میرزا جواد آقا مَلکی تبریزی فقیه، عارف و استاد اخلاق در حوزه علمیه نجف و قم. وی در حدیث، فقه، اصول و سیر و سلوک نزد استادانی چون میرزا حسین نوری، آقا رضا همدانی، آخوند خراسانی و ملا حسینقلی همدانی شاگردی نمود. ملاعلی معصومی همدانی، سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی و محمدعلی اراکی از شاگردان وی به‌شمار می روند. کتاب‌های المراقبات و رساله لقاءالله از مشهورترین آثار وی در موضوع دعا و تهذیب نفس می‌باشد. وی در ۱۳۰۴ش درگذشت و در قبرستان شیخان قم دفن شد.

میرزا جواد ملکی تبریزی
اطلاعات فردی
نام کاملمیرزا جواد آقا مَلکی تبریزی
نسبخاندان ملک‌التجار تبریزی
محل زندگیتبریز، نجف، قم
تاریخ وفات۱۱ ذی‌الحجه سال ۱۳۴۳ق/ ۱۲ تیر ۱۳۰۴ش
محل دفنقبرستان شیخان قم
شهر وفاتقم
اطلاعات علمی
استادانملا حسینقلی همدانیمیرزا حسین نوریآخوند خراسانی
شاگردانملاعلی معصومی همدانی • اسماعیل بن حسین تائب • سید محمود مدرسی • محمود مجتهدی ..
محل تحصیلتبریز • نجف • قم
تألیفاتالمراقباتاسرار الصلاة • حاشیه فارسی بر غایة القصویرساله لقاءالله
سایرتدریس • کلاس اخلاق خصوصی و عمومی

زندگی‌نامه

میرزا جواد آقا ملکی تبریزی، فرزند میرزاشفیع در تبریز متولد شد. [۱] تاریخ دقیق ولادت وی مشخص نیست، اما گفته شده اواخر قرن ۱۳ یا اوایل قرن ۱۴ قمری بوده‌است. دلیل نامگذاری او به ملکی، نسبت فامیلی با خاندان ملک‌التجار تبریزی است. [۲]

ملکی تبریزی برای تحصیل به نجف رفت و در سال ۱۳۲۱ قمری، به تبریز بازگشت و به ترویج دین پرداخت. در سال ۱۳۲۹ق (۱۲۹۰ش) و در ابتدای جریانات مشروطه و درگیری‌های تبریز مجبور به عزیمت به قم شد و تا پایان عمر نیز در همان‌جا ماند.[۳]

میرزا جواد آقا در ۱۱ ذی‌الحجه سال ۱۳۴۳ق مطابق با ۱۲ تیر ۱۳۰۴ش درگذشت.[۴] پیکر او پس از تشییع در قبرستان شیخان قم به خاک سپرده شد.[۵]

تحصیل

علوم صرف، نحو، معانی و بیان و سطح حوزه را در تبریز فرا گرفت[۶] و پس از مدتی در نجف از اساتید زیر کسب علم نمود:

برخی گفته اند وی از شیخ مرتضی انصاری نیز اجازه روایت داشته است.[۱۱]

تدریس

در ابتدای ورود به قم و پیش از ملاقات با عبدالکریم حائری یزدی و تأسیس حوزه علمیه قم، ملکی کتاب مفاتیح الشرایع فی الفقه تالیف ملا محسن فیض کاشانی را تدریس می‌کرد. دو مجلس اخلاق داشت، یکی در منزل برای خواص و دیگری در مدرسه فیضیه [۱۲] برای عموم که جمعی از بازاریان قم نیز در آن درس شرکت داشتند. نماز جماعت را در مسجد بالای سر حرم حضرت معصومه (س) اقامه می‌کرد.[۱۳]

شاگردان

مشهور است که امام خمینی نیز از شاگردان میرزا جواد ملکی تبریزی بوده‌است اما آیت‌الله خامنه‌ای از قول امام خمینی نقل می‌کند که تنها دو جلسه در درس میرزا جواد ملکی تبریزی شرکت کرده و از این که نتوانسته بیش از این در درس وی شرکت کند، افسوس خورده‌ است.[۲۰]

