آیه ۲۵۸ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۲۵۸ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| درباره | احتجاج ابراهیم با نمرود درباره خدا |
آیه ۲۵۸ سوره بقره به مناظره حضرت ابراهیم(ع) درباره خدا با فردی میپردازد که قرآن او را با تعبیر «کسی که به او حکومت داده» یاد میکند.[۱] مفسران این فرد را نمرود، پادشاه بابِل دانستهاند[۲] که ادعای الوهیت داشت.[۳]
براساس آیه، ابراهیم خدا را کسی معرفی میکند که زنده میکند و میمیراند.[۴] نمرود با مغالطه پاسخ میدهد[۵] که او نیز چنین میکند[۶] و با آزادکردن فردی محکوم به مرگ و کشتن فردی دیگر، ادعای خود را نشان میدهد.[۷] در برخی نقلها آمده است که ابراهیم پس از آن گفت که اگر میتوانی فردی را که کشتهای را زنده کن.[۸] سپس ابراهیم استدلال دیگری آورد و گفت خداوند خورشید را از مشرق میآورد، تو آن را از مغرب بیاور.[۹] نمرود از پاسخ ناتوان ماند[۱۰] قرآن این وضعیت را با تعبیر «فَبُهِتَ الَّذِی کَفَرَ؛ آنکه کفر ورزیده بود مبهوت ماند» توصیف کرده است.[۱۱] در پایان آیه آمده که خدا ظالمان را هدایت نمیکند؛[۱۲] یعنی کسانی که آگاهانه و با اختیار از حق رویگردان میشوند، از هدایت الهی بهرهمند نمیگردند.[۱۳] این مناظره را پس از انداختن ابراهیم در آتش دانستهاند.[۱۴]
﴿أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ٢٥٨﴾ [بقره:258]|﴿آیا از (حال) آن کس که چون خدا به او پادشاهی داده بود (و بدان مینازید، و) دربارهٔ پروردگار خود با ابراهیم محاجّه (می)کرد، خبر نیافتی؟ آنکاه که ابراهیم گفت: (پروردگار من همان کسی است که زنده میکند و می میراند) گفت: (من (هم) زنده میکنم و (هم) می میرانم.) ابراهیم گفت: (خدا (ی من) خورشید را از خاور برمیآورد، تو آن را از باختر برآور) پس آن کس که کفر ورزیده بود مبهوت ماند. و خداوند قوم ستمکار را هدایت نمیکند ٢٥٨﴾
علامه طباطبایی معتقد است در آیه ۲۵۷ سوره بقره سخن از هدایت الهی است و در آیات بعدی راههای آن بیان میشود ازاینرو که در آیه ۲۵۸ بقره، استدلال عقلی بهعنوان یکی از راههای هدایت الهی معرفی شده و آیه ۲۵۹ نمونهای از هدایت حسی و مشهود را بیان میکند.[۱۵] عبدالله جوادی آملی نیز پیوند این آیات را در تبیین ولایت الهی میداند و آیات ۲۵۸ تا ۲۶۰ بقره را نمونههایی از آن معرفی میکند.[۱۶] محمدجواد مَغنیه نیز این آیه را نمونه کافری میداند که به جای خدا، طاغوت را ولیّ خود برگزیده و از نور به ظلمت خارج شده است.[۱۷]
پانویس
- ↑ سید قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۹۷.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۸۶.
- ↑ حسینی همدانی، انوار درخشان، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۳۱۶.
- ↑ سوره بقره، آیه۲۵۸.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۴۱۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۸۸.
- ↑ حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۵۴.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۸۶.
- ↑ طیب، أطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۲۵؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۸۷.
- ↑ فضل الله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۵، ص۶۵.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۵۸.
- ↑ سوره بقره، آیه۲۵۸.
- ↑ طالقانی، پرتوی از قرآن، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۲۱۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۹۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۳۵۹.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۱۲، ص۲۶۳.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۴۰۶.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، اسراء، ۱۳۸۹ش.
- حسینی شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن، دار العلوم، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
- حسینی همدانی، سید محمد حسین، انوار درخشان، تحقیق: بهبودی، محمد باقر، کتابفروشی لطفی، تهران، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی، فی ظلال القرآن، دارالشروق، بیروت، قاهره، چاپ هفدهم، ۱۴۱۲ق.
- طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، شرکت سهامی انتشار، تهران، چاپ چهارم، ۱۳۶۲ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- فضل الله، سید محمد حسین، تفسیر من وحی القرآن، دار الملاک للطباعة و النشر، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی، تحقیق: اعلمی، حسین، انتشارات الصدر، تهران، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تهران، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: موسوی جزائری، سید طیب، دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- میرزا خسروانی، علی رضا، تفسیر خسروی، تحقیق: بهبودی، محمد باقر، انتشارات اسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۹۰ق.