سید علی حسینی خامنهای
| دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | سید علی حسینی خامنه |
| لقب | آیتالله العظمی، امام خامنهای، رهبر شهید |
| نسب | از سادات و منتسب به امام سجاد(ع) |
| زادروز | ۲۹ فروردین سال ۱۳۱۸ش ۲۸ صفر سال ۱۳۵۸ق ۱۹ آوریل سال ۱۹۳۹م |
| شهر تولد | مشهد |
| کشور تولد | ایران |
| تاریخ شهادت | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش/۱۰ رمضان ۱۴۴۷ق/ ۲۸ فوریه۲۰۲۶م |
| شهر شهادت | تهران بیت رهبری |
| نام همسر | منصوره خجسته باقرزاده |
| فرزندان | پسران: مصطفی، مجتبی، مسعود و میثم دختران: هدی، بشری |
| اطلاعات سیاسی | |
| مناصب | دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران رئیسجمهور نماینده مجلس شورای اسلامی امام جمعه تهران |
| پس از | امام خمینی |
| اطلاعات علمی و مذهبی | |
| اساتید | سید جواد حسینی خامنهای میرزا محمد مدرس یزدی هاشم قزوینی سید محمدهادی میلانی حاج آقا حسین بروجردی امام خمینی مرتضی حائری یزدی سید محمد محقق داماد علامه طباطبایی |
| تألیفات | طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن انسان ۲۵۰ ساله پیشوای صادق ترجمه: صلح امام حسن(ع) |
| وبگاه رسمی | پایگاه نشر آثار دفتر رهبری |
| امضا | |
سید علی حسینی خامنهای (۱۳۱۸-۱۴۰۴ش) مشهور به امام خامنهای و رهبر شهید، فقیه شیعه، از مراجع تقلید و دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران بود. او پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش، مسئولیتهایی چون عضویت در شورای انقلاب، نمایندگی مجلس شورای اسلامی، امامت جمعه تهران و ریاستجمهوری را بر عهده داشت و در سال ۱۳۶۸ش به رهبری جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد. خامنهای پیش از انقلاب از مبارزان علیه حکومت پهلوی بود و بهدلیل فعالیتهای سیاسی چند بار بازداشت و به ایرانشهر و جیرفت تبعید شد.
خامنهای در دوران رهبری، در تعیین سیاستهای کلان جمهوری اسلامی و هدایت نهادهای حکومتی نقش داشت. حمایت از محور مقاومت، تأکید بر وحدت اسلامی، مقابله با تهاجم فرهنگی، تقویت توان دفاعی کشور، توجه به تولید داخلی و اقتصاد مقاومتی و حمایت از فعالیتهای علمی و فرهنگی از محورهای اصلی مواضع و اقدامات او بود. ارسال پیامهای سالانه به حج، نامگذاری سالهای شمسی، صدور بیانیه گام دوم انقلاب و تأسیس و حمایت از نهادهای آموزشی، پژوهشی و فرهنگی از دیگر فعالیتهای او در این دوره بهشمار میرود.
او در مسائل فقهی و اجتماعی دیدگاههایی داشت که از جمله آنها میتوان به حرمت قمهزنی، حرمت توهین به مقدسات مذاهب اسلامی، حرمت ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای و جواز ارثبردن زن از همه اموال شوهر اشاره کرد. خامنهای راهحل مسئله فلسطین را برگزاری همهپرسی با مشارکت همه ساکنان آن میدانست و جهاد را محدود به عرصه نظامی نمیشمرد و بر جهاد تبیین تأکید داشت.
آیتالله سید علی خامنهای تحصیلات حوزوی خود را در مشهد آغاز کرد و در حوزههای علمیه نجف و قم نیز به تحصیل پرداخت. از استادان او میتوان به امام خمینی، سید محمدهادی میلانی، هاشم قزوینی و علامه طباطبایی اشاره کرد. او در زمینههای فقه، اصول و تفسیر قرآن تدریس میکرد و در سال ۱۳۷۳ش از سوی شماری از نهادهای حوزوی بهعنوان مرجع تقلید معرفی شد. آثار متعددی از وی به جا مانده است که طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، انسان ۲۵۰ ساله، غِنا و فلسطین ازجمله آنهاست. او همچنین به ادبیات و تاریخ علاقه داشت و شعرهایی با تخلص «امین» میسرود.
سید علی خامنهای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش/۱۰ رمضان ۱۴۴۷ق، در نخستین روز جنگ رمضان و در پی حملات موشکی آمریکا و اسرائیل به مجموعه بیت رهبری در تهران به شهادت رسید. پیکر او پس از حدود چهار ماه، در شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد تشییع شد و در ۱۹ تیر ۱۴۰۵ش در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد. مراسم تشییع او با شرکت ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر، بزرگترین مراسم تشییع تاریخ جهان توصیف شده است.
جایگاه
سید علی خامنهای از مراجع تقلید شیعه[۱] و دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران[۲] بود. او از شخصیتهای تأثیرگذار دینی و سیاسی در ایران و جهان اسلام بهشمار میرفت و در برخی منابع و رسانهها با عنوانهای «رهبر شیعیان جهان»[۳] و «ولیّ امر مسلمین»[۴] معرفی میشد. به گفته پٰوهشگران، دیدگاهها، فتواها، پیامها و مواضع او در مسائل دینی و سیاسی، بهدلیل جایگاه مرجعیت و رهبری جمهوری اسلامی، در تعیین جهتگیریهای دینی و سیاسی ایران و سیاستهای منطقهای و بینالمللی آن تأثیرگذار بود.[۵]
آیتالله خامنهای از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۶م در میان پنج شخصیت نخست فهرست پانصد شخصیت بانفوذ جهان اسلامِ مرکز سلطنتی مطالعات راهبردی اسلامی قرار داشت[۶] و در فهرست ۲۰۲۶م این مرکز، رتبه چهارم شخصیتهای اثرگذار[۷] و رتبه دوم رهبران و سیاستمداران را کسب کرد.[۸] این مرکز مستقر در اردن، از سال ۲۰۰۹م این فهرست را سالانه منتشر میکند.[۹] همچنین نام او از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۸م در فهرست قدرتمندترین افراد جهانِ نشریه آمریکایی فوربس قرار داشت.[۱۰]
خامنهای در دوران رهبری جمهوری اسلامی، براساس اختیارات مقرر در اصل ۱۱۰ قانون اساسی، مسئول تعیین سیاستهای کلی نظام، نظارت بر اجرای آنها، فرماندهی کل نیروهای مسلح و انتصاب شماری از مقامات حکومتی بود.[۱۱] اندیشه سیاسی، دیدگاهها و عملکرد او نیز موضوع پژوهشهای دانشگاهی و کتابهای متعددی بوده است؛ از جمله کتابی با عنوان The Political Ideology of Ayatollah Khamenei نوشته یوت هووسپیان بیرس که در سال ۲۰۱۶م منتشر شد.[۱۲]
در گزارش مرکز سلطنتی مطالعات راهبردی اسلامی، رهبری خامنهای در جنگ دوازدهروزه اسرائیل با ایران و مقاومت در برابر اسرائیل و آمریکا، بهعنوان نمادی از ایستادگی معرفی شده و از تأثیر آن بر افزایش اعتبار ایران بهعنوان پیشگام مقاومت در برابر اشغال و امپریالیسم در جهان سخن گفته شده است.[۱۳]
سید علی خامنهای در سال ۱۴۰۵ش بهعنوان «شهید شاخص سال» معرفی شد.[۱۴] در پیامها و مطالب منتشرشده از سوی نهادهای رسمی و رسانههای جمهوری اسلامی ایران، از او با عنوانهایی مانند «امام خامنهای»، «رهبر انقلاب»، «امام شهید»، «رهبر شهید» و «آیتالله خامنهای» یاد میشود.[۱۵]
ملّت ایران درسهای اسلامی و شیعیِ خودش را خوب بلد است؛ میداند که چه کار کند. امام حسین(ع) فرمود: مِثلی لا یُبایِعُ مِثلَ یَزید؛ کسی مثل من، با کسی مثل یزید بیعت نمیکند. ملّت ایران در واقع میگویند: ملّتی مثل ما، با این فرهنگ، با این سابقه، با این معارف عالی، با سردمدارانی مثل افراد فاسدی که امروز در آمریکا بر سر کارند، بیعت نخواهد کرد.
خاندان
سید علی حسینی خامنهای در ۲۹ فروردین ۱۳۱۸ش (۲۸ صفر ۱۳۵۸ق/ ۱۹ آوریل ۱۹۳۹م) در مشهد به دنیا آمد.[۱۶] تاریخ تولد او در شناسنامه ۲۴ تیر ۱۳۱۸ش ثبت شده،[۱۷] اما خودش ۲۹ فروردین را تاریخ واقعی تولدش دانسته است.[۱۸]
پدرش، سید جواد حسینی خامنهای (درگذشت: ۱۳۶۵ش)، مجتهد و دانشآموخته حوزه علمیه نجف بود[۱۹] که در مشهد به تدریس علوم حوزوی و امامت مسجد صدیقیهای بازار مشهد (مسجد آذربایجانیها) اشتغال داشت.[۲۰] او همچنین از امامان جماعت مسجد گوهرشاد بود.[۲۱] سید حسین خامنهای (درگذشت: ۱۳۲۵ق)، از علمای مشروطهخواه و پدرزن محمد خیابانی، جد او بود.[۲۲] همچنین سید محمد خامنهای (درگذشت: ۱۳۵۳ق)، مشهور به پیغمبر و از علمای طرفدار مشروطه، عموی او بود.[۲۳]
نسب سید علی خامنهای از طرف پدری به سادات افطسی و سلطان سید احمد میرسد که با پنج واسطه از نوادگان امام سجاد(ع) بهشمار میرود.[۲۴] امامزاده محمد، مدفون در تَفْرِش (شهری در نواحی مرکزی ایران)، نیز از اجداد او معرفی شده است.[۲۵] نسب او از طرف مادری نیز به محمد دیباج، فرزند امام صادق(ع)، میرسد.[۲۶] مادرش، خدیجه میردامادی (درگذشت: ۱۳۶۸ش)، دختر سید هاشم میردامادی نجفآبادی بود.[۲۷]
همسر و فرزندان
آیتالله خامنهای با منصوره خجسته باقرزاده ازدواج کرد. حاصل این ازدواج شش فرزند، شامل چهار پسر و دو دختر، است. پسران او سید مصطفی، سید مجتبی، سید مسعود و سید میثم و دخترانش بشریٰ و هدیٰ هستند. پسران او روحانی هستند و به فعالیت حوزوی اشتغال دارند.[۲۸]
اندیشههای سیاسی و اجتماعی
دیدگاههای سیاسی و اجتماعی که در سخنرانیها، پیامها، فتواها و آثار مکتوب آیتالله خامنهای بیان شده است.