آثار علمی

 
رساله لقاءالله

پانویس

  1. آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه و هو نقباءالبشر فی القرن الرابع عشر، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۷۰.
  2. مدرسی تبریزی، ریحانه الادب، ۱۳۶۹ش، ج۵، ص۳۹۷.
  3. جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم،‌ گلشن ابرار، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص ۵۲۱.
  4. حسن‌زاده آملی، «میرزا جوادآقا ملکی تبریزی»، ص۸۲.
  5. جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم،‌ گلشن ابرار، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص ۵۲۲.
  6. جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم،‌ گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص ۵۰۲.
  7. عارف ربانی حاج میرزا جواد ملکی تبریزی (م ۱۳۴۴ق)، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  8. آقابزرگ تهرانى، طبقات أعلام الشيعة، ۱۴۳۰ق، م ج۱۷، ص۳۲۹.
  9. قسم الموسوعة مجمع الفكر الإسلامی، موسوعة مؤلفى الامامية، ۱۴۲۸ق، ج۸، ص۴۹۹.
  10. امين، مستدركات أعيان الشيعة، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۵۸.
  11. قسم الموسوعة مجمع الفكر الإسلامی، موسوعة مؤلفى الامامية، ۱۴۲۸ق، ج۸، ص۴۹۹.
  12. موسسه امام صادق( ع)، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج‏۱۴(القسم‏ الاول)، ص۱۶۳.‏
  13. جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم،‌ گلشن ابرار، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص ۵۲۱.
  14. جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم،‌ گلشن ابرار، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص ۵۲۲.
  15. پژوهشکده باقرالعلوم (ع).
  16. امين، مستدركات أعيان الشيعة، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۱۴۰.
  17. قسم الموسوعة مجمع الفكر الإسلامی، موسوعة مؤلفى الامامية، ۱۴۲۸ق، ج۸، ص۴۲۳.
  18. قسم الموسوعة مجمع الفكر الإسلامی، موسوعة مؤلفى الامامية، ۱۴۲۸ق، ج۸، ص۴۹۹.
  19. جواهر كلام، تربت پاكان قم‏، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۸۴ و ج۱، ص۳۸۵ و ج۱، ص۳۹۵ و ج۱، ص۶۰۸ و ج۲، ص۸۰۶ و ج۲، ص۱۳۰۶.
  20. «بیانات در دیدار اعضای مجمع عالی حکمت اسلامی»، تارنمای دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  21. حسینی طهرانی، توحید علمی و عینی، ص۳۲۹.
  22. مشار، خان بابا، مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون، ۱۳۴۰ش، ج‏۲، ص۴۱۸
  23. جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم،‌ گلشن ابرار، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص ۵۲۲.

منابع

  • آقابزرگ تهرانى، محمدمحسن‏، الذريعة إلى تصانيف الشيعة، لبنان، دار الأضواء، چ۳، ۱۴۰۳ق.
  • آقابزرگ تهرانى، محمدمحسن‏، طبقات أعلام الشيعة، لبنان، دار إحياء التراث العربی، چ۱، ۱۴۳۰ق.
  • امين، سید حسن‏، مستدركات أعيان الشيعة، لبنان، دار التعارف للمطبوعات‏، چ۱، ۱۴۰۸ق.
  • «بیانات در دیدار اعضای مجمع عالی حکمت اسلامی»، تارنمای دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای؛ تاریخ درج مطلب:۲۳ بهمن۱۳۹۱، تاریخ بازدید: ۲۲ مرداد۱۳۹۸.
  • جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، گلشـن ابـرار، قم، نشر معروف، چ۱، ۱۳۷۸ش.
  • جواهر كلام، عبد الحسين‏، تربت پاكان قم‏، قم، انصاریان،‌ چ۱، ۱۴۲۴ق.
  • حسن‌زاده آملی، حسن، «میرزا جوادآقا ملکی تبریزی»، در نشریه کیهان اندیشه، شماره ۸، مهر و آبان ۱۳۶۵ش.
  • عارف ربانی حاج میرزا جواد ملکی تبریزی (م ۱۳۴۴ق)، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، مجله پیام حوزه، شماره ۱۰ و ۱۱.
  • مجمع الفكر الإسلامی، موسوعة مؤلفى الامامية، قم، مجمع الفكر الإسلامی، چ۱، ۱۴۲۸ق.
  • مدرسی تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، نشر خیام، تهران، ۱۳۶۹ش.
  • مشار، خان بابا، مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون، بی جا، بی نا، ۱۳۴۰ش.
  • موسسه امام صادق( ع)، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسة الإمام الصادق( عليه السلام)، چ۱، ۱۴۱۸ق.