آیه ۲۶۸ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۲۶۸ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| درباره | وعده شیطان به فقر در صورت انفاق و وعده خداوند در بیشتر شدن مال در صورت انفاق |
آیه ۲۶۸ سوره بقره در مقابل وعده شیطان که هنگامِ انفاق و صدقه دادن، انسان را از فقر و تهیدستی میترساند[۱] وعده خداوند برای انفاق[۲] که مغفرت، آمرزش گناهان و زیادی در روزی است را وعده میدهد.[۳] قرآن به وسیله این آیه توجه میدهد که انفاق اگرچه به ظاهر، چیزی از انسان کم میکند ولی در واقع، چیزهایی از نظر معنوی و از نظر مادی بر انسان میافزاید.[۴]
﴿الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ٢٦٨﴾ [بقره:268] ﴿شیطان شما را از تهیدستی بیم میدهد و شما را به زشتی وامیدارد؛ و (لی) خداوند از جانب خود به شما وعده آمرزش و بخشش میدهد، و خداوند گشایشگر داناست ٢٦٨﴾
آیه ۲۶۸ سوره بقره را متصل به آیه ۲۶۷ از همین سوره دانستهاند[۵] که در انفاق از اموال خوب و پاک سخن میگوید.[۶] برایناساس، معنای آیه ۲۶۸ چنین میشود که خداوند به انسانی که از اموال پاک، انفاق میکند وعده بخشیدن گناهان و فزونی نعمت میدهد.[۷] برخی عالمان، آیه را بهصورت مطلق تفسیر کردهاند که محدوده بیشتری را شامل میشود و شیطان برای جلوگیری از هر عمل نیک، وعده فقر میدهد.[۸] در آخر آیه، خداوند «واسِع؛ بسیار عطاکننده» خوانده شده که از اسماء خداوند است.[۹] صفت واسع همیشه با صفت علم یا صفت حکمت در مورد خداوند بهکار رفته است.[۱۰]
در آیه ۲۶۸ فحشا را به هر کار زشت و قبیح معنا کردهاند.[۱۱] برخی نقل کردهاند که در زبان عربی، گاه به «بُخل»، فحشاء نیز گفته میشود[۱۲] و به گفته مفسران، تعبیر فحشاء در این آیه نیز به تناسب موضوع آیه و آیات قبل، بُخل و ترک انفاق است.[۱۳] گفته شده امرکردن شیطان اشاره به وسوسههای او دارد.[۱۴] شیطان وعده میدهد که انفاق، موجب فقر و تهیدستی است.[۱۵] ترساندن با فقر توسط شیطان موجب حرص و بخل در درون انسانها میشود.[۱۶] شیطان در این آیه را از جن و انس یا نفس اماره دانستهاند.[۱۷]
براساس تفسیر مفسران، مقصود از واژه «مغفرت» در آیه ۲۶۸، آمرزش گناهان و منظور از «فَضل»، زیاد شدن سرمایهها است.[۱۸] از همین رو، خداوند در مقابل انفاق دو پاداش میدهد؛ گناهان را میبخشد و بَدَل آنچه انفاق شده را به انفاقدهنده روزی میرساند.[۱۹] در این آیه، مغفرت مقدم بر فضل شده؛ زیرا فضل بالاتر و بیشتر از مغفرت است.[۲۰]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۳۶.
- ↑ طیب، أطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۵۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۶۵۸؛ طیب، أطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۵۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۳۷.
- ↑ قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۳۲۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۶۵۷.
- ↑ موسوی سبزواری، مواهب الرحمان، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۳۷۰.
- ↑ «خودسازی آیت الله ضیاء آبادی»، سایت آپارات.
- ↑ موسوی سبزواری، مواهب الرحمان، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۳۷۰.
- ↑ موسوی سبزواری، مواهب الرحمان، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۳۷۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۳۶.
- ↑ کاشانی، تفسیر المعین، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۳۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۳۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۳۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۳۶.
- ↑ سید قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۱۲.
- ↑ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۷، ص۵۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۳۸.
- ↑ فضل الله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۵، ص۱۰۷.
- ↑ سید قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۱۲.
منابع
- «خودسازی آیت الله ضیاء آبادی»، سایت آپارات، تاریخ بازدید:۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
- سیدقطب، ابراهیم حسین شاذلی، فی ظلال القرآن، بیروت، قاهره، دارالشروق، چاپ هفدهم، ۱۴۱ق.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷۶ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمدجواد بلاغی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
- فضلالله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، چاپ اول، ۱۳۶۴ش.
- کاشانی، محمد بن مرتضی، تفسیر المعین، تحقیق: حسین درگاهی، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- موسوی سبزواری، سید عبدالاعلی، مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه اهلبیت(ع)، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.