مبارزه سیاسی و جهاد
آیتالله خامنهای معتقد بود زندگی سیاسی امامان شیعه، با وجود تفاوت در شیوههای مبارزه، حرکتی پیوسته و حدود ۲۵۰ ساله بوده که با هدف تعالی انسان و تشکیل جامعه اسلامی ادامه داشته است.[۲۹] او جهاد را محدود به عرصه نظامی نمیدانست و مقابله با دشمن در حوزههای سیاسی، فرهنگی، رسانهای و اقتصادی را نیز از مصادیق آن برمیشمرد.[۳۰] همچنین از اصطلاح جهاد تبیین برای مقابله با نفوذ دشمن استفاده میکرد.[۳۱]
خامنهای هزینه مقاومت را کمتر از هزینه سازش میدانست[۳۲] و با تسلیم یا عقبنشینی ایران از حقوق هستهای مخالفت میکرد. او همچنین اعلام کرده بود که ایران جنگ تحمیلی و صلح تحمیلی را نمیپذیرد.[۳۳]
تأکید بر وحدت مسلمانان در جهان اسلام
آیتالله خامنهای وحدت اسلامی را به معنای پرهیز از دشمنی میان مسلمانان میدانست و آن را مستلزم یکسانسازی عقاید و مذاهب نمیشمرد.[۳۴] او جریانهای اختلافافکن در میان شیعه و اهلسنت را بهترتیب با عنوانهای شیعه انگلیسی و اسلام آمریکایی معرفی میکرد.[۳۵] در سال ۱۳۸۹ش، پس از اظهارات یاسر الحبیب درباره عایشه، همسر پیامبر(ص)، با صدور فتوایی، توهین به مقدساتِ مذاهب اسلامی را حرام اعلام کرد.[۳۶] او همچنین عوامل خارجی، بهویژه انگلیس، را در دامنزدن به اختلافات مذهبی در جهان اسلام مؤثر میدانست و درباره پیامدهای تفرقهافکنی هشدار میداد.[۳۷]
مسائل فرهنگی و منطقهای
آیتالله خامنهای تهاجم فرهنگی را اقدامی آگاهانه برای سلطه بر ملتها میدانست.[۳۸] بهگفته او، این روند از دوران رضاشاه آغاز شده و پس از جنگ عراق با ایران نیز ادامه یافته است.[۳۹] او همچنین اصطلاح «غرب آسیا» را جایگزین «خاورمیانه» میدانست و این نامگذاری را صحیحتر میشمرد.[۴۰] خامنهای حرکتهای انقلابی کشورهای عربی در سال ۱۳۸۹ش را که در رسانهها «بیداری عربی» خوانده میشد،[۴۱] بیداری اسلامی نامید.[۴۲]
مسئله فلسطین
آیتالله خامنهای راهحل مسئله فلسطین را برگزاری همهپرسی با مشارکت همه فلسطینیان، اعم از مسلمان، مسیحی و یهودی، میدانست.[۴۳] او مقاومت را راه آزادی فلسطین معرفی میکرد[۴۴] و مذاکره درباره این مسئله را خطایی میدانست که به باور او، موجب خسارت به فلسطینیان و بهتأخیر افتادن آزادی فلسطین میشود.[۴۵]
اقتصاد و مدیریت داخلی
آیتالله خامنهای اقتصاد مقاومتی را راهکاری برای مقابله با تحریمها و بهرهگیری از توان داخلی ایران معرفی میکرد.[۴۶] تأکیدهای او بر این مفهوم، به گسترش کاربرد اصطلاح اقتصاد مقاومتی در ادبیات سیاسی و اقتصادی ایران انجامید.[۴۷] او از سال ۱۳۷۸ش با نامگذاری سالهای شمسی، موضوعات فرهنگی، دینی، اجتماعی و اقتصادی را در کانون توجه عمومی قرار داده است.[۴۸] بهگفته علیاکبر ولایتی، رویکرد اقتصادی خامنهای بر توسعه کشور همراه با عدالت اقتصادی استوار است. عدالت اجتماعی، توجه به محرومان، مبارزه با مفاسد اقتصادی، پرهیز از اسراف و اشرافیگری، مبارزه با قاچاق کالا، تقویت تولید داخلی، حفظ ارزش پول ملی و حمایت از توانمندیهای اقتصادی کشور از محورهای مورد تأکید اوست.[۴۹]
توجه به جوانان
آیتالله خامنهای جوانان را از سرمایههای کشور میدانست و بر توانایی آنان برای مشارکت در عرصههای علمی، سیاسی، اجتماعی و سازندگی تأکید میکرد. او نسل جوان پس از انقلاب را با نسلی مقایسه میکرد که در جنگ ایران و عراق نقش داشت و یادآور میشد بسیاری از اعضا و فرماندهان اولیه سپاه پاسداران در آغاز جوان یا نوجوان بودند. به باور او، تجربه انقلاب و جنگ نشان داد که جوانان توانایی پذیرش مسئولیتهای بزرگ و نقشآفرینی در عرصههای مختلف کشور را دارند.[۵۰]

حوزه علمیه و روحانیت
آیتالله خامنهای حوزههای علمیه را افزونبر آموزش علوم دینی، دارای نقش اجتماعی و تمدنی میدانست. او بلاغ مبین و تبیین معارف اسلامی را از رسالتهای اصلی حوزهها معرفی میکرد و بر تحول در نظام آموزشی، نوآوری علمی، تهذیب اخلاقی، شناخت مسائل روز و پاسخگویی به نیازهای فکری و اجتماعی جامعه تأکید داشت. همچنین حفظ هویت انقلابی حوزههای علمیه و نقش آنها در تولید اندیشه اسلامی و ارائه الگوهای اجتماعی مبتنی بر معارف دینی را ضروری میدانست.[۵۱]
دیدگاههای فقهی
آیتالله خامنهای در برخی مسائل فقهی دیدگاههای خاصی داشت؛ از جمله قمهزنی را بدعت و حرام میدانست.[۵۲] او اعتکاف در غیر مسجد جامع را با قصد رجا جایز میشمرد.[۵۳] در مسئله غنا و موسیقی نیز غنای مشتمل بر باطل و لهویِ گمراهکننده[۵۴] و موسیقیای را که موجب بیاعتنایی به دین و واجبات شرعی شود، حرام میدانست.[۵۵] همچنین ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای و دیگر سلاحهای کشتار جمعی را حرام اعلام کرده بود[۵۶] و توهین به مقدسات مذاهب اسلامی را جایز نمیدانست.[۵۷]
در مسئله ارث، معتقد بود زن از همه اموال شوهر، از جمله اموال غیرمنقول، ارث میبرد.[۵۸] این دیدگاه با نظر فقیهانی تفاوت دارد که ارثبری زن از شوهر را به اموال منقول محدود میدانند.[۵۹]
آیتالله خامنهای
|
فعالیتهای علمی
| دوران حکومت پهلوی | |
|---|---|
| ۲۹ فروردین ۱۳۱۸ش | ولادت |
| ۱۳۳۴ش | آغاز شرکت در درس خارج فقه سید محمدهادی میلانی |
| ۱۳۳۶ش | سفر به نجف و شرکت در درس عالمان حوزه علمیه نجف |
| ۱۳۳۷ش | ورود به حوزه علمیه قم برای ادامه تحصیل |
| ۱۳۴۳ش | بازگشت از قم به مشهد |
| ۱۴ فروردین ۱۳۴۶ش | دستگیری در تشییع جنازه مجتبی قزوینی |
| ۱۳۴۷ش | آغاز تدریس تفسیر برای طلاب علوم دینی |
| ۲ مهر ۱۳۴۹ش | دستگیری در پی ترویج مرجعیت امام خمینی |
| ۱۳۵۰ش | طرح نظریه انسان ۲۵۰ ساله |
| آذر ۱۳۵۲ش | انتقال اقامه نماز جماعت و جلسات تفسیر به مسجد کرامت مشهد |
| رمضان ۱۳۵۳ش | ارائه سلسله سخنرانیهای «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» در مسجد امام حسن مجتبی(ع) مشهد |
| دی ۱۳۵۳ش | انتقال به زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری در تهران |
| ۱۳۵۶ش | تبعید به ایرانشهر |
| مرداد ۱۳۵۷ | انتقال محل تبعید از ایرانشهر به جیرفت |
| ۱۳۵۷ش | بازگشت به مشهد در بهمن ۱۳۵۷ش |
| از پیروزی انقلاب اسلامی تا انتخاب به رهبری | |
| دی ۱۳۵۷ | عضویت در شورای انقلاب |
| تیر ۱۳۵۸ش | انتصاب به معاونت امور انقلاب وزارت دفاع |
| ۳ آذر ۱۳۵۸ش | انتصاب به مسئولیت مرکز اسناد و سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |
| ۲۴ دی ۱۳۵۸ | انتصاب به امامت جمعه تهران |
| اسفند ۱۳۵۸ | انتخاب به نمایندگی مجلس شورای اسلامی |
| ۲۰ اردیبهشت ۱۳۵۹ | انتصاب به نمایندگی امام خمینی در شورای عالی دفاع و سخنگویی این شورا |
| ۲۱ بهمن ۱۳۵۹ | سفر به هند |
| ۶ تیر ۱۳۶۰ش | ترور نافرجام در مسجد ابوذر تهران |
| ۱۰ مهر ۱۳۶۰ | انتخاب به ریاستجمهوری ایران |
| ۱۳۶۰ | انتصاب به ریاست شورای عالی دفاع |
| ۲۵ مرداد ۱۳۶۴ | انتخاب به ریاستجمهوری ایران دوره دوم |
| ۱۳۶۶ | انتصاب به ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام |
| ۳۱ شهریور ۱۳۶۶ | سخنرانی در چهلودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد |
| دوران رهبری جمهوری اسلامی | |
| ۱۴ خرداد سال ۱۳۶۸ | انتخاب به رهبری جمهوری اسلامی ایران |
| ۱۳۶۸ش | تأسیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی |
| ۱۳۶۹ش | آغاز تدریس خارج فقه در حسینیه امام خمینی |
| ۱۹ مهر ۱۳۶۹ | تأسیس مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی |
| ۱۰ دی ۱۳۶۹ش | تأسیس مجمع جهانی اهلبیت(ع) |
| ۱۳۷۰ش | طرح موضوع تهاجم فرهنگی |
| ۱۳۷۳ش | اعلام مرجعیت از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم |
| ۱۳۷۳ش | اعلام حرمت و بدعت بودن قمهزنی |
| ۲۱ تیر ۱۳۸۷ | موضعگیری درباره حوادث کوی دانشگاه تهران |
| ۱۳۷۸ش | آغاز نامگذاری سالهای شمسی |
| شهریور ۱۳۷۹ش | ارسال پیام به اجلاس هزاره رهبران روحانی برای صلح جهانی در سازمان ملل متحد |
| ۱۳۸۶ش | تبیین نظر فقهی درباره ارث بردن زن از تمامی اموال شوهر |
| ۱۴ اسفند ۱۳۸۷ | تبیین دیدگاه درباره راه آزادی فلسطین و تأکید بر مقاومت |
| ۱۳۸۸ | موضعگیری درباره حوادث پس از انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۸ش |
| ۱۶ شهریور ۱۳۸۹ش | تبیین نظریه اقتصاد مقاومتی |
| ۱۳۸۹ش | صدور فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهلسنت |
| ۱۳۸۹ش | صدور فتوای حرمت ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای |
| ۱۳۸۹ش | نامگذاری تحولات انقلابی کشورهای عربی به بیداری اسلامی |
| ۱۴ خرداد ۱۳۹۰ | تبیین دیدگاه درباره همهپرسی بهعنوان راهحل مسئله فلسطین |
| ۱ بهمن ۱۳۹۳ | انتشار نخستین نامه به جوانان غربی درباره شناخت مستقیم اسلام |
