محمدمهدی نراقی

مقاله قابل قبول
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
استناد ناقص
شناسه ناقص
عدم جامعیت
از ویکی شیعه
ملا مهدی نراقی
اطلاعات فردی
نام کاملمحمدمهدی بن ابی‌ذر فاضل نراقی
لقبمحقق نراقی • ملا مهدی
تاریخ تولد۱۱۲۸ق
تاریخ وفات۱۸ شعبان سال ۱۲۰۹ق
محل دفننجف، حرم امیرالمؤمنین
شهر وفاتکاشان
خویشاوندان
سرشناس
ملا احمد نراقی (فرزند)
اطلاعات علمی
استادانملا اسماعیل خواجوییمحمد بن محمد زمان کاشانیمحمد باقر اصفهانی
شاگردانمحمد باقر شفتیمحمد کلباسیملا احمد نراقی
محل تحصیلکاشان • اصفهاننجفکربلا
تألیفاتجامع السعادات • أنیس التجار • معتمد الشیعة • لوامع الأحکام • أنیس المجتهدین


مُحمدمهدی بن اَبی‌ذَر فاضل نَراقی معروف به محقق نراقی(۱۱۲۸-۱۲۰۹ق) از علمای شیعه در قرن ۱۲ و قرن ۱۳ هجری است. محقق نراقی برای تحصیلات علوم دینی دو بار رهسپار عتبات عالیات شد و در مجلس درس وحید بهبهانی و یوسف بحرانی حضور یافت. جامع السعادات مشهورترین اثر ملا مهدی در علم اخلاق است. او فرزندانی داشت که ملا احمد و ملا مهدی در میان برادران خویش شناخته‌ترند.

زندگی‌نامه

ولادت و وفات

ملا مهدی نراقی در سال ۱۱۲۸ق در نراق از شهرهای اطراف کاشان در یک خانواده مذهبی متولد شد.[۱] و در شنبه ۱۸ شعبان ۱۲۰۹ق در ۸۱ سالگی در کاشان درگذشت و در کنار حرم امیرالمؤمنین(ع) در نجف اشرف به خاک سپرده شد.[۲]

فرزندان

از ملا محمدمهدی نراقی پنج پسر به جای ماند:

  1. حاج میرزا ابوالقاسم بن محمدمهدی نراقی متوفای ۱۲۵۶ ق
  2. حاج ملا محمدمهدی بن ملا محمدمهدی نراقی معروف به آقا بزرگ
  3. ملا احمد نراقی، معروف به فاضل نراقی (م ۱۲۴۵ ق.)
  4. ملا ابوالحسن
  5. ملا محمدباقر[۳]

فعالیت‌های علمی

از همان اوان کودکی و نوجوانی با علاقه‌ای که به علم و تحصیل داشت، به حوزه علمیه کاشان رفت و در مجلس درس ملا جعفر بیگدلی حاضر شد. وی دوره مقدمات، سطح و مقداری از دروس خارج فقه و اصول را در کاشان گذراند.

سفر به اصفهان ملا مهدی نراقی، برای تکمیل مراتب علمی و تخصص در علوم و فنون اسلامی، راهی حوزه علمیه اصفهان شد و از فقها و فلاسفه آن شهر بهره برد. از اساتید وی در اصفهان می‌توان ملا اسماعیل خواجویی درگذشت: ۱۱۷۳ق.)، محمد بن محمد زمان کاشانی (متوفای اواخر قرن دوازده هجری قمری)، محمد باقر اصفهانی، محمدمهدی هرندی و آقا میرزا نصیر اصفهانی (درگذشت:۱۱۹۱ق) را نام برد که در میان آنان ملا اسماعیل خواجویی از جایگاه خاصی برخوردار است و ملا محمدمهدی نراقی در فقه، اصول، کلام، فلسفه، حساب، هندسه و نجوم، در حدود ۳۰ سال از این عالم، فیض برده است.[۴]

همچنین از محمد بن محمد زمان کاشانی که از بزرگان مشایخ اجازه در سلسله طبقات نقل حدیث به شمار می‌آید، در رجال و حدیث استفاده‌های وافری نموده است.[۵]

