آیه ۲ سوره حجرات
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | حجرات |
| شماره آیه | ۲ |
| جزء | ۲۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | رعایت حرمت و جایگاه پیامبر(ص) |
آیه ۲ سوره حجرات به رعایت ادب گفتوگو در محضر پیامبر(ص) اشاره دارد.[۱] به گفته جوادی آملی، مفسر شیعه، در این آیه، خداوند به مسلمانان میآموزد که پیامبر(ص) را فردی عادی نپندارند و توصیه میکند که صدای خود را از صدای ایشان بلندتر نکنند،[۲] زیرا چنین رفتاری نشانه جسارت است[۳] و ممکن است او را ناراحت کند و اذیت کردن حضرت در حکم کفر است[۴] که به نابودی اعمال میانجامد.[۵] ازاینزو، ادبِ دینی ایجاب میکند که افراد در حضور پیامبر(ص) با صدای بلند یکدیگر را صدا نزنند.[۶] محمدجواد مغنیه نیز در تفسیر الکاشف اشاره میکنند که بلند سخن گفتن بدون ضرورت، عملی نیکو نیست، چه رسد به این که در محضر پیامبر(ص)، اشرف مخلوقات، چنین رفتاری صورت گیرد.[۷] در تفسیر من هدی القرآن، یکی از مصادیق بارز بلند سخن گفتن، جدال کردن با پیامبر(ص) درباره دستورات دینی است، زیرا چنین رفتاری ممکن است موجب ناراحتی حضرت شود.[۸]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ ٢﴾ [حجرات:2]|﴿ای کسانی که ایمان آوردهاید صدایتان را بلندتر از صدای پیامبر مکنید و همچنانکه بعضی از شما با بعضی دیگر بلند سخن میگویید با او به صدای بلند سخن مگویید مبادا بیآنکه بدانید کردههایتان تباه شود ٢﴾
طبرسی در تفسیر مجمع البیان درباره شأن نزول این آیه مینویسد، گروهی از قبیله بنی تمیم به مسجدالنبی وارد شدند و از پشت در خانه پیامبر(ص) با صدای بلند گفتند: «ای محمد، بیرون بیا!» این رفتار، ناراحتی پیامبر(ص) را بههمراه داشت.[۹] همچنین گفته شده است که منافقان برای اینکه اُبّهت و جایگاه پیامبر(ص) در بین مردم را از بین ببرند، با صدای بلند حضرت را صدا میزدند. خداوند آنها را از این کار نهی کرد.[۱۰]
برخی مفسران شیعی ذیل این آیه تأکید دارند که مسلمانان باید پیامبر(ص) را با عبارات محترمانهای مانند «یا رسول الله»،[۱۱] «یا خیرة الله» و «یا صفی الله» خطاب کنند[۱۲] تا احترام و جایگاه او حفظ شود.[۱۳] به همین دلیل، استفاده از الفاظ غیرمودبانهای مانند «یا احمد»[۱۴] و «یا محمد»[۱۵] را تقبیح کردهاند.
عبدالله جوادی آملی مینویسد، با صدای بلند سخن نگفتن مخصوص زمان حیات پیامبر(ص) نیست؛ بلکه هماکنون نیز جاری است؛ لذا در حرم پیامبر(ص) نباید با صدای بلند سخن گفت،[۱۶] یا زیارت حضرت را با صدای بلند خواند و یا همدیگر را بلند صدا بزنند؛ زیرا با ادب حضور منافات دارد.[۱۷]
روایت شده است که وقتی این آیه نازل شد، ثابت بن قیس که شنواییاش ضعیف بود و با صدای بلند صحبت میکرد و گاهی پیامبر(ص) را ناراحت میکرد، گفت: «من مصداق این آیه هستم، اعمالم از بین رفت و جهنمی شدم.» اما پیامبر(ص) او را بهشتی معرفی کرد.[۱۸] در برخی روایات ذیل آیه ۲ سوره حجرات آمده است که پس از نزول این آیه، گاهی برخی افراد بدون توجه با صدای بلند پیامبر(ص) را صدا میزدند. پیامبر(ص) برای جلوگیری از باطل شدن اعمال آنها، صدای خود را از صدای آنان بلندتر میکرد.[۱۹]
پانویس
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۳، ص۳۶۵.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۶، ص۳۴.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۶، ص۳۴؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۸، ص۳۰۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۸، ص۳۰۹؛ ر.ک: جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۶، ص۳۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۱۹۶؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۸، ص۳۰۹؛ ر.ک: جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۶، ص۳۴.
- ↑ جوادی آملی، سیره رسول اکرم(ص) در قرآن، ۱۳۷۶ش، ج۸، ص۳۱۰.
- ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۷، ص۱۰۷.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۳، ص۳۶۶؛ ر.ک: مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۲، ص۱۴۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۱۹۴؛ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۳۱۸.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۳، ص۳۶۷.
- ↑ مکارم، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۲، ص۱۳۷.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۱۲، ص۲۲۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۱۹۶.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۱۲، ص۲۲۲.
- ↑ مکارم، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۲، ص۱۳۷.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۶، ص۳۵.
- ↑ جوادی آملی، سیره رسول اکرم(ص) در قرآن، ۱۳۷۶ش، ج۸، ص۳۱۰.
- ↑ طبرسی، جوامع الجامع، ۱۳۷۷ش، ج۶، ص۸۵.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۴۸؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹، ص۳۳۱.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، اسراء، چاپ نهم، ۱۳۹۰ش.
- جوادی آملی، عبدالله، سیره رسول اکرم(ص) در قرآن، قم، اسراء، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، تحقیق: محمد واعظ زاده خراسانی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۷ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: محمدجواد بلاغی، تهران، ناصرخسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- فیض کاشانی، محمد، تفسیر الصافی، تحقیق: حسین اعلمی، تهران، مکتبة الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق: طیب موسوی جزایری، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تحقیق: جمعی از نویسندگان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.