| ۸ آذر ۱۳۹۴ | انتشار دومین نامه به جوانان غربی درباره شناخت مستقیم اسلام |
| اردیبهشت ۱۳۹۵ش | طرح ضرورت جهاد تبیین |
| بهمن سال ۱۳۹۷ش | ابلاغ بیانیه گام دوم انقلاب |
| ۱۴۰۱ش | موضعگیری درباره حوادث ۱۴۰۱ش |
| ۵ خرداد ۱۴۰۳ش | ابراز همبستگی با دانشجویان حامی مردم فلسطین در آمریکا |
| ۱۳ مهر ۱۴۰۳ش | اقامه نماز جمعه نصر |
| ۱۴۰۴ | موضعگیری درباره جنگ ۱۲روزه اسرائیل با ایران |
| ۱۴۰۴ | صدور پیام حوزه پیشرو و سرآمد |
| ۱۴۰۴ | موضعگیری درباره حوادث دی ۱۴۰۴ |
| ۹ اسفند ۱۴۰۴ | شهادت در حملات آمریکا و اسرائیل به تهران |
| تیر ۱۴۰۵ | برگزاری مراسم تشییع در تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد |
| ۱۹ تیر ۱۴۰۵ | تدفین در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع) |
تحصیلات
سید علی خامنهای تحصیل را از چهار سالگی در مکتبخانه آغاز کرد و همزمان با تحصیلات ابتدایی، قرائت و تجوید قرآن را فراگرفت.[۶۱] او تحصیلات حوزوی را در مشهد و در مدارس سلیمانخان و نواب گذراند و در کنار آن، تا سال دوم دبیرستان تحصیل کرد.[۶۲]
خامنهای از ۱۳۳۴ش در درس خارج فقه سید محمدهادی میلانی شرکت کرد و در ۱۳۳۶ش همراه خانواده به نجف رفت و در درس برخی استادان حوزه علمیه نجف حاضر شد؛ اما بهدلیل مخالفت پدرش با اقامت او در نجف، به مشهد بازگشت و بار دیگر در درس میلانی شرکت کرد. او در ۱۳۳۷ش برای ادامه تحصیل به حوزه علمیه قم رفت.[۶۳] وی در ۱۳۴۳ش بهدلیل نیاز پدرش به کمک، به مشهد بازگشت و تا ۱۳۴۹ش در درس میلانی شرکت کرد.[۶۴]
استادان
از استادان سید علی خامنهای در حوزههای علمیه مشهد و قم میتوان به سید جواد خامنهای، سید جلیل حسینی سیستانی، میرزا محمد مدرس یزدی، هاشم قزوینی، سید محمدهادی میلانی، سید حسین طباطبایی بروجردی، امام خمینی، سید محمد محقق داماد، مرتضی حائری یزدی و علامه طباطبایی اشاره کرد.[۶۵] او در دوران اقامت در نجف نیز در درس میرزا باقر زنجانی، سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی، سید محمود شاهرودی و میرزا حسن بجنوردی شرکت کرد.[۶۶] همچنین گزارش شده است که مدتی در درس فلسفه مجتبی قزوینی حضور یافت.[۶۷]
| « | سید علی خامنهای خطاب به اعضای گروه ویژه و گروه معارف اسلامی صدای جمهوری اسلامی ایران: در باب معارف،... من خبره این کار شمایم؛ یعنی اگر شما آقایان بخواهید با یک نفر بهعنوان کارشناس درباره معارف صحبت کنید، باید با من صحبت کنید. بنده طلبهیی هستم که عمرم به تبلیغ معارف - نه فقط به دانستن معارف - گذشته است. اگر مبالغه نباشد، من در طول سالها شاید به اندازه روزهای عمر بعضی از شماها وقتم را در جلسات پیچیده جورواجوری که در آن عامی محض هم بوده، دانشمند و استاد و شخصیت علمی هم بوده است، گذراندهام و با همه قشرها روبهرو بودهام. من میدانم که معارف، بیان معارف، تبلیغ معارف و ادای معارف یعنی چه و چهقدر اهمیت دارد.[۶۸] | » |
تدریس
سید علی خامنهای پس از بازگشت به مشهد در ۱۳۴۳ش، تدریس سطوح عالی فقه و اصول را آغاز کرد.[۶۹] او از ۱۳۴۷ش نیز جلسات تفسیر قرآن برای طلاب و دانشجویان برگزار میکرد که تا ۱۳۵۶ش و پیش از دستگیری و تبعید به ایرانشهر ادامه داشت.[۷۰] پس از انتخاب به رهبری، از ۱۳۶۹ش تدریس خارج فقه را در حسینیه امام خمینی آغاز کرد و مباحثی همچون جهاد، قصاص، مکاسب محرمه و نماز مسافر را تدریس کرد.[۷۱]


مرجعیت

در سال ۱۳۷۳ش، پس از درگذشت محمدعلی اراکی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز آیتالله خامنهای را بهعنوان یکی از مراجع تقلید معرفی کردند.[۷۴] او اعلام کرد که بهدلیل وجود مجتهدان و مراجع کافی، مرجعیت در داخل ایران را نمیپذیرد؛ اما بهدلیل ضرورت، مرجعیت خارج از ایران را قبول میکند.[۷۵] کتاب «اجوبة الاستفتاءات» مجموعه پاسخهای فقهی او به پرسشهای شرعی مقلدان در موضوعات مختلف است.[۷۶]
آثار
آیتالله خامنهای به شعر و ادبیات علاقه داشت و در جوانی در انجمنهای ادبی مشهد حضور مییافت. وی شعر نیز میسرود و تخلص «امین» را برای سرودههای خود برگزیده بود. مطالعه کتابهای تاریخی نیز از برنامههای مطالعاتی او بود.[۷۷]
سید علی خامنهای آثاری در زمینههای رجال، تفسیر قرآن، فقه، کلام و تاریخ اسلامی تألیف یا ترجمه کرده است. از آثار تألیفی او میتوان به «چهار کتاب اصلی علم رجال»، «از ژرفای نماز»، «گفتاری در باب صبر» و «روح توحید نفی عبودیت غیرخدا» اشاره کرد. او همچنین آثاری، از جمله برخی کتابهای سید قطب، را ترجمه کرده است.[۷۸]
برخی کتابهای گردآوریشده از سخنان او عبارتاند از: «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، «فلسطین از منظر آیتالله خامنهای»، «غناء»، «انسان ۲۵۰ ساله»، «شعاعی از نیّر اعظم» و «آفتاب در مصاف». همچنین غزلی از او درباره رویارویی موسی با فرعون و ساحران منتشر شده که در جریان عملیات وعده صادق در سال ۲۰۲۴م مورد توجه قرار گرفت.[۷۹] او همچنین گفته است که در ترجمه کتاب «الامام على و فاطمةالزّهراء» اثر سلیمان کتانی، به مترجمان کمک کرده است.[۸۰]
مبارزات سیاسی علیه حکومت پهلوی
آیتالله خامنهای از مبارزان علیه حکومت پهلوی و فعالان انقلاب اسلامی ایران بود. آغاز فعالیت سیاسی او به دیدارش با سید مجتبی نواب صفوی در مشهد نسبت داده شده است. او بهدلیل سخنرانیهای انتقادی و فعالیتهای سیاسی چند بار بازداشت شد[۸۱] و از فعالیتهایی مانند امامت جماعت، سخنرانی و تدریس منع شد.[۸۲] بااینحال، فعالیتهای خود را بهصورت مخفیانه ادامه داد.[۸۳] جلسات تفسیر قرآن او در مشهد ابتدا در مدرسه علمیه میرزاجعفر، مسجد امام حسن، مسجد قبله و منزلش برگزار میشد و از آذر ۱۳۵۲ش به مسجد کرامت انتقال یافت.[۸۴]
خامنهای از مبارزات مرتبط با نهضت امام خمینی حمایت میکرد[۸۵] و با برخی فعالان سیاسی مخالف حکومت پهلوی، از جمله سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان و یدالله سحابی که در زندان بودند، ارتباط داشت.[۸۶] او همچنین بههمراه شماری از روحانیان، از جمله عبدالرحیم ربانی شیرازی، سید محمد بهشتی، اکبر هاشمی رفسنجانی و محمدتقی مصباح یزدی،[۸۷] عضو گروه یازدهنفرهای بود که با هدف تقویت حوزه علمیه قم و حمایت از مبارزه با حکومت پهلوی تشکیل شده بود.[۸۸] تلاش برای تحکیم مرجعیت امام خمینی نیز از دیگر فعالیتهای سیاسی او دانسته شده است.[۸۹]

تبعید به ایرانشهر و جیرفت
آیتالله خامنهای در آذر ۱۳۵۶ش بهدلیل فعالیتهای سیاسی به ایرانشهر تبعید شد.[۹۰] در مرداد ۱۳۵۷ش، ساواک محل تبعید او را به جیرفتِ کرمان تغییر داد[۹۱] و او حدود دو ماه و نیم در آنجا اقامت داشت.[۹۲] خامنهای در دوران تبعید نیز به فعالیتهای تبلیغی و سیاسی ادامه داد.[۹۳]
فعالیتها پس از انقلاب تا رهبری
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، آیتالله خامنهای در نهادهای جمهوری اسلامی ایران فعالیت کرد. او از آغاز تشکیل شورای انقلاب اسلامی در دی ۱۳۵۷ش در جلسات آن حضور داشت[۹۴] و تا پایان فعالیت شورا در تیر ۱۳۵۹ش عضو آن بود.[۹۵] در این دوره، در تصمیمگیریهای مربوط به تثبیت نظام جدید، از جمله تشکیل دولت موقت[۹۶] و مسائل سیاسی پس از انقلاب[۹۷] مشارکت داشت. او در تیر ۱۳۵۸ش به معاونت امور انقلاب وزارت دفاع منصوب شد[۹۸] و مدتی نیز سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مسئولیت مرکز اسناد انقلاب اسلامی را بر عهده داشت. در اردیبهشت ۱۳۵۹ش، با حکم امام خمینی به نمایندگی او در شورای عالی دفاع منصوب شد[۹۹] و بهعنوان نماینده امام و سخنگوی این شورا فعالیت کرد.[۱۰۰]
خامنهای از اعضای مؤسس حزب جمهوری اسلامی بود.[۱۰۱] او در نخستین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی، در اسفند ۱۳۵۸ش، از حوزه انتخابیه تهران به نمایندگی مجلس انتخاب شد و ریاست کمیسیون امور دفاعی را بر عهده گرفت. همچنین از ۲۱ بهمن تا ۶ اسفند ۱۳۵۹ش به سفری تبلیغی به هند رفت.[۱۰۲]



ریاستجمهوری جمهوری اسلامی ایران
پس از ترور محمدعلی رجایی، رئیسجمهور وقت جمهوری اسلامی ایران، در شهریور ۱۳۶۰ش، انتخابات زودهنگام ریاستجمهوری برگزار شد. آیتالله خامنهای در مهر همان سال با کسب ۹۵/۱۱ درصد آرا بهعنوان سومین رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد.[۱۰۳] این انتخاب در شرایطی صورت گرفت که جمهوری اسلامی با چالشهای داخلی پس از انقلاب، فعالیت گروههای مخالف و جنگ ایران و عراق روبهرو بود. امام خمینی نیز که پیشتر با تصدی مقام ریاستجمهوری از سوی روحانیان موافق نبود، با نامزدی او موافقت کرد.[۱۰۴] اداره کشور در شرایط جنگی، هماهنگی میان نهادهای سیاسی و نظامی و مقابله با مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ از مسائل این دوره بود.
