ذیالحجة
| آخرین ماه تقویم هجری قمری | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| ماه قبل | ذی القعده |
| ماه بعد | محرم الحرام |
| در سنت دینی | |
| اعمال و آیینها | برگزاری مراسم حج |
| دعاها | دعای عرفه |
| احکام شرعی | قربانی در عید قربان |
| از ماههای حرام | میباشد |
| مناسبتها و وقایع | عید قربان، واقعه غدیر، شهادت امام باقر(ع) و امام جواد(ع) |
ذیالحِجّة، آخرین ماه تقویم هجری قمری، از ماههای حرام و از ماههای حج است. برای دهه اول این ماه اعمالی ذکر شده است که از مهمترین آنها به جا آوردن نماز دهه اول است.
احرام بستن برای حج تمتع، تنها در این ماه جایز است و مناسک حج از روز نهم تا سیزدهم این ماه انجام میشود
اهمیت
آیت الله سید علی خامنهای:
اساساً دههی اوّل ذیحجّه، دهه خاطرهها است. در ماه ذیحجّه، هر دههای یک خصوصیّتی دارد؛ دههی اوّل، هم دهه خاطرههای پُرشکوه و مهم و آموزنده است و هم دهه تضرّع و توجّه و انابه الیالله است. خاطرهها از خاطرات مربوط به حضرت موسی(ع) شروع میشود... بعد نوبت میرسد به روز عید قربان، این قربانی شگفتانگیز و شگفتیساز در تاریخ که بینظیر است...دهه دوّم ذیحجّه، دهه ولایت است و مسئله غدیر... در دهه سوم حوادث مهمی وجود دارد که شاید مهمترینش که داستان مباهله است که آنجا هم مسئله، مسئله توحید است.
منبع :[۱]
ذیالحجة، آخرین ماه تقویم هجری قمری و از ماههای حرام (ذیالقعده، ذیالحجه، محرم و رجب) است[۲] که جنگ در آنها جز در موارد دفاعی حرام دانسته شده است.[۳] همچنین از ماههای حج (شوال، ذیالقعده و ذیالحجه) به شمار میرود.[۴] ماههای حج، ماههای بجا آوردن حج هستند.[۵]
احرام بستن برای حج تمتع تنها در این ماه جایز است. آیین حج از روز نهم تا سیزدهم این ماه انجام میشود. به دلیل انجام مناسک حج در آن ذیالحجه نامیده شده است.[۶]
دهه اول
دهه اول این ماه از ایام معروف سال و روزهای ویژه حج است. در تفاسیر قرآن، مراد از «لیال عشر» (شبهای دهگانه) در سوره فجر، شبهای دهه اول ذیالحجه دانسته شده است.[۷] همچنین منظور از «ایام معلومات» در آیه ۲۸ سوره حج، ده روز اول ذیالحجه ذکر شده است.[۸] بر اساس روایتی از پیامبر اسلام، عبادت و کار نیک در هیچ ایامی به اندازه این ده روز فضیلت ندارد.[۹]
برخی مفسران بر اساس آیه ۱۴۲ سوره اعراف، دهه اول ذیالحجه را تتمه میقات چهلروزه حضرت موسی دانستهاند.[۱۰]
روزهای مهم
- ۸ ذیالحجة، روز ترویه
- ۹ ذیالحجة، روز عرفه
- ۱۰ ذیالحجة، روز عید قربان
- ۱۱ تا ۱۳ ذیالحجة، ایام تشریق
- ۱۸ ذیالحجه، روز غدیر
- ۲۴ ذیالحجه، روز مباهله.[۱۱]
وقایع و مناسبتهای مهم
- ازدواج امام علی(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) (۱ ذیالحجه سال ۲ قمری)
- شهادت امام جواد(ع)(۶ ذیالحجه ۲۲۰ق)
- شهادت امام باقر(ع) (۷ ذیالحجه۱۱۴ق)
- آغاز حرکت امام حسین(ع) از مکه به عراق (۸ ذیالحجه۶۰ق)
- عرفه (۹ ذیالحجه)
- شهادت مسلم بن عقیل و هانی بن عروه (۹ ذیالحجه۶۰ق)
- عید قربان (۱۰ ذیالحجه)
- واقعه غدیر (۱۸ ذیالحجه۱۰ق)
- مباهله پیامبر(ص) با مسیحیان نجران (۲۴ ذیالحجه ۱۰/۹ق)
- خاتمبخشی امام علی(ع)[یادداشت ۱] و نزول آیه ولایت (۲۴ ذیالحجه ۱۰/۹ق)
اعمال ماه ذیالحجه
| اعمال ماه ذی الحجه | |||
| اعمال دهه اول |
| ||
| نماز دهه اول |
در هر رکعت سوره حمد و سوره قل هو الله را میخوانی، پس از آن آیه ۱۴۲ سوره اعراف خوانده میشود: وَ وَاعَدْنَا مُوسَیٰ ثَلَاثِینَ لَیلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیلَةً وَ قَالَ مُوسَیٰ لِأَخِیهِ هَارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِیلَ الْمُفْسِدِینَ[یادداشت ۳] | ||
