قطع رحم
قطع رَحِم بهمعنای قطع ارتباط و دیدار با خویشاوندان، یکی از گناهان کبیره است که ترک آن نسبت به خویشاوندانِ بدخُلق یا گناهکار نیز مُجاز نیست. قرآن و احادیث از قطع رحم، نهی و بر صله رحم تأکید کردهاند. بنابر حدیثی قدسی، صله رحم از رحمت خداست و هر کس آن را ترک کند، از رحمت او محروم خواهد ماند.
مفهومشناسی
قطع رحم به معنای قطع ارتباط با خویشاوندان است، حتی کسانی که با چندین واسطه به فرد مرتبط هستند.[۱] واژه رحم، در «قطع یا صله رحم» استعاره برای قرابت و خویشاوندی است.[۲] نامهای «رحمان» و «رحیم» خداوند همریشه با «رَحِم» هستند و در حدیث قدسی آمده است که خداوند «رَحِم» را از نام خود مشتق کرده و صله رحم را موجب اتصال به رحمت خود و قطع رحم را موجب دوری از آن قرار داده است.[۳]
خویشاوندی به دو دسته تقسیم میشود:
- محارم نسبی: مانند پدر، مادر، فرزندان، خواهر و برادر و غیره که از طریق رَحِم حاصل میشوند.[۴] قطع رابطه با این گروه حرام است.[۵]
- محارم سببی: مانند رابطه زن و شوهر و خویشاوندان آنها که از طریق ازدواج به وجود میآید.[۶] در مورد حرمت قطع رابطه با این گروه، میان علما اختلاف نظر وجود دارد.[۷]
حکم قطع رحم
اسلام قطع رحم راحرام و شدید نهى کرده و از گناهان کبیره شمرده است.[۸] در حدیثی ردیف شرک به خدا دانسته شده است،[۹] در قرآن کریم، قطع کنندگان رحم مورد لعن خداوند قرار گرفته و تهدید شدهاند که از درک حقایق ناتوان خواهند شد. امام سجاد(ع) نیز از همنشینی با این افراد برحذر داشته و فرمودهاند که آنها در سه جای قرآن (آیه ۲۷ سوره بقره، آیه ۲۵ سوره رعد و آیات ۲۲ و ۲۳ سوره محمد) مورد لعنت واقع شدهاند.
روایات و سیره اهل بیت(ع) نیز بر لزوم کمک، حمایت و محبت به خویشاوندان تأکید داشته و قطع رحم را عامل دوری از رحمت خداوند دانستهاند.[۱۰]
اهمیت صله رحم
اهمیت صله رحم در اسلام به اندازهای است که خداوند روزی افرادی را که روابط خوبی با خویشاوندان خود دارند، افزایش میدهد، حتی اگر خودشان اهل گناه باشند. در مقابل، قطع رحم، حتی برای کسانی که اهل نماز و روزه هستند، علاوهبر عذاب آخرت، باعث کاهش عمر و روزی میشود.[۱۱]
براساس دیدگاه تمامی مراجع تقلید، قطع رحم حرام است. بهعنوان نمونه:
- سید علی خامنهای بیان کردهاند که قطع رحم با خویشاوندان نسبی جایز نیست و صله رحم به رفت و آمد محدود نمیشود، بلکه با احوالپرسی و پیغام فرستادن از طریق تلفن یا نامه نیز محقق میگردد.[۱۲]
- سید علی سیستانی نیز تأکید کردهاند که قطع رحم حرام است، حتی اگر طرف مقابل در قطع رابطه پیشقدم باشد، نماز نخواند، شرابخوار باشد، یا به مسائلی مانند حجاب بیتوجه باشد و موعظه نیز در او اثر نکند؛ بااینحال، این ارتباط نباید به گونهای باشد که باعث تأیید یا تشویق او بر گناه شود.[۱۳]
برخی فقها نیز معتقدند که حتی اگر ارتباط با خویشاوندان منجر به ناراحتی یا توهین شود، وظیفه صله رحم از بین نمیرود و باید از راههای دیگری این ارتباط را حفظ کرد.[۱۴]
پیامدهای قطع رحم
برخی از پیامدهای بریدن رابطه از خویشان و بستگان عبارتند از:
مراتب
وصیت امام علی(ع) در لحظات آخر عمر خویش:
وعلیکم بالتواصل والتباذل وایاکم والتدابر و التقاطع... (ترجمه: وبر شما لازم است که پیوندهای دوستی و محبت را محکم کنید و بذل و بخشش را فراموش نکنید واز پشت کردن به هم و قطع رابطه برحذر باشید.)