در عرصه روابط خارجی، دولت خامنهای در دوره پس از انقلاب و جنگ، برای گسترش روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران تلاش کرد. خامنهای در دوران ریاستجمهوری به کشورهای سوریه، لیبی، الجزایر، پاکستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا، موزامبیک، یوگسلاوی، رومانی، چین و کره شمالی سفر کرد.[۱۰۵] او همچنین در سال ۱۳۶۶ش در چهلودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد سخنرانی کرد که نخستین حضور رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران در این اجلاس بود.[۱۰۶] همچنین در هشتمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد در زیمبابوه سخنرانی کرد.[۱۰۷]
در سال ۱۳۶۶ش، مجمع تشخیص مصلحت نظام با هدف حل اختلاف میان مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان تشکیل شد.[۱۰۸] آیتالله خامنهای نیز بهعنوان نخستین رئیس این نهاد منصوب شد.[۱۰۹]
امامت جمعه تهران
آیتالله خامنهای در دیماه ۱۳۵۸ش، با حکم امام خمینی، به امامت جمعه تهران منصوب شد.[۱۱۰] او در سالهای پس از انقلاب، بهویژه در دوران ریاستجمهوری، بهطور منظم نماز جمعه را اقامه میکرد؛ اما پس از انتخاب به رهبری در سال ۱۳۶۸ش، اقامه نماز جمعه توسط او به مناسبتها و مقاطع مهم محدود شد و در دیگر هفتهها امامان جمعه موقت این مراسم را برگزار میکردند. خطبههای نماز جمعه و نماز عید فطر او از مهمترین تریبونهای رسمی جمهوری اسلامی ایران برای بیان دیدگاهها و مواضعش درباره مسائل داخلی، سیاست خارجی، جهان اسلام و تحولات منطقهای بود.[۱۱۱]
خطبههای شاخص

آیتالله خامنهای تا سال ۱۳۹۸ش، در طول چهل سال امامت جمعه، حدود ۲۴۰ بار نماز جمعه تهران را اقامه کرده است.[۱۱۲] از خطبههای شاخص او میتوان به خطبه ۲۹ خرداد ۱۳۶۰ش درباره بنیصدر، خطبه ۱۶ دی ۱۳۶۶ش درباره اختیارات ولی فقیه، نخستین خطبه پس از انتخاب به رهبری در ۲۳ تیر ۱۳۶۸ش، خطبه ۱۸ دی ۱۳۷۷ش در واکنش به قتلهای زنجیرهای، خطبه ۲۹ خرداد ۱۳۸۸ش درباره حوادث پس از انتخابات ریاستجمهوری[۱۱۳] و خطبه ۲۷ دی ۱۳۹۸ش پس از ترور قاسم سلیمانی اشاره کرد.[۱۱۴]
نماز جمعه نصر
نماز جمعه ۱۳ مهر ۱۴۰۳ش، پس از ترور سید حسن نصرالله و همزمان با سالگرد عملیات طوفانالاقصی، به امامت آیتالله خامنهای برگزار شد. خطبه دوم این نماز به تحولات جبهه مقاومت، بهویژه در لبنان و غزه، اختصاص داشت و به زبان عربی ایراد شد. این مراسم بهدلیل برگزاری در شرایط تهدیدهای اسرائیل علیه آیتالله خامنهای و تحولات منطقه، بازتاب گستردهای در رسانههای بینالمللی یافت و به «نماز جمعه نصر» شهرت پیدا کرد.[۱۱۵]
رهبری جمهوری اسلامی ایران
پس از درگذشت امام خمینی در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش، مجلس خبرگان رهبری در همان روز آیتالله خامنهای را به رهبری نظام جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد.[۱۱۶] پس از بازنگری قانون اساسی، مجلس خبرگان براساس قانون اساسی جدید بار دیگر رهبری او را تأیید کرد. بر پایه اسناد صوتی مذاکرات خبرگان، اکبر هاشمی رفسنجانی در این جلسه سخنانی از امام خمینی نقل کرد که در آن، آیتالله خامنهای برای رهبری شایسته دانسته شده بود.[۱۱۷] پس از این انتخاب، مسئولان نظام، بیت امام خمینی، مراجع تقلید و اقشار مختلف مردم با او بیعت کردند.[۱۱۸] این بیعتها در قالب تجمعها و مراسم عمومی در نقاط مختلف کشور برگزار شد.[۱۱۹] دوره رهبری آیتالله خامنهای با تحریمهای آمریکا و برخی کشورهای دیگر علیه جمهوری اسلامی همراه بود.
ارتباط با جهان اسلام
آیتالله خامنهای در دوره رهبری، از راههایی مانند حمایت از همایشهای بینالمللی، از جمله کنفرانس وحدت، دیدار با عالمان و شخصیتهای دینی کشورهای اسلامی، تأسیس نهادهایی مانند مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی و مجمع جهانی اهلبیت[۱۲۰] و صدور پیامهای سالانه به حجاج، با مسائل جهان اسلام ارتباط داشت.[۱۲۱] در پیامهای حج، موضوعاتی مانند وحدت مسلمانان، مسئله فلسطین، چالشهای جهان اسلام و نقش اجتماعی و سیاسی حج مطرح میشد.[۱۲۲] او همچنین در برخی سخنرانیها و پیامهای خود، به زبان عربی سخن میگفت.
دعوت از جوانان غربی برای شناخت بدون واسطه اسلام
آیتالله خامنهای در سالهای ۱۳۹۳ش و ۱۳۹۴ش دو نامه خطاب به جوانان اروپا و آمریکای شمالی منتشر کرد و آنان را به شناخت مستقیم اسلام از طریق قرآن، سیره پیامبر اسلام و مراجعه به منابع اصلی اسلامی فراخواند.[۱۲۳] او در سال ۱۴۰۳ش نیز در نامهای به دانشجویان حامی فلسطین در دانشگاههای آمریکا، با آنان ابراز همبستگی کرد، بر حق فلسطینیان در دفاع از خود تأکید نمود و آنان را به آشنایی با قرآن دعوت کرد.[۱۲۴]
خامنهای در سال ۱۳۷۹ش نیز پیامی به اجلاس هزاره رهبران روحانی برای صلح جهانی در سازمان ملل فرستاد. او در این پیام، از سوءاستفاده برخی قدرتطلبان از دین سخن گفت و خنثیکردن مشکلات تحمیلشده از سوی قدرتهای بزرگ جهان را از چالشهای اصلی جمهوری اسلامی دانست.[۱۲۵]
حمایت از محور مقاومت
آیتالله خامنهای از حامیان اصلی محور مقاومت شناخته میشد و حمایت از جریانهای مقاومت اسلامی در لبنان، فلسطین، سوریه و برخی کشورهای منطقه، از محورهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوره رهبری او بهشمار میرفت.[۱۲۶] برخی گزارشها، حمایتهای او را در تقویت توانمندی گروههای مقاومت، بهویژه در فلسطین، و تغییر موازنه مقاومت در منطقه مؤثر دانستهاند.[۱۲۷] او حضور منطقهای ایران و مقابله با گروههایی مانند داعش در خارج از مرزها را در چارچوب سیاست جلوگیری از گسترش تهدیدهای امنیتی به داخل ایران تبیین میکرد.[۱۲۸]

در دوره ریاستجمهوری خامنهای نیز حمایت جمهوری اسلامی از برخی گروههای مقاومت در لبنان، فلسطین، عراق و افغانستان افزایش یافت.[۱۲۹] برخی، تشکیل حزب وحدت اسلامی افغانستان و مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را از پیامدهای این رویکرد دانستهاند.
آیتالله خامنهای در جمعبندی مذاکرت هستهای ایران با ۱+۵:
|
تقویت بنیه دفاعی ایران
آیتالله خامنهای تقویت توان دفاعی و بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران را از الزامات حفظ استقلال و امنیت کشور میدانست. در دوره رهبری او، توسعه توان موشکی و پهپادی و افزایش خودکفایی در تولید تجهیزات نظامی مورد توجه قرار گرفت. او این اقدامات را در چارچوب سیاست بازدارندگی و مقابله با تهدیدهای خارجی ارزیابی میکرد و بر تقویت مستمر آمادگی دفاعی نیروهای مسلح تأکید داشت.
رویارویی نظامی آمریکا و اسرائیل با ایران
در دوره رهبری آیتالله خامنهای، جمهوری اسلامی ایران چندین بار وارد رویارویی نظامی مستقیم با آمریکا و اسرائیل شد. این رویاروییها در قالب عملیاتهای موشکی و پهپادی وعده صادق و در بستر اختلافات سیاسی و امنیتی، از جمله پرونده هستهای و سیاست منطقهای جمهوری اسلامی، شکل گرفت.
آیتالله خامنهای بر ادامه برنامه صلحآمیز هستهای ایران در چارچوب حقوق بینالملل، مخالفت با فشارهای خارجی و حمایت از محور مقاومت تأکید داشت. از جمله این رویاروییها میتوان به حمله موشکی ایران به پایگاه عینالاسد آمریکا در عراق و عملیاتهای وعده صادق ۱، ۲ و ۳ علیه اسرائیل و عملیات وعده صادق ۴ علیه منافع آمریکا در منطقه غرب اشاره کرد.