| روز اول |
| ||
| روز هشتم |
| ||
| شب نهم |
| ||
| روز نهم (عرفه) |
| ||
| شب دهم |
| ||
| روز دهم (عید قربان) |
| ||
| روز هیجدهم (عید غدیر) |
| ||
| روز بیست و چهارم (مباهله) |
| ||
| روز بیست و پنجم(نزول هَل اَتی) |
| ||
| روز آخر |
|
پانویس
- ↑ https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46146
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۲۱، ص۳۲.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۲۱، ص۳۲.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۸، ص۱۲.
- ↑ مشکینی، مصطلحات فقه، بیتا، ص۳۲۲.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۸۹
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۴۱۹.
- ↑ طوسی، مصباح المتهجّد، ۱۴۱۱ق، ص۶۷۱.
- ↑ سیدبن طاووس، اقبال، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۱۷.
- ↑ https://javadi.esra.ir/fa/w/تمدّن-ما-ایرانیها-در-تدین-ماست/-خداوند-افرادی-را-?p_l_back_url=%2Fsearch%3Fq%3D%25D8%25AF%25D9%2587%25D9%25
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، مدخل ذیحجه، ج۱۹، ص۵۳.
- ↑ مفاتیح الجنان
- ↑ مفاتیح الجنان
- ↑ پورتال انهار
یادداشت
- ↑ بعضی ها برای توجیه نزول یکآیه برای دادن یک انگشتر به فقیر، با استناد به برخی روایات قیمت انگشتر را بالا برده و گفته اند انگشتری كه حضرت علي( ع) به آن سائل داد معادل خراج شامات(سوريه، لبنان، اردن)بود که به اندازه سيصد بار شتر از طلا و نقره بوده است. انگشتر هم 9 مثقال وزن داشته چهار مثقال حلقهی انگشتر و پنج مثقال نگین آن وزن داشته که از ياقوت بوده و افزوده اند كه حضرت علي (ع) در جنگی، مروان بن طوق را كشت و انگشتر مال آن مقتول بوده در صورتی که اولاً حديث مرسل است سند ندارد و ثانیا در جنگ های تاریخی کسی به عنوان مروان بن طوق نبوده است و سوم اینكه از حضرت اميرالمؤمنين(ع) بعید است كه این چنين انگشتری در انگشت داشته باشد.https://eshia.ir/feqh/archive/text/noori/feqh/87/870716/
- ↑ خدایا این روزهائی است که برتری و شرافتش دادی بر سایر روزها و به لطف و رحمتت مرا بدانها رساندی پس برکات خودت را بر ما فرو بار و از نعمتهای خود در این روزها بر ما وسعت ده خدایا من از تو خواهم که درود فرستی بر محمد و آل محمد و نیز خواهم که ما را در این روزها به راه هدایت وپاکدامنی و بینیازی راهنمائی فرمائی و موفقمان داری به انجام آنچه دوست داری و موجب خوشنودی تواست خدایا ازتو خواهمای جایگاه هر شکایت وای شنوای هر سخن سِرّی و راز وای حاضر در هر جمع وای دانای هر نهان که درود فرستی بر محمد و آل محمد وبگشائی در این روزها از ما بلاء و گرفتاری را و مستجاب گردانی در آنها دعای ما را و نیرو دهی به ما در این روزها و کمکمان دهی و موفقمان داری پروردگارا بدانچه دوست داری و خوشنود گردی و بر آنچه واجب کردهای بر ما از اطاعت خودت و اطاعت پیامبرت و اهل ولایتت خدایا از تو خواهمای مهربانترین مهربانان که درود فرستی بر محمد و آل محمد و در این ایام خوشنودی خویش را به من ببخش که براستی تو شنوای دعائی و محروم مکن ما را از خیری که در این روزها از آسمان فرو باری و پاکمان کن از گناهانای دانای بر نادیدنیها و واجب گردان در این ایام برای ما خانه جاویدان را خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد و هیچ گناهی