وی در اصفهان علاوه بر تحصیل، به تدریس، تحقیق، تألیف و ارشاد مردم نیز همت گماشت و حتی با یادگیری خط و زبان عبری و لاتین از عالمان یهودی، با رهبران مذهبی اقلیت‌ها وارد بحث و مناظره شد و از متن کتاب‌های مذهبی آنان با خط عبری مطالبی را درباره حقانیت رسالت پیامبر اکرم(ص) نقل و ترجمه کرد.[۶]

بازگشت به کاشان

او پس از ۳۰ سال به وطن خود بازگشت. کاشان در آن زمان از عالمان دینی خالی بود و حوزه علمیه کاشان با حضور او زنده شد.[۷]

سفر به عتبات

پس از مدتی شهر کاشان را به سوی نجف اشرف و کربلای معلی ترک کرد و در درس محمد باقر وحید بهبهانی(م ۱۲۰۵)، شیخ یوسف بحرانی (م ۱۱۸۶) و شیخ محمدمهدی فتونی (م ۱۱۸۳) شرکت کرد.[۸]

بازگشت مجدد به کاشان او پس از سال‌ها تلاش و تحقیق در نجف و کربلا، دوباره به وطن خود بازگشت و در حوزه علمیه کاشان به تدریس علوم دینی و تربیت شاگردان پرداخت. علمای بزرگی همچون محمد باقر شفتی (م ۱۲۶۰ق)، حاج محمد کلباسی (م ۱۲۶۲ق) و فرزندش ملا احمد نراقی (م ۱۲۴۵ق) و دیگران، از شاگردان وی بوده‌اند.[۹]

تألیفات

کتاب جامع السعادات

از ملا مهدی تألیفات فراوانی در رشته‌‎های گوناگون باقی مانده که بیشتر این کتاب‌ها به‌صورت نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های مختلف نگهداری می‌شود و حاشیه‌هایی بر بعضی از آنها نظیر انیس التجار، از سوی برخی مراجع مانند سید کاظم طباطبایی یزدی، سید اسماعیل صدر و شیخ عبدالکریم حائری نوشته شده است.[۱۰] [۱۱]

اشعار

محقق نراقی اشعار بسیاری سروده و تعداد زیادی از آنها از بین رفته و تنها بخش کوچکی یافت شده که بیشتر جنبه عرفانی دارد و به شیوه مثنوی و ساقی‌نامه سروده شده است.[۱۲]


ای خوش آن صبح دمی آیت بُشری رسدمنفخه روح قُدُس از دمِ عیسی رسدم
ارمغان آوردَم پیرِ مغان راحتِ روحآن چه در عقل تو ناید به هویدا رسدم
بشکند مرغ سماوی قفس ناسوتیاذن پرواز سوی عالم بالا رسدم
بُرقَع عقل به دور افکنم از چهره عقلدر فضای جبروت اذن تماشا رسدم
روح قدسی گُسَلَد بند طبیعت از پایرُخصتِ سیر بدین گنبد خضرا رسدم
عقل بگذارم و در دامن عشق آویزمقاصدی گر به سر از منزل سَلْمی رسدم
جلوه گر یار درآمد ز رخ افکند نقاببه وصالش رِسَم و جمله تمنا رسدم

ویژگی‌های اخلاقی

از مهم‌ترین ویژگی‌های وی، عزت نفس والای او بوده است. او اکثر روزها را در حوزه کاشان با فقر و تنگدستی سپری کرد. در قسمتی از زندگی او نقل شده که گاهی که توان تهیه شمع یا روغن چراغ را نداشته، با استفاده از روشنایی چراغ‌های وضوخانه و دستشویی مدرسه تا پاسی از شب به مطالعه می‌گذرانده است.[نیازمند منبع]

حساسیت نسبت به افکار انحرافی و مبارزه با اخباریگری و افکار گمراه‌کننده آنها، از دیگر خصوصیات او بوده است. ملا مهدی حتی برای مبارزه با افکار انحرافی در اخلاق، با نوشتن کتاب جامع السعادات به مبارزه با افراط و تفریط‌های صوفیان و ظاهرگرایان پرداخته و با استناد به آیات و روایات، انحرافات آنها را ظاهر می‌نماید. او نسبت به‌اندیشه‌ها و اعمال فاسد پادشاهان و رهبران منحرف نیز بی‌توجه نبوده و در آثارش زمینه رشد فضایل اخلاقی، اجتماعی و اقتصادی جامعه را در گرو اجرای عدالت می‌داند. [۱۳][یادداشت ۱]