مواجهه با حوادث داخلی
در دوره رهبری آیتالله خامنهای، حوادثی مانند حوادث کوی دانشگاه تهران در ۱۳۷۸ش، حوادث پس از انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۸ش، حوادث آبان ۱۳۹۸ش، حوادث سال ۱۴۰۱ش و حوادث دی ۱۴۰۴ش رخ داد. او در مواجهه با این رخدادها بر تفکیک اعتراض قانونی از اقدامات برهمزننده نظم و امنیت، پیگیری مطالبات از مسیرهای قانونی و مقابله با دخالت عوامل خارجی تأکید میکرد. وی حوادث پس از انتخابات ۱۳۸۸ش، آبان ۱۳۹۸ش و سال ۱۴۰۱ش را «فتنه» و حوادث دی ۱۴۰۴ش را «کودتا» توصیف کرد.[۱۳۱]
نهادسازی علمی و فرهنگی
در دوره رهبری آیتالله خامنهای، برخی نهادهای علمی و فرهنگی تأسیس شدند؛ از جمله:
| نام نهاد | سال تأسیس | هدف و توضیحات |
|---|---|---|
| مجمع جهانی اهلبیت(ع) | ۱۳۶۹ش | حمایت از پیروان اهلبیت در جهان[۱۳۲] |
| مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی | ۱۳۶۹ش | |
| مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی | ۱۳۶۸ش | |
| مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت(ع) | ۱۳۶۹ش | |
| جامعة المصطفی العالمیة | ۱۳۸۶ش | نهادی حوزوی برای گسترش علوم اسلامی و تربیت طلاب غیرایرانی[۱۳۳] |
| مرکز خدمات حوزههای علمیه | ۱۳۷۰ش | حمایت مالی و رفاهی از طلاب و روحانیان غیرشاغل[۱۳۴] |
| ستاد اقامه نماز | — | توسعه و ترویج اقامه نماز.[۱۳۵] |
تکریم شهدا و خانوادههای آنان
آیتالله خامنهای در پیامها و سخنرانیهای خود در دوره رهبری، حفظ یاد و راه شهیدان را از عوامل استمرار هویت دینی و انقلابی جامعه میدانست. دیدار با خانوادههای شهیدان، جانبازان و ایثارگران نیز از برنامههای مستمر او بود.[۱۳۶] او خانوادههای شهدا را سرمایههای معنوی جامعه و پاسداران فرهنگ ایثار و مقاومت معرفی میکرد و بر تکریم، حمایت و رسیدگی به مسائل آنان تأکید داشت.

بزرگداشت آیینهای مذهبی و سیاسی


آیتالله خامنهای در دوره رهبری، هر سال به مدت پنج شب در مراسم عزاداری حضرت فاطمه(س) در حسینیه امام خمینی در تهران شرکت میکرد. این مراسم با حضور اقشار مختلف مردم و مسئولان جمهوری اسلامی برگزار میشد. در دوره همهگیری کووید-۱۹، مراسم با رعایت محدودیتهای بهداشتی و بدون حضور عمومی مردم، با حضور آیتالله خامنهای و سخنران یا مداح برگزار میشد.

در مناسبتهای مذهبی مانند عید غدیر، مبعث و ولادت حضرت فاطمه(س)، و مناسبتهای سیاسی مانند ۱۹ دی، ۲۲ بهمن و ۲۹ بهمن، دیدارهایی در حسینیه امام خمینی برگزار میشد. او همچنین در آغاز هر سال شمسی در حرم امام رضا(ع) و در سالگرد درگذشت امام خمینی در حرم امام خمینی سخنرانی میکرد. این سخنرانیها افزون بر مباحث دینی و مسائل داخلی ایران، موضوعات منطقهای و بینالمللی را نیز دربرمیگرفت و برخی مواضع رسمی جمهوری اسلامی از این طریق اعلام میشد.
فعالیتهای قرآنی و فرهنگی
در دوره رهبری آیتالله خامنهای، فعالیتهای فرهنگی و مذهبی در حوزههایی مانند قرآن، ادبیات و هنر مورد توجه قرار گرفت. از جمله این فعالیتها میتوان به برگزاری محافل قرآنی، دیدار با فعالان قرآنی، تأسیس رادیو قرآن، تشکیل شورای عالی قرآن در سازمان صداوسیما،[۱۳۷] دیدار با شاعران، مداحان و دیگر اهالی فرهنگ و هنر، حضور در نمایشگاههای کتاب و حمایت از برنامهها و تولیدات فرهنگی اشاره کرد.
ترویج فرهنگ کتابخوانی
آیتالله خامنهای در سخنرانیها و دیدارهای خود بر گسترش فرهنگ کتابخوانی، بهویژه در میان کودکان و نوجوانان، تأکید داشت و مطالعه را ابزاری برای ارتقای آگاهی و توسعه فرهنگی جامعه معرفی میکرد.[۱۳۸] برخی گزارشها نیز به بازدیدهای او از نمایشگاههای کتاب و مراکز فرهنگی و توجهش به حوزه نشر اشاره کردهاند.[۱۳۹] همچنین او بیش از ۱۸ هزار نسخه خطی و چاپ سنگی به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا کرد و از او بهعنوان بزرگترین واقف نسخههای خطی این کتابخانه یاد شده است.[۱۴۰]
سبک زندگی و ویژگیهای شخصی
آیتالله خامنهای به سادهزیستی و پرهیز از تجمل در زندگی شخصی شهرت داشت و گزارشهایی درباره سادهزیستی و قناعت او منتشر شده است. همچنین دیدگاههایی از برخی شخصیتهای بینالمللی درباره تواناییهای سیاسی و مدیریتی او نقل شده است. از جمله، خاویر پرزدکوئیار، دبیرکل وقت سازمان ملل متحد، از سیاستمداری و هوشمندی او سخن گفته است. در اظهارنظری منسوب به ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، نیز آمده است: «من مسیح را ندیدهام، اما تعاریف او را در انجیل شنیده و خواندهام، من مسیح را در رهبری ایران دیدم».[۱۴۱]
سید مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی، درباره او گفته است:
- قائد شهید ما، فقیهی زمانشناس و بصیر، مجاهدی خستگیناپذیر و چون کوه استوار و محکم، عالمی عامل و ربانی، اهل ذکر و تهجد و تضرع به درگاه ربوبی و توسل به ذوات مقدسه معصومین صلواتالله و سلامه علیهم اجمعین، و از عمق جان، مؤمن به وعدههای الهی بودند. از خصوصیات دیگر ایشان ایراندوستی و تلاش مستمر برای استقلال هرچه بیشتر ایران عزیز بود که در کنار آن بر وحدت کلمه و انسجام ملّی تأکید داشتند...[۱۴۲]
سید عطاءالله مهاجرانی
|
«من آیتالله خامنهای را خوب میشناسم و میدانم که در تمام کارنامه اقتصادی خود و اقوامش، نقطه سیاه که هیچ، حتی یک نقطه خاکستری هم نمیتوان یافت.»
|
آیتالله خامنهای از نوجوانی به مطالعه، بهویژه ادبیات و تاریخ، علاقه داشت. او در خاطرات خود از مطالعه بیش از هزار رمان پیش از سال ۱۳۳۷ش[۱۴۳] و خواندن آثاری از نویسندگانی چون تولستوی، ویکتور هوگو، رومن رولان، الکساندر دوما، شولوخف و دانته یاد کرده است.[۱۴۴]
تهدیدها و سوءقصدها
در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر تهران، هدف سوءقصد قرار گرفت[۱۴۵] و از ناحیه کتف، دست و پای راست بهشدت مجروح شد.[۱۴۶] در پی این ترور، دست راست او آسیب حرکتی دید و از کار افتاد.[۱۴۷] ابتدا این ترور به گروه فرقان نسبت داده شد؛[۱۴۸] چراکه روی ضبط صوتی حامل بمب، عبارت «هدیه گروه فرقان» نوشته شده بود.[۱۴۹] بااینحال، برخی شواهد مسئولیت این ترور را متوجه سازمان مجاهدین خلق میدانند.[۱۵۰] براساس دیدگاهی دیگر، سازمان مجاهدین خلق طراح و پشتیبان ترور و گروه فرقان مسئول اجرای آن بود.[۱۵۱]
تهدیدها در دوره رهبری
آیتالله خامنهای در دوره رهبری بارها از سوی آمریکا و اسرائیل به ترور تهدید شد. این تهدیدها، بهویژه در پی تشدید تنشهای منطقهای و در جریان جنگ دوازدهروزه اسرائیل با ایران، شدت گرفت؛ چنانکه رئیسجمهور آمریکا، نخستوزیر اسرائیل و وزیر جنگ این رژیم بهطور علنی او را تهدید کردند. این مواضع با واکنش مراجع تقلید شیعه، حوزه علمیه نجف و حوزه علمیه قم و شماری از نهادها و شخصیتهای اسلامی روبهرو شد. حوزه علمیه نجف در بیانیهای هرگونه تعرض به رهبر جمهوری اسلامی را محکوم کرد و برخی مراجع تقلید، از جمله آیتالله مکارم شیرازی و آیتالله نوری همدانی، تهدید و تعرض به رهبری و مرجعیت شیعه را در حکم محاربه دانستند.