برای ما باقی مگذار جز آنکه بیامرزی و نهاندوهی جز آنکه بگشائی و نه بِدهی جز آنکه بپردازی و نه غائبی جز آنکه به ما برسانی و نه حاجتی از حاجات دنیا و آخرت جز آنکه آسان و هموارش گردانی که براستی تو بر هر چیز توانائی خدایاای دانای اسرار پنهانای رحم کننده بر اشک دیدگانای اجابت کننده دعاهاای پروردگار زمینها و آسمانهاای که صداها(ی بیشمار) بر او اشتباه نشود درود فرست بر محمد و آل محمد و قرار ده ما را در این روزها از آزادشدگان و رهائی یافتگان از آتش و نائل شوندگان به بهشتت و نجات یافتگان بوسیله رحمتتای مهربانترین مهربانان و درود خدا بر آقای ما محمد و آلش
- ↑ و با موسی، سی شب وعده گذاشتیم و آن را با ده شب دیگر تمام کردیم. تا آنکه وقت معین پروردگارش در چهل شب به سر آمد. و موسی [هنگام رفتن به کوه طور] به برادرش هارون گفت: «در میان قوم من جانشینم باش، و [کار آنان را] اصلاح کن، و راه فسادگران را پیروی مکن.»
- ↑ منزّه است خدایی که عرشش در آسمان است،:منزّه است خدایی که حکمش در زمین است،منزّه است خدایی که فرمانش در گورهاست،منزّه است خدایی که راهش در دریاست،منزّه است خدایی که سلطنتش در آتش است، منزّه است خدایی که رحمتش در بهشت است،منزّه است خدایی که عدالتش در قیامت است،منزّه است خدایی که آسمان را برافراشت،منزّه است خدایی که زمین را بگسترد،منزّه است خدایی که پناهگاه و نجاتی از او جز به سوی او نیست
- ↑ خدایا!هرکس به امید کمک و طلب عطا و جود و جایزه مخلوقی مجهّز و مهیا و آماده دیدار او شود،تنها به سوی توستای پروردگار من استعداد و آمادگی من به امید عفو و درخواست و جایزهاست،پس مرا از خواستهام ناامید مساز،ای آنکه پرسندهای از او محروم نگردد و بخشیدهای از او نکاهد من به پشتوانه عمل شایستهای که انجام داده باشم،و یا به امید آفریدهای که به او دل بسته باشم به پیشگاهت نیامدهام،به درگاهت آمدهام با با اعتراف بر نفس خویش به بدکاری دستم و با اعتراف به اینکه هیچ دلیل و نه عذری بر بدکاریام نیست،گذشت فراگیرت را که بر آن از خطاکاران درمیگذری امیدوارم،پس پافشاری بر جرم بزرگشان از اینکه بر انان دوباره مهرورزی تو را بازنداشت،پسای آنکه رحمتش فراگیر و گذشتش بس بزرگ استای بزرگ،ای بزرگ،ای بزرگ،جز بردباریات خشم تو را برنگرداند و جز زاری به پیشگاهت از ناخشنودیات رهایی نبخشد،پس خدایا!با نیرویی که با آن سرزمینهای مرده را زنده میکنی برایم گشایشی بخش و از اندوه هلاکم مکن تا آنکه دعایم را مستجاب نمایی و مرا به اجابت دعایم آگاه سازی و شیرینی سلامت و تندرستی را تا پایان عمر به من بچشان و مرا در معرض سرزنش دشمنم قرار مده و او را بر من چیره مساز و بر گردنم مسلّط مکن خدایا!اگر تو مرا حقیر و پست بداری،پس چه کسی بلندم گرداند و اگر تو مرا بلند گردانی،پس کیست آنکه مرا خوار کند و اگر هلاکم کنی،پس کیست آنکه درباره بندهات در برابر تو خود نماید؟یا از کار او از تو پرسوجو کند؟ با آنکه به یقین میدانم که نه در حکم تو ستمی است و نه در انتقامت شتابی،چه تنها کسی در انتقام شتاب میکند که از دستدادن فرصت را میهراسد و فقط کسی محتاج ستمگری است که ناتوان است،و حال آنکه توای خدای من!از این امور بسیار برتری.بار خدایا به تو پناه میآورم،پس پناهم ده و از تو امان میجویم پس امانم ده و از توروزی میطلبم پس روزیام ده و اعتماد میکنم بر تو،پس تو خود مرا کافی باش،و برای غلبه بر دشمنم از تو یاری میخواهم پس یاریام ده،و از تو مدد میجویم پس مرا مدد فرما،ای خدای من!دعایم را بپذیر.بپذیر.بپذیر.
