آیه ۱۷ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره بقره |
| شماره آیه | ۱۷ |
| جزء | ۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | منافقان |
آیه ۱۷ سوره بقره، وضعیت منافقان را به کسی تشبیه میکند که پس از روشنایی، دوباره در تاریکی و سرگردانی میماند.[۱] این آیه بعد از بیان صفات منافقان در آیات پیشین، با بیان مثال ماهیت نفاق را توضیح میدهد.[۲]
﴿مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ ١٧﴾ [بقره:17]﴿مثل آنان همچون مثل کسانی است که آتشی افروختند و چون پیرامون آنان را روشنایی داد خدا نورشان را برد و در میان تاریکیهایی که نمیبینند رهایشان کرد ١٧﴾
به گفته محمدحسین طباطبایی در کتاب المیزان، منافقان به کسی تشبیه شدهاند که در تاریکی شدید، توان تشخیص خیر از شر و سود از زیان را ندارد و برای دیدن اطراف خود آتشی میافروزد؛ اما خداوند با عاملی مانند باد یا باران آن را خاموش میکند و آنان دوباره در تاریکی باقی میمانند.[۳] در روایتی از امام رضا(ع) آمده است که خاموشکردن نور آنان از سوی خداوند، به معنای رهاکردن آنان به حال خود است.[۴] به گفته ناصر مکارم شیرازی، مؤلف تفسیر نمونه، این تشبیه نشان میدهد که منافقان گمان میکردند با نفاق میتوانند از منافع هر دو گروه بهرهمند شوند و از خطرها در امان بمانند؛ اما این روشنی موقت سرانجام از میان میرود و آنان را در تاریکی و سرگردانی رها میکند.[۵]
در تفاسیر روایی شیعه، تأویلهایی برای این آیه نقل شده است؛ برای نمونه سید هاشم بحرانی در تفسیر البرهان به نقل از امام کاظم(ع)، «نور» در آیه ۱۷ سوره بقره را به ولایت امام علی(ع) تفسیر کرده است؛ ولایتی که منافقان در ظاهر پذیرفتند، اما بهسبب کفر باطنی و عهدشکنی، هدایت آن را از دست دادند.[۶] همچنین در روایتی از امام باقر(ع)، افروختن آتش به دوران هدایت پیامبر(ص) و تاریکی و از میانرفتن نور به پنهانماندن فضیلت اهلبیت(ع) پس از رحلت پیامبر(ص)، در پی غصب خلافت، تأویل شده است.[۷]
پانویس
منابع
- بحرانى، هاشم بن سليمان، البرهان فى تفسير القرآن، تحقيق: قسم الدراسات الاسلامية موسسة البعثة- قم، تهران، بنياد بعثت، ۱۴۱۶ق.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- مشهدى، محمد بن محمدرضا، تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران، سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى، ۱۳۶۸ش.