او به یکی از اساسی‌ترین عوامل اصلاح جامعه یعنی امر به معروف و نهی از منکر توجه کرده و معتقد بوده که باید نهاد و سازمانی مسئولیت امر به معروف و نهی از منکر را بر عهده گیرد تا با شناخت صحیح معروف و منکر، به اقدامات مؤثری در بسط معروف و جلوگیری از منکر مبادرت ورزد.[۱۴]

کرامات

در میان نقل کراماتی برای ملا مهدی، داستانی نقل شده که در میان علما و طلاب نجف‌ مشهور است‌. این ماجرا بازگو‌کننده تکلم ملا مهدی نراقی با روح مرده‌ای در وادی السلام نجف و دریافت طعام از بهشت است.[۱۵]

مدرس تبریزی صاحب ریحانة الادب نیز داستانی را نقل می‌کند و می‌نویسد: استادم سید احمد خسروشاهی نقل کرده که وقتی جنازه پدرش حاج سید محمد خسروشاهی را به نجف منتقل کردند، خودش وارد قبر شده تا جنازه پدر را بگذارد که در این حال دو جنازه ملا مهدی و ملا احمد نراقی را صحیح و سالم دیده؛ به طوری که هیچ آسیبی متوجه آنها نشده است.[۱۶]

در گفتار دیگران

محمد باقر خوانساری می‌گوید: العالم البارع و الفاضل الجامع قدوة خیل اهل العلم بفهمه الاشراقی مولانا مهدی بن ابی ذرّ الکاشانی النراقی از ارکان علمای متأخرین ما و از اعیان فضلای متبحرین ما است. در اکثر فنون علم و کمال صاحب تصنیف است و در فقه و حکمت و اصول و اعداد و اشکال، صاحب نظری مُسَلّم بوده است.[۱۷]

مدرس تبریزی می‌گوید: حاج ملا مهدی یا محمدمهدی بن ابی‌ذر نراقیُّ الولادة، کاشانیُّ المسکن، نجفیُّ المدفن، از فُحول فقهای امامیه و مُتبحِّرین علمای اثنا عشریه می‌باشد که فقیه، اصولی، حکیم، متکلم، اعدادی، اخلاقی، ریاضی، معقولی، منقولی [۱۸] جامع علوم عقلیه و نقلیه بوده و در کلمات بعضی از اجلّه به خاتم المجتهدین و لسان الفقهاء و المتکلمین و ترجمان الحکماء و المتالهین و نظائر اینها موصوف است.[۱۹]

حسن زاده آملی در مقدمه کتاب انیس الموحدین می‌نویسد: بی‌شک آن جناب در تبحّر و تَمَهُّر به جمیع علوم عقلی و نقلی حتی در ادبیات و ریاضیات عالیه در عداد طراز اول از اکابر علمای اسلام، و در اتّصاف به فضائل اخلاقی و ملکات ملکوتی از نوادر روزگار است. حضرتش صاحب تصانیف فائقه و تألیفات لائقه در علوم گوناگون است.[۲۰]