شهادت
آیتالله خامنهای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، نخستین روز جنگ رمضان، بر اثر حملات موشکی آمریکا و اسرائیل به بیت رهبری در تهران، بههمراه شماری از اعضای خانوادهاش (دختر، عروس، داماد و نوه) و کارکنان دفترش به شهادت رسید.[۱۵۲] این واقعه با واکنش شخصیتهای دینی و سیاسی در ایران و برخی کشورهای دیگر همراه شد[۱۵۳] و شماری از مراجع تقلید حوزههای علمیه قم و نجف آن را محکوم کردند.[۱۵۴] برخی مراجع تقلید شیعه، از جمله عبدالله جوادی آملی[۱۵۵] و حسین نوری همدانی،[۱۵۶] و شماری از عالمان اهلسنت نیز علیه آمریکا و اسرائیل اعلام جهاد کردند.[۱۵۷] در پی این واقعه، مجلس خبرگان رهبری در ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش، سید مجتبی خامنهای را بهعنوان سومین رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران برگزید.[۱۵۸] نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل و شهادت آیتالله خامنهای، عملیات وعده صادق ۴ را با حملات موشکی و پهپادی به مناطق مختلف سرزمینهای اشغالی فلسطین و پایگاههای آمریکا در منطقه اجرا کردند.[۱۵۹] مردم ایران نیز در خونخواهی رهبر شهید خود، راهپیماییها و تجمعات سراسری برگزار کردند[۱۶۰] که تا چهلمین روز شهادت و پس از آن ادامه یافت.[۱۶۱]
تشییع و تدفین

مراسم تشییع آیتالله خامنهای از ۱۵ تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵ش در شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد برگزار شد.[۱۶۲] پیکر او بامداد ۱۹ تیر ۱۴۰۵ش، پس از تشییع، بههمراه اعضای خانوادهاش در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.[۱۶۳] براساس گزارشها، شمار شرکتکنندگان در مجموع مراسم تشییع بین ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر برآورد شد و از آن بهعنوان بزرگترین مراسم تشییع در جهان یاد شد.[۱۶۴] همزمان با مراسم تشییع در ایران و عراق، در برخی شهرهای پاکستان،[۱۶۵] هند،[۱۶۶] تونس،[۱۶۷] نیجریه، کشمیر و سائوپائولوی برزیل نیز مراسم تشییع نمادین برگزار شد.[۱۶۸] برگزاری مراسم تشییع و تدفین بهدلیل شرایط جنگی و ملاحظات امنیتی بیش از چهار ماه به تأخیر افتاد.[۱۶۹]
تکنگاری
کتابهای متعددی درباره زندگی و اندیشههای سید علی خامنهای نوشته و منتشر شده است که برخی از آنها عبارتاند از:
| عنوان کتاب | نویسنده / مترجم | مشخصات نشر و توضیحات |
|---|---|---|
| روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای از سال ۱۳۱۸ تاکنون | جعفر شیرعلینیا | تهران، سایان، چاپ اول، ۱۳۹۴ش. این کتاب دایرةالمعارفی مصور از زندگینامه سید علی خامنهای از تولد در ۱۳۱۸ش تا فروردین ۱۳۹۳ش است. |
| شرح اسم: زندگینامه آیتالله سید علی حسینی خامنهای (۱۳۱۸–۱۳۵۷ش) | هدایتالله بهبودی | تهران، انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، چاپ اول، ۱۳۹۱ش. |
| خلیفة الامام الراحل | سید محمود غریفی | به زبان عربی، بیروت، دار الهادی، ۱۴۲۴ق/۱۳۸۲ش. |
| پرتوی از خورشید: داستانهایی از زندگی مقام معظم رهبری | علی شیرازی | قم، بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۳۸۱ش. |
| خون دلی که لعل شد | سید علی خامنهای | ترجمه فارسی کتاب «إن مع الصبر نصراً»؛ شامل خاطرات او از زندان و تبعید در دوران پیش از انقلاب و زندگینامه خودنوشت او.[۱۷۰] |
| الولی المجدد | شیخ نعیم قاسم | ترجمه فارسی با عنوان «رهبر احیاگر؛ سیری در اندیشههای راهبردی امام خامنهای» به قلم محمدباقر اسدی، منتشرشده از سوی انتشارات خبرگزاری تسنیم. |
| آقای ایرانشهر | رحیم مخدومی | |
| بر تبعید: روایتی از تبعید حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای در دوران اختناق پهلوی دوم | مؤسسه صهبا (تهیهکننده) | |
| پروا کن | جمعی از نویسندگان | مجموعهای سهجلدی. |
| حضرت ماه؛ مروری بر شخصیت، سیره و اندیشههای ناب امام خامنهای | عظیم الیاسی | |
| از دفتر شعر امین | آیتالله خامنهای | منتخبی از اشعار او، منتشرشده از سوی انتشارات انقلاب اسلامی. |
پانویس
- ↑ «دستخط مراجع و فقها پیرامون اجتهاد و مرجعیت آیتالله خامنهای»، شبکه اجتهاد.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی شهید سیدعلی حسینی خامنهای»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «امام خامنه ای رهبر روحانی تمام شیعیان جهان است»، خبرگزاری صدای افغان؛ «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «نماز جمعهی تهران به امامت ولی امر مسلمین جهان برگزار شد»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای؛ «ابوشریف: آیتالله خامنهای ولیامر مسلمین هستند»، خبرگزاری آخرین خبر.
- ↑ «Iran Primer: The Supreme Leader»، وبسایت مؤسسه کارنگی برای صلح بینالمللی.
- ↑ «the muslim 500 home»، the muslim 500.
- ↑ The Muslim 500 : The World’s 500 Most Influential Muslims 2026, p62.
- ↑ The Muslim 500 : The World’s 500 Most Influential Muslims 2026, p64.
- ↑ «انتخاب مقام معظم رهبری در بین شخصیتهای برتر سال»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ نگاه کنید به: «Ali Hoseini-Khamenei», Forbes Media.
- ↑ «Out of the Mouth of the Leader: The Political Ideology of Ayatollah ‘Ali Hosseini Khamenei, Supreme Leader of the Islamic Republic of Iran»، وبگاه ایاسکالرشیپ.
- ↑ «The Political Ideology of Ayatollah KhameneiOut of the Mouth of the Supreme Leader of Iran»، وبگاه راتلج.
- ↑ The Muslim 500 : The World’s 500 Most Influential Muslims 2026, p73; «His Eminence Grand Ayatollah Hajj Sayyid Ali Khamenei», the muslim 500.
- ↑ «رهبر شهید انقلاب به عنوان «شهید شاخص سال» معرفی شدند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «رهبر شهید؛ طلایهدار عرصه فرهنگ و هنر»، وبگاه خبرگزاری تسنیم؛ «رهبر شهید انقلاب به عنوان «شهید شاخص سال» معرفی شد»، شبکه خبری العالم.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای؛ «تاریخ تولد دقیق رهبر انقلاب به روایت خودشان»، خبر آنلاین.
- ↑ «تصویری از شناسنامه حضرت آیتالله خامنهای»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «متولد مشهد؛ به روایت آیتالله سید علی خامنهای»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ شریفرازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
- ↑ شریفرازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
- ↑ زنگنه، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۷۷.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «آستان امامزاده محمد(ع)-تفرش»، ایسنا.
- ↑ زنگنه، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۲ق، ج۱، ص۴۵۸.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «رهبر شهید انقلاب چند فرزند داشتند؟»، خبرآنلاین.
- ↑ خامنهای، همرزمان حسین، ۱۳۹۷ش، ص۶.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مداحان اهلبیت(ع)»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «منطق مقاومت | سه. بیشتر بودن هزینه سازش از هزینه مقاومت»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «دومین پیام تلویزیونی رهبر معظم انقلاب خطاب به ملت ایران در پی تهاجم رژیم صهیونی به ایران»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ سخنرانی، ۱۹ مهر ۱۳۶۸.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «آیتالله خامنهای: توهین به عایشه و هر یک از نمادهای اهل سنت حرام است»، سایت خبرآنلاین.
- ↑ «بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ نگاه کنید به: دغدغههای فرهنگی انتشارات صهبا.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار جمعی از کارگزاران فرهنگی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اساتید دانشگاهها ۲۲ مرداد ۱۳۹۱ش»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ نگاه کنید به: تقوی، «ریشههای بهار عربی و دومینوی فروپاشی رژیمهای عرب»، ص۴.
- ↑ خطبههای ۱۵ بهمن ۱۳۸۹، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ صلحمیرزائی، فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای، ۱۳۹۷ش، ص۵۹۹.
- ↑ صلحمیرزائی، فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای، ۱۳۹۷ش، ص۴۸۷-۴۹۰.
- ↑ صلحمیرزائی، فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای، ۱۳۹۷ش، ص۴۹۹-۵۰۰.
- ↑ یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به «اقتصاد-مقاومتی-چیست»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «مروری بر نامگذاری سالها توسط رهبر انقلاب از ۱۳۷۸ تا امروز»، خبرگزاری ایمنا؛ بررسی علت نامگذاری سالها در گفتوگو با مشاور عالی رهبر انقلاب، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ ولایتی، «خامنهای، آیتالله»، ص۶۹۴.
- ↑ دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، https://khl.ink/f/3003
- ↑ «حوزه پیشرو و سرآمد»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «احکام اعتکاف، حضور در مسجد واحد»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ خامنهای، غناء، ۱۳۹۸ش، ص۲۶۲ و ۲۵۵.
- ↑ خامنهای، غناء، ۱۳۹۸ش، ص۴۴۴.
- ↑ «ثبت پیام رهبر انقلاب بهعنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مردم سقز»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار بانوان نخبه در آستانه سالروز میلاد حضرت زهرا(ع)»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: نجفی، جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، ج۳۹، ص۲۰۷ و ۲۱۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، دارالعلم، ج۲، ص۳۹۷.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۴۹.
- ↑ «نگاهی به زندگینامه...»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۷۸.
- ↑ ولایتی، «خامنهای، آیتالله»، ص۶۷۵.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ ولایتی، «خامنهای، آیتالله»، ص۶۷۵.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۷.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار با اعضای «گروه اجتماعی» صدای جمهوری اسلامی ایران»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «یک رابطه پیوسته؛...»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «جلسه درس خارج فقه»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «جلسه درس خارج فقه»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بيانيه مهم در باره مرجعيت پس از رحلت حضرت آیت الله العظمی اراکی(ره)»، سایت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- ↑ سخنرانی ۲۳ آذر ۱۳۷۳، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «کتاب اجوبه الاستفتائات (پاسخ به پرسش های شرعی)»، پایگاه کتابشناختی طاقچه.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، وبگاه خبرگزاری تسنیم.
- ↑ ولایتی، «خامنهای، آیتالله»، ص۶۷۶.
- ↑ «سرودهی حضرت آیتالله خامنهای که یک بیت از آن را در آستانه عملیات وعده صادق در جلسهای خواندند»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ https://khl.ink/f/47419، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی به زندگینامه...»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ «نگاهی به زندگینامه...»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ «نگاهی به زندگینامه...»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ «نگاهی به زندگینامه...»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ بازرگان، یادداشتهای روزانه، ۱۳۷۶ش، ص۴۲۲-۴۲۳.
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ۱۳۷۶-۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۶۸.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، دوران مبارزه، ۱۳۷۶ش، ج۲، ص۱۵۶۶.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «روایتی از دیدار دانشجویان با آیتالله خامنهای در ایرانشهر/ تحلیل دقیق آیتالله خامنهای از اوضاع بینالمللی در دوران تبعید»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۲.
- ↑ «اسناد میگویند چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ ستوده، پابهپای آفتاب، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۱۹۲.
- ↑ سائلی، شورای انقلاب اسلامی ایران، ص۴۹-۶۲.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، انقلاب و پیروزی، ص۱۶۹.
- ↑ قاسمپور، دهه سرنوشتساز، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص۹۲-۹۴.
- ↑ سائلی، شورای انقلاب اسلامی ایران، ص۱۱۷-۱۱۸.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص۲۸۱.
- ↑ «شرح حال نمایندگان مجلس خبرگان رهبری» دفتر اول، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، ۱۳۷۹ش.
- ↑ جاسبی، تشکل فراگیر، ج۴، ص۱۴۹.
- ↑ ولایتی.
- ↑ جمهوری، شماره۶۷۸، ص۱۱.
- ↑ فارسی، زوایای تاریک، ۱۳۷۳ش، ص۵۴۳-۵۴۴.
- ↑ جمهوری، شماره ۲۸۸۶، ص۱۲؛ شماره ۲۸۸۹، ص۲-۱۲.
- ↑ جمهوری، شماره ۲۴۱۳، ص۱۰.
- ↑ جمهوری، شماره ۱۹۲۱، ص۱۲.
- ↑ امام خمینی، صحیفه، ج۲۰، ص۴۶۳-۴۶۵.
- ↑ گفتوگو با هاشمی رفسنجانی، «پیشینه و کارنامه مجمع تشخیص مصلحت نظام»، ص۵۲.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص۱۱۶.
- ↑ «خطبههای نماز جمعه "آقا" که ماندگار شدند»، مشرقنیوز.
- ↑ «مروری بر شش خطبه تاریخی آیتالله خامنهای»، سایت دفتر.
- ↑ «خطبههای نماز جمعه "آقا" که ماندگار شدند»، مشرقنیوز.
- ↑ «مروری بر شش خطبه تاریخی آیتالله خامنهای»، سایت دفتر.
- ↑ «جمعه نصر»، سایت دفتر.
- ↑ «چگونگی انتخاب رهبر در اجلاس فوقالعاده خبرگان»، کیهان، ص۱۸؛ هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۹-۱۵۱.
