آیه ۱۰۲ سوره توبه
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه ۱۰۲ سوره توبه |
| واقع در سوره | توبه |
| شماره آیه | ۱۰۲ |
| جزء | ۱۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| درباره | گروهی که در جنگ تبوک شرک نکردند و سپس پشیمان شده و توبه کردند و خداوند هم توبه آنان را پذیرفت. |
آیه ۱۰۲ سوره توبه درباره ابولبابه انصاری و چند نفر از اصحاب پیامبر(ص) نازل شده که فرمان پیامبر(ص) را برای رفتن به جنگ تبوک نادیده گرفتند. این گروه، اعمال شایستهای هم داشتند و به اشتباه خود اعتراف کردند؛ به همین دلیل توبه آنها پذیرفته شد.[۱]
﴿وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ١٠٢﴾ ﴿و دیگرانی هستند که به گناهان خود اعتراف کرده و کار شایسته را با [کاری] دیگر که بد است درآمیختهاند امید استخدا توبه آنان را بپذیرد که خدا آمرزنده مهربان است ١٠٢﴾
به گفته طباطبایی مفسر شیعه و شاگردش عبدالله جوادی آملی، ساختار آیه ۱۰۲ سوره توبه و افعال و اوصاف بهکار رفته در آن، به تقویت روح امید در معترفان بهگناه و امیدوار کردن آنان به آمرزش منجر میشود:[۲]
- مقدم کردن اعتراف بر گناه در آیه «وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ»
- ذکر عمل صالح پیش از عمل بد: «خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا»
- بهکارگیری فعل «عَسَى» برای زنده کردن امید در دلها و قرار داشتن میان خوف و رجا.[۳]
- تقویت امید و رجا با استفاده از حرف تأکید «إِنَّ» و دو وصف غفور و رحیم.[۴]
گفته شده پس از آنکه ابولبابه انصارى و چند نفر ديگر از شركت در جنگ تبوک خوددارى كردند، آيات سرزنش متخلفان نازل شد و این گروه از کرده خود پشيمان شدند و خود را به یکی از ستونهاى مسجد پيامبر(ص) بستند و سوگند ياد كردند كه خود را از ستون باز نكنند تا اينكه پيامبر(ص) آنها را از ستون باز کند.[۵] بنابر برخی ديگر از روايات این آیه وقتی نازل شد که بنیقریظه كه در محاصره سپاه اسلام بودند با ابولبابه مشورت كردند که آیا تسليم حكم پیامبر(ص) بشوند یا نه؟ او گفت: اگر تسلیم شوید همه شما را سر میبرند! ابولبابه سپس از اين گفته خود پشيمان شد و توبه كرد و خود را به ستون مسجد بست.[۶]
گفته شده رسول خدا(ص) گفت: من نيز سوگند ياد میكنم كه چنين كارى را نخواهم كرد مگر اينكه خداوند به من اجازه دهد. آيه ۱۰۲ سوره توبه نازل شد و خداوند توبه آنها را پذيرفت و پيامبر(ص) آنها را از ستون مسجد باز كرد.[۷] این ستون به ستون توبه مشهور شد و نزد مسلمانان دارای فضیلت و جایگاه خاصی است.[۸]
پانویس
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۳۵، ص۲۰۹.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم،۱۳۹۴ش، ج۳۵، ص۲۱۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۹، ص۳۷۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۹، ص۳۷۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۱۰۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۸، ص۱۱۴ و ۱۱۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۱۰۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۸، ص۱۱۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۱۰۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۸، ص۱۱۴ و ۱۱۵.
- ↑ مُهری، احسن القصص، ۱۳۹۱ش، ص۴۶۹.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، اسراء، چاپ اول، ۱۳۹۴ش.
- سید بن طاووس،علی بن موسی، الإقبال بالأعمال الحسنة، تحقیق و تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، لبنان، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البيان فی تفسیر القرآن، تصحیح هاشم رسولی و فضلالله يزدى طباطبايى، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامیه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.
- مُهری، محمد جواد، احسن القصص، قم، انتشارات آیین دانش، چاپ دوم، ۱۳۹۱ش.