کنگره بزرگداشت

کنگره سه روزه بزرگداشت فاضلین نراقی، اول تا سوم خرداد ۱۳۸۱ش در قم، کاشان و نراق برگزار شد. در این کنگره که به منظور تجلیل از مقام علمی، اخلاقی، سیاسی و اجتماعی دو شخصیت نامدار شیعه، ملا محمدمهدی نراقی و ملا احمد نراقی برگزار شده و جمع زیادی از علما، بزرگان، اساتید و اندیشمندان حوزه و دانشگاه در آن حضور یافتند، جمعی از شخصیت‌ها به سخنرانی پرداختند و گروهی از محققان نیز مقاله‌های خود را ارائه نمودند.[۲۱]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۴.
  2. مدرس، ریحانة الادب، ج ۶، ص۱۶۵.
  3. گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج ۱، ص۲۹۳.
  4. نراقی، انیس الموحدین، ۱۳۶۹ش، ص۱۷.
  5. نراقی، معراج السعادة، ۱۳۷۷ش، ص۲۰.
  6. نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۵.
  7. نراقی، جامع السعادات،الناشر: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، مقدمه محمدرضا مظفر، ج ۱، ص۷.
  8. نراقی، جامع السعادات، ج ۱، ص۶.
  9. نراقی، جامع السعادات، ج ۱، ص۶.
  10. گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج ۱، ص۲۹۲.
  11. نراقی، انیس التجار، ۱۳۸۳ش، ص۱۰.
  12. گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج ۱، ص۲۹۳
  13. نراقی، جامع السعادات، ناشر: اعلمی، بیروت، ج۱، صص۸۶-۹۱، ۱۲۳
  14. کتاب‌شناخت آثار فاضلین نراقی.
  15. حسینی طهرانی، معادشناسی، ۱۴۲۷ق، ج۲، صص۲۲۲-۲۲۷«ماجرای طعامی که ملا محمدمهدی نراقی از بهشت دریافت کرد»، خبرگزاری فارس.
  16. نراقی، معراج السعادة، ۱۳۷۷ش، ص۲۷ به نقل از: مدرسی تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج ۶، ص۱۶۳
  17. نراقی، انیس الموحدین، ص۱۶ به نقل از: خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۰ش، ج۷، ص۲۰۰.
  18. مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، ۱۳۶۹ش،‌ج۶، ص۱۰۶.
  19. نراقی، انیس الموحدین، ۱۳۶۹ش، ص۱۷ به نقل از: مدرسی تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش.
  20. نراقی، انیس الموحدین، ۱۳۶۹ش، ص۱۳.
  21. «گزارشی از کنگره فاضلین نراقی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.

یادداشت

  1. نراقی نفس را دارای چهار قوه عاقله و عامله و شهویه و غضبیه می‌داند و براین باور است که اگر تمام قوا از قوه عاقله تبعیت کنند حکمت و عفت و شجاعت به کمال می رسند و کمالشان همان عدالت است و عدالت به نظر نراقی علت این فضایل است نه معلول آنها و شریف ترین نوع عدالت را عدالت سلطان می داند که در پرتو آن دیگران نیز می‌توانند عدالت را رعایت کنند. نراقی، جامع السعادات، الناشر: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ج۱، صص۸۶-۱۲۲

منابع

  • سایت نور سافت، نرم افزار، کتابخانه فاضلین نراقی،۶۰ جلد از مهم ترین آثار علمی ملا مهدی نراقی و ملا احمد نراقی.
  • نراقی، مهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی.
  • نراقی، مهدی، ترجمه جامع السعادات، ترجمه جلال‌الدین مجتبوی، تهران، حکمت، ۱۳۷۹ش.
  • نراقی، مهدی، انیس الموحدین، تهران، الزهراء، ۱۳۶۹ش.
  • نراقی، احمد، معراج السعادة، قم، هجرت، ۱۳۷۷ش.
  • مدرس، محمد علی، ریحانه الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، تهران، خیام، ۱۳۶۹ش.
  • نراقی، مهدی، اللمعات العرشیة، کرج، عهد، ۱۳۸۱ش.
  • امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت،‌دار التعارف.
  • جمعی از نویسندگان، گلشن ابرار، قم، معروف، ۱۳۸۵ش.
  • نراقی، مهدی، انیس التجار، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
  • مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، تهران ، خیام، ۱۳۶۹ش.



  • مؤسسه تحقیقات کامپیوتری نور، نرم‌افزار آثار فاضلین نراقی.
  • گزارشی از کنگره فاضلین نراقی، دین‌پژوهان فروردین و تیر ۱۳۸۱، شماره ۷ و ۸.
  • «ماجرای طعامی که ملا محمدمهدی نراقی از بهشت دریافت کرد»، خبرگزاری فارس، تاریخ انتشار: ۲۴ دی ۱۳۹۱ش.