- ↑ جمعی از روحانیون و فضلای حوزه علمیه قم، مرجعیت آیتالله خامنهای از دیدگاه فقها و بزرگان، ۱۴۱۵ق، ص۷۰؛ جرعهنوش، زندگینامه رهبر معظم انقلاب اسلامی، ۱۳۸۴ش، ص۲۶۵.
- ↑ حدیث، ۱/جم.
- ↑ کیهان، شماره۱۳۶۳۱؛ جمهوری، شماره ۲۹۲۹؛ جمهوری، شمـ۲۹۷۲؛ جمهوری، شماره ۲۹۷۹.
- ↑ «آشنایی با مجمع جهانی اهلبیت(ع)»، پرتال اهلبیت.
- ↑ «پیام حج، ابتکار امام بود»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «مهمترین وظایف امت اسلام درباره مسائل جهان اسلام»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نامهای برای تو»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نامه حضرت آیتالله خامنهای به دانشجویان حامی مردم فلسطین در دانشگاههای ایالات متحده آمریکا»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «پیام آیتالله خامنهای به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان»، لیدر دات آی آر.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «بیانات در دیدار اعضای مجمع جهانی اهلبیت علیهمالسلام و اتحادیهی رادیو و تلویزیونهای اسلامی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ احمدیمقدم و دیگران، «تبیین نقش امام خامنهای در هدایت و رهبری جبهه مقاومت»، ص۳۸.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار جمعی از خانوادههای شهدای مدافع حرم»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ نگاه کنید به: «مقاومت اسلامی فلسطین, مقاومت اسلامی»، سایت دفتر.
- ↑ «خطبههای نماز عید فطر آیتالله خامنهای ۱۳۹۴ش»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ ونشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «آشنایی با مجمع جهانی اهلبیت(ع)»، پرتال اهلبیت.
- ↑ «اساسنامه نهاد علمی و آموزشی جامعة المصطفی العالمیة»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- ↑ «معرفی مرکز خدمات حوزههای علمیه»، سایت مرکز خدمات حوزههای علمیه.
- ↑ الغریفی، خلیفة الامام الراحل، ص۱۷۵-۲۰۴.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار جمعی از خانوادههای شهدای مدافع حرم»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «یک رابطه پیوسته؛...»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «مروری بر توصیههای رهبر انقلاب دربارهی کتاب و کتابخوانی»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «رهبر کتابخوان»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «اهدای بیش از ۱۸هزار نسخه خطی و سنگی از سوی امام خامنهای به یک کتابخانه»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ «سیاستمداران جهان درباره رهبر انقلاب چه میگویند؟»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ «پیام حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای رهبر معظّم انقلاب اسلامی بهمناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیمالشأن انقلاب (قدّس الله نفسه الزکیه) و مسائل مهم مربوط به جنگ تحمیلی سوم».
- ↑ «آیتالله خامنهای در جوانی چه "رمانهایی" را مطالعه میکردند؟» قدس آنلاین.
- ↑ «آیتالله خامنهای در جوانی چه "رمانهایی" را مطالعه میکردند؟»، قدس آنلاین.
- ↑ هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.
- ↑ «مروری بر ترور آیتالله خامنهای در مسجد ابوذر»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «مروری بر ترور آیتالله خامنهای در مسجد ابوذر»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «مروری بر ترور آیتالله خامنهای در مسجد ابوذر»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»، وبگاه تبیان؛ «مروری بر ترور آیتالله خامنهای در مسجد ابوذر»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «مروری بر ترور آیتالله خامنهای در مسجد ابوذر»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای؛ «کشتهشدن علی خامنهای، رهبر ایران در حملات آمریکا و اسرائیل»، TRT فارسی.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «پیامهای تسلیت شخصیتهای سیاسی و مذهبی در پی شهادت رهبر معظم انقلاب»، نورنیوز؛ «پیام تسلیت مقامات کشورهای مختلف در پی شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران»، خبرگزاری بینالمللی تصویری ایران پرس.
- ↑ «پیام مراجع تقلید، علما و شخصیت ها در پی شهادت رهبر انقلاب اسلامی»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «ویدیو | فتوای جهاد آیتالله العظمی جوادی آملی؛ امروز ریختن خون ترامپ و صهیونیستها واجب است»، خبرگزاری ابنا.
- ↑ «بر همه مسلمانان فرض است که منتقم خون رهبر شهید خود باشند»، خبرگزاری رسا.
- ↑ نگاه کنید به: «رئیس سازمانهای اسلامی شورای مشورتی مالزی: جهاد اکنون بر همه مسلمانان واجب است»، خبرگزاری ابنا.
- ↑ «رهبر جدید انقلاب اسلامی توسط مجلس خبرگان رهبری تعیین و معرفی شد»، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.
- ↑ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپوتنیک.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «ایران یکپارچه خونخواه رهبر شهید؛ حضور حماسی مردم در نماز جمعه»، خبرگزاری مهر؛ «اجتماع پرشور مردمی در خونخواهی امام شهید امت»، خبرگزاری صداوسیما؛ «ایران عزادار شهادت امام خامنهای/ مردم قیام کردند+فیلم»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «حضور پرشور مردم سراسر کشور در عزاداری چهلمین روز شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دانشجو؛ «ایران در سوگ رهبر شهید/ عزاداری باشکوه مردم در اربعین قائد امت+فیلم»، خبرگزاری تسنیم؛ «سوگواری در چهلمین روز شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی در سراسر کشور»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «جزئیات مراسم تشییع «قائد شهید امت» در مشهد»، شبکه العالم.
- ↑ «پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «کیهان: منابع رسمی جمعیت حدود ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر را برای مجموع شرکتکنندگان مراسم تشییع رهبر شهید تأیید میکنند»، شبکه شرق.
- ↑ نگاه کنید به: «بالصور: مراسم تشییع رمزیة للقائد الشهید فی مدینة باراتشینار الباکستانیة»، العهد.
- ↑ «بالفیدیو: مراسم تشییع رمزیة للقائد الشهید فی مدینة کرغیل الهندیة»، خبرگزاری العهد.
- ↑ «تونس | تشييع رمزي للشهيد السيّد الخامنئي نظّمته جمعيات مناهضة للتطبيع»، شبکة المنار.
- ↑ «گزارشی از مراسم تشییع نمادین رهبر شهید در سائوپائولو»، خبرگزاری ابنا.
- ↑ «مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب ۱۷ تیر در نجف و کربلا برگزار میشود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «خون دلی که لعل شد»، وبگاه انتشارات انقلاب اسلامی.
منابع
- «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، وبگاه خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۵ش.
- «Iran Primer: The Supreme Leader»، وبسایت مؤسسه کارنگی برای صلح بینالمللی، تاریخ درج مطلب: ۱ سپتامبر ۲۰۱۰م، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۵ش.
- «The Political Ideology of Ayatollah KhameneiOut of the Mouth of the Supreme Leader of Iran»، وبگاه راتلج از ناشران دانشگاهی وابسته به گروه تیلور و فرانسیس، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۵ش.
- «Out of the Mouth of the Leader: The Political Ideology of Ayatollah ‘Ali Hosseini Khamenei, Supreme Leader of the Islamic Republic of Iran»، وبگاه ایاسکالرشیپ، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۵ش.
- «رهبر شهید؛ طلایهدار عرصه فرهنگ و هنر»، وبگاه خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۵ش.
- «رهبر شهید انقلاب به عنوان «شهید شاخص سال» معرفی شد»، شبکه خبری العالم، تاریخ درج مطلب: ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۵ش.
- «کتاب اجوبه الاستفتائات (پاسخ به پرسش های شرعی)»، پایگاه کتابشناختی طاقچه، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۵ش.
- «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۸۵ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «شرح حال نمایندگان مجلس خبرگان رهبری» دفتر اول، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، ۱۳۷۹ش.
- «آستان امامزاده محمد(ع) - تفرش»، ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آذر ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۸ شهریور ۱۴۰۳ش.
- آشنایی با مجلس شورای اسلامی، به کوشش روابط عمومی مجلس شوری اسلامی، تهران، ۱۳۶۰ش.
- «آشنایی با مجمع جهانی اهلبیت(ع)»، پرتال اهلبیت ....
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشیعة و هو نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، به تحقیق عبدالعزیز طباطبائی و محمد طباطبائی بهبهانی، مشهد، دار المرتضی للنشر، ۱۳۸۸ش.
- «آیتالله خامنهای: توهین به عایشه و هر یک از نمادهای اهل سنت حرام است»، خبرگزاری خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مهر ۱۳۸۹ش، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۰ش.
- «احکام اعتکاف، حضور در مسجد واحد»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ بازدید: ۱۵ تیر ۱۴۰۵ش.
- «اساسنامه نهاد علمی و آموزشی جامعة المصطفی العالمیة»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۳۸۷ش، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «انتخاب مقام معظم رهبری در بین شخصیتهای برتر سال»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «اقتصاد مقاومتی چیست»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ش.
- «امام خامنه ای رهبر روحانی تمام شیعیان جهان است»، خبرگزاری صدای افغان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ش.
- امام خمینی در آیینه اسناد به روایت ساواک، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۶ش.
- امام خمینی، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
- «بازخوانی ۲۴ ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۱۵ تیر ۱۳۹۶ش.
- بازرگان، مهدی، یادداشتهای روزانه، تهران، انتشارت نشر قلم، ۱۳۷۶ش.
- «بررسی علت نامگذاری سالها در گفتوگو با مشاور عالی رهبر انقلاب»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۲۰ خرداد ۱۳۹۱ش.
- «بیانات آیتالله سید علی خامنهای در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ ونشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش، تایخ بازدید: ۷ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مداحان اهلبیت(ع)»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مردم سقز»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار جمعی از کارگزاران فرهنگی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مرداد ۱۳۷۱ش، تاریخ بازدید: ۲۷ تیر ۱۴۰۳ش.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار با اعضای «گروه اجتماعی» صدای جمهوری اسلامی ایران»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات در دیدار اعضای مجمع جهانی اهلبیت علیهمالسلام و اتحادیهی رادیو و تلویزیونهای اسلامی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار جمعی از کارگزاران فرهنگی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اساتید دانشگاهها ۲۲ مرداد ۱۳۹۱ش»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مردم سقز»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار بانوان نخبه در آستانه سالروز میلاد حضرت زهرا(ع)»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات در دیدار جمعی از خانوادههای شهدای مدافع حرم»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای
- «بيانيه مهم درباره مرجعيت پس از رحلت حضرت آیت الله العظمی اراکی(ره)»، سایت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، درج مطلب: ۲۷ شهریور ۱۳۸۶ش، تاریخ بازدید: ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ش.
- بهبودی، هدایتالله، شرح اسم زندگی نامه آیتالله سید علی خامنهای (۱۳۱۸-۱۳۵۷)، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش.