- ↑ خدایاای بخشندهترین کسیکه عطا فرمود،وای بهترین کسیکه درخواست شد،وای مهربانترین کسیکه از او مهربانی خواسته شد،خدا درود فرست بر محمّد و آلش در بین گذشتگان،و بر محمّد و خاندانش در میان آیندگان،و بر محمّد و خاندانش در میان فرشتگان،و بر محمّد و خاندانش در میان رسولان.خدایا عطا فرما به محمّد و خاندانش وسیله و فضیلت و شرف،و بلندی مقام و درجه والا.خدایا ایمان آوردم به محمّد(درود خدا بر او و خاندانش)درحالیکه او را ندیدم،پس مرا در قیامت از دیدارش محروم مساز،و همنشینی با او را نصیبم فرما،و مرا بر دین او بمیران،و از حوضش سیرابم کن،نوشیدنی بدون تشنگی،دلنشین و گوارا که پس از آن هرگز تشنه نشوم،همانا تو بر هرچیز توانایی.خدایا ایمان آوردم به محمّد(درود خدا بر او و خاندانش)درحالیکه او را ندیدم،پس در بهشت چهرهاش را به من بشناسان.خدایا به محمّد(درود خدا بر او و خاندانش)از سوی من تحیت و سلام بسیار برسان.
- ↑ ای کسیکه جود و بخشش توبه آفریدگان همیشگی است!ای آنکه دو دست سخاوت خود را برای عطا گشودهای!ای صاحب عطاهای گرانبها!بر محمّد و خاندان او،نیکوخوترین مردمان درود فرصت،و ما راای خدای بلندمرتبه در چنین شبی بیامرز.
- ↑ خدا بزرگتر از توصیف است.... معبودی جز خدا نیست و خدا بزرگتر است... و ستایش خاص خدا است. خدا بزرگتر است بر آنچه ما را راهنمائی کرد خدا بزرگتر است بر آنچه روزی ما کرد از چهارپایان انعام (شتر و گاو و گوسفند) و ستایش خاص خدا است برای آنکه آزمود ما را
- ↑ ستایش خاص خدایی است که قرار داد کمال دین و تمام شدن نعمتش را به ولایت امیرمؤ منان علی بن ابیطالب علیهالسلام
- ↑ خدایا آنچه انجام دادم در این سال از اعمالی که مرا از آن نهی فرمودی و راضی بدان نبودی و من آنرا فراموش کردم ولی تو فراموشش نکردی و مرا به بازگشت بسویت خواندی پس از دلیری کردنم بر تو خدایا من از آن اعمال آمرزش میطلبم پس بیامرز آنها را و هر عملی که انجام دادم از اعمالی که مرا به تو نزدیک گرداند پس آنرا از من قبول کن و قطع مکن امیدم را از خودتای بزرگوار
منابع
- دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایره المعارف اسلامی، ج۱۹.
- سید بن طاووس، الاقبال باعمال الحسنه، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
- طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، مؤسسة فقه الشیعة، بیروت، ۱۴۱۱ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، دار الکتاب، قم، ۱۳۶۷ش.
- مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق، داغر، اسعد، قم، دارالهجرة، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
- مشكینى، میرزا على، مصطلحات الفقه، بیجا، بینا، بیتا.
- نجفى، محمدحسن، جواهر الكلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.