نهج البلاغه، نامه شماره۴۷.
قطع رحم دارای مراتب و درجاتی است و ملاک تحققش فهم عرفی است.[۲۲] اما این موارد از مهم ترین موارد است:
- قطع رحم زبانی
- قطع رحم قلبی
- قطع رحم مالی
- قطع رحم عملی [۲۳]
قطع رحم با گناهکار
اگر یکی از اقوام انسان اهل گناه بوده و نسبت به مسائل دینی بیتوجه باشد، تنها در صورتی میتوانیم با او قطع رابطه کنیم که احتمال دهیم این کار موجب دوری او از ارتکاب گناه میگردد.[۲۴] در آیه ۱۱۴ سوره توبه، حضرت ابراهیم برای عمویش استغفار کرد و یکی از موارد صله رحم را انجام داد، ولی بعد از این که متوجه شد او دشمن خدا است از او بیزاری جست و با او قطع رحم کرد.
پانویس
- ↑ طاهری خرمآبادی، صلة الرحم و قطیعتها، ۱۴۰۷ق، ص۱۲.
- ↑ نمازی، مستدرک سفینه البحار،۱۴۱۸ق، ج۴، ص۱۱۲؛طاهری خرمآبادی، صلة الرحم و قطیعتها، ۱۴۰۷ق، ص۱۲.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار،۱۴۰۳ق، ج۴۷، ص۱۸۷.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۸.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: خامنهای، استفتائات، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۳۴۸-۳۴۹.
- ↑ سایت حضرت آیت الله خامنهای؛ سایت حضرت آیتالله سیستانی
- ↑ طاهری خرم ابادی،صلة الرحم و قطیعتها، ۱۴۰۷ق، ص۲۹
- ↑ کلینی، کافی، ۱۳۸۳ش، ج۵، ص۵۸.
- ↑ نوری، مستدرک الوسایل،۱۴۰۷ق، ج۱۵، ص۱۸۴.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۱، ص۱۳۵، ح ۸۸ و ص۱۳۸، ح ۱۰۷.
- ↑ خامنهای، استفتائات، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.
- ↑ سیستانی، توضیح المسائل، ۱۳۹۵ش، مسألۀ ۲۵۶.
- ↑ طاهری خرمآبادی، صلة الرحم و قطیعتها، ۱۴۰۷ق، ص ۹۲-۱۱۸.
- ↑ محدث قمی، سفینة البحار، بیروت دارالمرتضی، ج۱، ص۵۱۴.
- ↑ پاینده، نهج الفصاحه، نشر دنیای دانش، ص۲۱۱، ح۲۹۱.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج ۸، باب الجنة و نعیمها، ح۱۷۴.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار،۱۴۰۳ق، ج۷۱، ص۱۱۸.
- ↑ سبزواری، جامع الأخبار، قم، ص۳۷۸.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۴۸، ح ۸.
- ↑ محدث نوری، مستدرک الوسایل، ۱۴۰۷ق، ج۱۵، ص۱۸۴.
- ↑ منظور از صله یا قطع رحم چیست؟، سایت پاسخگو؛ رابطه با خویشاوندان، سایت انهار؛ رحم در صله رحم به چه طبقه گفته میشود و حد آن را بیان کنید ؟، پورتال انهار.
- ↑ قطع رحم، مجمع جهانی صادقین.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۸۱ش، ج۲، ص۷۷۲، س ۱۰۵۸.
منابع
- بنیهاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیحالمسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۱ش.
- خامنهای، سید علی، اجوبة الاستفتائات، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- سعدی، مصلح الدین، کلیات سعدی، انتشارات امیر کبیر، تهران، چاپ دوازدهم، ۱۳۸۱ش.
- سیستانی، سید علی، توضیح المسائل،قم، نورالمبین، ۱۳۹۵ش.
- طاهری خرم آبادی، صلة الرحم و قطیعتها، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۰۷ق.
- عطار، محمد بن ابراهیم، پند نامه، بیجا، بینا، بیتا.
- کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، مترجم صادق حسن زاده، چاپ اول، قم، صلوات، ۱۳۸۳ش.
- مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
- نمازی شاهرودی، علی، مستدرک سفینةالبحار، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۸ق.
- نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسهآلالبیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۷ق.