آیه ۱۲۸ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۱۲۸ |
| جزء | اول |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| درباره | دعای حضرت ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) برای ذریه و نسل |
آیه ۱۲۸ سوره بقره به دعای حضرت ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) هنگام بازسازی خانه کعبه اشاره دارد؛ که در آن برای خود، نسل و ذریهشان از خداوند درخواستهایی کردند. این آیه و آیه بعد از آن به پنج درخواست؛ تسلیم کامل در برابر خداوند، صالح و مسلمان بودن ذریه و نسل، آگاهی از شیوه عبادت، قبولی توبه و بهرهمندی از رحمت الهی اشاره دارد. مفسران شیعه با استناد به آیه ۱۱۷ سوره توبه و عصمت این دو پیامبر الهی، «توبه» در این آیه را به معنای درخواست لطف و عنایت الهی تفسیر کردهاند.
از بنای کعبه تا بنای نسلی صالح
آیه ۱۲۸ سوره بقره و آیه پس از آن، در ادامه آیه قبل (آیه ۱۲۷ سوره بقره)، در جریان تجدید بنای کعبه به دعاهای حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) اختصاص دارد.[۱] در این آیه، حضرت ابراهیم و اسماعیل(ع) پنج درخواست از خداوند مطرح میکنند: تسلیم و انقیاد در برابر خداوند، صالح و مسلمان بودن ذریه و نسل، آگاهی از شیوه عبادت، پذیرش توبه و برخورداری از رحمت الهی.[۲] جوادی آملی از مفسران شیعه با استناد به آیه پیشین، دعا در هنگام بازسازی کعبه را مقرون به استجابت دانسته است.[۳]
﴿رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ١٢٨﴾ [بقره:128] ﴿پروردگارا ما را تسلیم [فرمان] خود قرار ده و از نسل ما امتی فرمانبردار خود [پدید آر] و آداب دینی ما را به ما نشان ده و بر ما ببخشای که تویی توبه پذیر مهربان ١٢٨﴾
مقام تسلیم؛ خواسته بزرگ ابراهیم(ع)
در آیه ۱۲۸ سوره بقره در معنای «مُسْلِمَيْنِ، تسلیم خود قرار دادن» دیدگاههای مختلفی مطرح شده است؛ برخی از مفسران آن را به مقام تسلیم و انقیاد کامل در برابر خداوند تفسیر کردهاند؛[۴] مرتبهای که از مقام رضا، توکل و صبر نیز بالاتر است.[۵] برخی دیگر اعتقاد به همه عقاید حقه معنا کردهاند و با استناد به آیه ۶ سوره فاتحه، دعای ابراهیم و اسماعیل(ع) را ناظر به ثبات و استمرار بر این اعتقادات دانستهاند.[۶] عدهای دیگر نیز، به معنای طلب زیادی در اخلاص یا خضوع تفسیر کردهاند.[۷]
دعای ابراهیم(ع) و استجابت آن در خاندان عصمت
در آیه ۱۲۸ بقره ابراهیم برای ذریه خود و اسماعیل نیز دعا کرده است. گفتهاند مقصود از «ذریه و نسل» در آیه اختصاص به ابراهیم از نسل اسماعیل ندارد و شامل فرزندان اسحاق نیز میشد.[۸] نویسنده «تفسیر اطیب البیان» با استناد به آیه ۱۲۴ سوره بقره و قواعد ادبی، معتقد است دعای ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) شامل فرزندان مشرک، بتپرست و ستمکار ایشان نیست.[۹] او با استناد به روایتی از امام صادق(ع)،[۱۰] مراد از «امت» را پیامبر اکرم(ص) و خاندان عصمت و طهارت دانسته و معتقد است امام صادق(ع) با استناد به آیات ۳۵ و ۳۶ سوره ابراهیم، پاکی آنان از شرک، بتپرستی و گمراهی را مورد اشاره قرار داده است؛ امری که به باور وی، بر خاندان عصمت از بنیهاشم تطبیق میکند.[۱۱]
حقیقت عبادت در دعای ابراهیم
مفسران درباره مراد از فراز «أَرِنَا مَنَاسِكَنَا، مناسک ما را به ما نشان بده» دیدگاههای مختلفی دارند؛ عدهای از مفسران آیه را به آگاهی از شیوه عبادت تفسیر کردهاند.[۱۲] برخی آن را به معنای معرفی مواضع و جایگاههایی دانستهاند که مناسک حج در آنها انجام میشود[۱۳] و برخی دیگر، آن را به محل ذبح قربانی تفسیر کردهاند.[۱۴] علامه طباطبایی از مفسران شیعه «مناسک» در آیه را بهمعنای عبادت دانسته[۱۵] و با استناد به آیه ۷۳ سوره انبیاء، مقصود از «نشان دادن عبادت» را به نشان دادن ملکوت اعمال و حقیقت اعمال عبادی تفسیر کرده است.[۱۶]
توبه؛ درخواست لطف الهی
در آیه ۱۲۸ سوره بقره، فراز آیه «تُبْ عَلَيْنَا» توبه به معنای بازگشت از گناه نیست تا با عصمت ابراهیم و اسماعیل(ع) ناسازگار باشد؛ زیرا هر دو از پیامبران الهی و برخوردار از عصمت بودند.[۱۷] جوادی آملی از مفسران شیعه با استناد به آیه ۱۱۷ سوره توبه، توبه در این آیه را به معنای درخواست لطف و عنایت الهی دانسته است[۱۸]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۴۵۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۴۵۵.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۷، ص۶۳.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۷، ص۶۷.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۶۹ش، ج۲، ص۱۹۶.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۶۹ش، ج۲، ص۱۹۶.
- ↑ کاشانی، زبدة التفاسیر، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۲۳۹.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۷، ص۶۴.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۶۹ش، ج۲، ص۱۹۶.
- ↑ عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۶۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۲۹۶؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۶۹ش، ج۲، ص۱۹۶ و ۱۹۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۴۵۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۳۹۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۳۹۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۲۸۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۲۸۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۲۸۴.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۷، ص۷۳.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، اسرا، چاپ چهارم، ۱۳۸۸ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، مصحح، سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، مكتبة العلمية الاسلامية، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
- کاشانی، فتح الله، زبده التفاسیر، تحقیق: بنیاد معارف اسلامی، قم، موسسه المعارف الاسلامیه، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.
- طیب، عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، نشر اسلام، چاپ دوم، ۱۳۶۹ش.