مشارطه
مُشارطه، به معنای عهد و شرط کردن انسان با خود در آغاز روز برای انجام کارهای نیک، ترک گناه و پایبندی به فرمان‌های الهی است.[۱] بر پایه گفته عالمان علم اخلاق، این عمل معمولاً پس از نماز صبح و در خلوت با نفس انجام می‌شود؛ به‌گونه‌ای که انسان همانند تاجری که با شریک خود سخن می‌گوید، به نفس خویش یادآور شود که سرمایه اصلی او عمر است و تباهی آن به معنای از دست رفتن سرمایه معنوی خواهد بود.[۲]
ملا احمد نراقی، از عالمان شیعه در قرن سیزدهم قمری، مشارطه را یکی از ارکان «مُرابطه؛ به معنای مراقبت و نگهبانی از نفس» و از اجزای چهارگانه آن، شامل مشارطه، مُراقَبَه، مُحاسَبَه و مُعاتَبَه، برشمرده و آن را پیمان بستن با نفس برای ترک گناه، دوری از موجبات خشم الهی و اهتمام به طاعات و اعمال خیر معرفی کرده است.[۳] همچنین برخی پژوهشگران، مشارطه را از شرایط سلوک و حرکت در مسیر الهی و بخشی از فرایند مراقبه دانسته‌اند و بر ضرورت آغاز روز با یاد خدا و تجدید عهد معنوی تأکید کرده‌اند.[۴]
اگرچه واژه مشارطه به‌صورت مستقیم در قرآن و روایات نیامده است، اما گفته شده محتوای برخی آیات و احادیث بر این مفهوم دلالت دارد. آیه ۲۳ سوره احزاب درباره وفاداری مؤمنان به عهد الهی، نمونه‌ای از این معنا شمرده می‌شود.[۵] همچنین در روایتی از پیامبر اسلام(ص) بر مراقبت انسان از زبان و رفتار خویش تأکید شده است.[۶] در دعای سی‌ویکم صحیفه سجادیه نیز امام سجاد(ع) از شرط و عهد خود با خداوند برای ترک گناه سخن گفته است که به گفته عالمان علم اخلاق، نوعی مشارطه میان بنده و خدا تلقی می‌شود.[۷]
پانویس
- ↑ امام خمینی، شرح چهل حدیث، ۱۳۸۶ش، ص۲۸؛ نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۹۳.
- ↑ فیض کاشانی، المحجة البیضاء، ۱۳۷۹ش، ص۱۸۷؛ نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۹۳.
- ↑ نراقی، معراج السعاده، ۱۳۷۸ش، ص۶۹۷.
- ↑ «توحید محوری و حق‌مداری در امور فردی و اجتماعی سالکان إلی اللَه»، پایگاه مکتب وحی.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۸۵، ص۲۴۸.
- ↑ نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۳۵۲.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۸۵، ص۲۴۸.
منابع
- امام خمینی، سید روح‌الله، شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی،، ۱۳۸۶ش.
- فیض کاشانی، محمد ابن شاه مرتضی، المحجه البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ترجمه محمدصادق عارف، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۹ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، قم، مؤسسه علی ابن ابی طالب، ۱۳۸۵ش.
- نراقی، احمد بن محمدمهدی، جامع‌السعادات، تصحیح محمد کلانتر، بیروت، مؤسسةالاَعلمی، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
- نراقی، احمد بن محمدمهدی، معراج السعاده، قم، موسسه انتشارات هجرت، ۱۳۷۸ش.
- «توحید محوری و حق‌مداری در امور فردی و اجتماعی سالکان إلی اللَه»، پایگاه مکتب وحی، تاریخ بازذیذ: ۲۵ تیر ۱۴۰۵ش.