- «پیام آیتالله خامنهای به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان»، پایگاه اطلاعرسانی مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۷ شهریور ۱۳۷۹ش، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «پیام حج، ابتکار امام بود»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «پیام حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای بهمناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیمالشأن انقلاب...»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «پیام تسلیت مقامات کشورهای مختلف در پی شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران»، خبرگزاری بینالمللی تصویری ایران پرس، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «پیامهای تسلیت شخصیتهای سیاسی و مذهبی در پی شهادت رهبر معظم انقلاب»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «پیام مراجع تقلید، علما و شخصیتها در پی شهادت رهبر انقلاب اسلامی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۵ش.
- «تاریخ تولد دقیق رهبر انقلاب به روایت خودشان»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- تاریخ علمای خراسان، به کوشش میرزا عبدالرحمان، مشهد، ۱۳۴۱ش.
- «تداوم آفتاب: ویژهنامه آغاز بیستمین سال رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، در روزنامه جام جم، مرداد ۱۳۸۷.
- «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»، وبگاه تبیان، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۱۰ خرداد ۱۴۰۰ش.
- «تصویری از شناسنامه حضرت آیتالله خامنهای»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای)، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- تقوی، سید محمدعلی، «ریشههای بهار عربی و دومینوی فروپاشی رژیمهای عرب (تعیینکنندگی عوامل کوتاهمدت و نقش مدیریت سیاسی)»، دوره ۳، شماره ۱۱، آذر ۱۳۹۶ش.
- «ثبت پیام رهبر انقلاب بهعنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۸۹ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۹ش.
- جاسبی، عبداللّه، تشکل فراگیر: مروری بر یک دهه فعالیت حزب جمهوری اسلامی، تهران، بینا، ۱۳۷۷ش.
- جرعهنوش، کوثر، زندگینامه رهبر معظم انقلاب اسلامی، مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، تهران، ۱۳۸۴ش.
- «جزئیات مراسم تشییع «قائد شهید امت» در مشهد»، شبکه العالم، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۵ش.
- جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت اسلامی، تهران، ۱۳۷۸ش.
- «جلسه درس خارج فقه»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آبان ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۳۹۸ش.
- «جمعه نصر»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مهر ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۷ مرداد ۱۴۰۵ش.
- جمعی از روحانیون و فضلای حوزه علمیه قم، مرجعیت آیتالله خامنهای از دیدگاه فقها و بزرگان، فدفتر تبلیغات اسلامی حزوه علمیه قم، ۱۴۱۵ق.
- «چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب:۲۸ آذر ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ش.
- «چگونگی انتخاب رهبر در اجلاس فوقالعاده خبرگان»، کیهان، ۲۱ خرداد ۱۳۶۸ش.
- خامنهای، سید علی حسینی، غناء، تهران، فقه روز، ۱۳۹۸ش.
- خامنهای، سید علی حسینی، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، تهران، مؤسسه فرهنگی ایمان جهادی(صهبا)، چاپ دوم، ۱۳۹۲ش.
- «خطبههای نماز جمعه "آقا" که ماندگار شدند»، خبرگزاری مشرقنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۸ش، تاریخ بازید: ۸ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «خطبههای نماز جمعه تهران + ترجمه خطبه عربی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۳۸۹ش، تاریخ بازدید: ۱۰ اسفند ۱۳۹۰ش.
- «خطبههای نماز عید فطر آیتالله خامنهای ۱۳۹۴ش»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «خون دلی که لعل شد»، وبگاه انتشارات انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «دستخط مراجع و فقها پیرامون اجتهاد و مرجعیت آیتالله خامنهای»، شبکه اجتهاد، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «دومین پیام تلویزیونی رهبر معظم انقلاب خطاب به ملت ایران در پی تهاجم رژیم صهیونی به ایران»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «دیباچه دانشنامه»، سایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ بازدید: ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «رئیس سازمانهای اسلامی شورای مشورتی مالزی: جهاد اکنون بر همه مسلمانان واجب است»، خبرگزاری ابنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «روایتی از دیدار دانشجویان با آیتالله خامنهای در ایرانشهر...»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آذر ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲۰ دی ۱۳۹۷ش.
- «رهبر جدید انقلاب اسلامی توسط مجلس خبرگان رهبری تعیین و معرفی شد»، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «رهبر شهید انقلاب چند فرزند داشتند؟»، خبرگزاری خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۱۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «رهبر شهید انقلاب به عنوان «شهید شاخص سال» معرفی شدند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳۱ اردیهبشت ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ش.
- زنگنه قاسمآبادی، ابراهیم، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، مشهد، بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، ۱۳۸۲ش.
- سائلی کرکرده، مجید، شورای انقلاب اسلامی ایران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۴ش.
- ستوده، امیررضا، پابهپای آفتاب، گفتهها و ناگفتهها از زندگی امامخمینی، تهران ۱۳۸۰ش.
- «سرودهی حضرت آیتالله خامنهای که یک بیت از آن را در آستانه عملیات وعده صادق در جلسهای خواندند»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش.
- «سیاستمداران جهان درباره رهبر انقلاب چه میگویند؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۲ش.
- شریفرازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۵۴ش.
- صلحمیرزائی، سعید، فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای (مد ظله العالی) رهبر معظم انقلاب اسلامی، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۳۹۷ش.
- فارسی، جلالالدین، زوایای تاریک، تهران، نشر حدیث، ۱۳۷۳ش.
- قاسمپور، داود، دهه سرنوشتساز، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- کسروی، احمد، قیام شیخ محمد خیابانی، تهران، ۱۳۷۶ش.
- «کشتهشدن علی خامنهای، رهبر ایران در حملات آمریکا و اسرائیل»، TRT فارسی، تاریخ درج مطلب: ۱ مارس ۲۰۲۶م، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «کنگره بین المللی اندیشههای قرآنی امام خامنهای برگزار شد»، روزنامه کیهان، ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- «کیهان: منابع رسمی جمعیت حدود ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر را برای مجموع شرکتکنندگان مراسم تشییع رهبر شهید تأیید میکنند»، شبکه شرق، تاریخ درج مطلب: ۲۰ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «گزارش هزاره ادیان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب ۸ آبان ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- گفتوگو با هاشمی رفسنجانی، «پیشینه و کارنامه مجمع تشخیص مصللحت نظام»، به کوشش عباس بصیری تهران، ۱۳۸۱ش.
- گلشن ابرار، به کوشش جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، نشر معروف، ۱۳۷۹ش.
- «متولد مشهد؛ به روایت آیتالله سید علی خامنهای»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب ۱۷ تیر در نجف و کربلا برگزار میشود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۷ تیر ۱۴۰۵ش.
- «مروری بر شش خطبه تاریخی آیتالله خامنهای»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار آيتاللهالعظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ دی ۱۳۹۸ش، تاریخ بازید: ۸ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «مروری بر نامگذاری سالها توسط رهبر انقلاب از ۱۳۷۸ تا امروز»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش.
- «مروری بر ترور آیتالله خامنهای در مسجد ابوذر»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «معرفی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)»، وبگاه مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۰ شهریور ۱۴۰۴ش.
- «معرفی مرکز خدمات حوزههای علمیه»، سایت مرکز خدمات حوزههای علمیه، تاریخ بازدید: ۱۰ شهریور ۱۴۰۴ش.
- «مقاومت اسلامی فلسطین, مقاومت اسلامی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ بازدید: ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «منطق مقاومت | سه. بیشتر بودن هزینه سازش از هزینه مقاومت»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۸ خرداد ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۲۰ خرداد ۱۳۹۸ش.
- «مهمترین وظایف امت اسلام درباره مسائل جهان اسلام»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱ مهر ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مهر ۱۳۹۲ش.
- «نامهای برای تو»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۰ بهمن ۱۳۹۳ش.
- «نامه حضرت آیتالله خامنهای به دانشجویان حامی مردم فلسطین در دانشگاههای ایالات متحده آمریکا»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۰ خرداد ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۰ خرداد ۱۴۰۳ش.
- «نامه رهبر انقلاب به عموم جوانان غربی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۱۰ بهمن ۱۳۹۴ش.
- «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱ مرداد ۱۴۰۲ش.
- [۱]
- ولایتی، علیاکبر، «خامنهای، آیت الله سید علی» در دایرة المعارف بزرگ اسلامی(ج۲۱)، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ۱۳۹۲ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، دوران مبارزه، به کوشش محسن هاشمی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۷۶ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، بازسازی و سازندگی کارنامه و خاطرت سال ۱۳۶۸ش، به کوشش علی لاهوتی، دفتر نشر معارف انقلاب، تهران، ۱۳۹۱ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، عبور از بحران کارنامه و خاطرت سال ۱۳۶۰ش، به کوشش یاسر هاشمی، دفتر نشر معارف انقلاب، تهران، ۱۳۷۸ش.
- یاران امام به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۶-۱۳۸۲ش.
- «یک رابطه پیوسته؛ گزارشی دربارهی فعالیتهای قرآنی حضرت آیتالله خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، درج مطلب: ۱ مرداد ۱۳۹۲ش، بازدید: ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «Ali Hoseini-Khamenei», Forbes Media, Accessed: 13 September 2026.
- «His Eminence Grand Ayatollah Hajj Sayyid Ali Khamenei», the muslim 500, Accessed: 13 September 2026.
- The Muslim 500 : The World’s 500 Most Influential Muslims 2026, Amman, Royal Al-Bayt For Islamic Thought, 2025.
پیوند به بیرون
- مدخل «خامنهای، آیت الله سیدعلی»، دائره المعارف بزرگ اسلامی
- پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری
- وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای
- ↑ «نگاهی به زندگینامهی حضرت آیت اللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- رهبران جمهوری اسلامی ایران
- مراجع تقلید قرن ۱۵ (قمری)
- روحانیان فعال در انقلاب اسلامی ایران
- مراجع تقلید ساکن تهران
- امامان جمعه تهران
- شاگردان امام خمینی
- مدافعان تقریب مذاهب اسلامی
- نمایندگان مجلس خبرگان رهبری در ایران (دوره اول)
- سخنرانان حسینیه ارشاد
- روحانیان شیعه اهل مشهد
- شاگردان سید محمدهادی میلانی
- روحانیان تبعیدشده حکومت پهلوی
- اعضای حزب جمهوری اسلامی ایران
- رئیسان مجمع تشخیص مصلحت نظام ایران
- سادات حسینی
- روحانیان سیاستمدار شیعه
- مدرسان حوزه علمیه تهران قرن ۱۴ (شمسی)
- نمایندگان مجلس شورای اسلامی ایران
- رئیسجمهورهای جمهوری اسلامی ایران
- دانشآموختگان حوزه علمیه مشهد (از دوران مشروطه به بعد)
- نمایندگان امام خمینی در نهادهای جمهوری اسلامی ایران
- زندانیان حکومت پهلوی
- ترورشدگان توسط اسرائیل
- ترورشدگان توسط آمریکا
- درگذشتگان سال ۱۴۴۷ قمری
- درگذشتگان سال ۱۴۰۴ شمسی
- درگذشتگان سال ۲۰۲۶ میلادی
- روحانیان شهید شیعه
- آیتالله خامنهای
- شهیدان جنگ رمضان
- مدفونان در حرم امام رضا
- افراد خاندان خامنهای