سید علی حسینی خامنه‌ای

مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده
از ویکی شیعه
(تغییرمسیر از سید علی خامنه‌ای)
سید علی خامنه‌ای
دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران
شناسنامه
نام کاملسید علی حسینی خامنه
لقبآیت‌الله العظمی
زادروز۲۹ فروردین ۱۳۱۸ش
۲۸ صفر ۱۳۵۸ق
۱۹ آوریل ۱۹۳۹م
شهر تولدمشهد
کشور تولدایران
فرزندانپسران: مصطفی، مجتبی، مسعود و میثم
دختران: هدی، بشری
اطلاعات سیاسی
مناصبنماینده مجلس شورای اسلامی
امام جمعه تهران
رئیس‌جمهور
رهبر جمهوری اسلامی ایران
اطلاعات علمی و مذهبی
اساتیدسید جواد حسینی خامنه‌ای
میرزا محمد مدرس یزدی
شیخ هاشم قزوینی
سید محمد هادی میلانی
حاج آقا حسین بروجردی
امام خمینی
مرتضی حائری یزدی
سید محمد محقق داماد
علامه طباطبایی
تألیفاتطرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن
انسان ۲۵۰ ساله
پیشوای صادق
ترجمه: صلح امام حسن(ع)
وبگاه رسمیپایگاه نشر آثار
دفتر رهبری
امضا


سید علی حسینی خامنه‌ای (زاده ۱۳۱۸ش) دومین رهبر جمهوری اسلامی و از مراجع تقلید شیعه است. او پیش از انتخاب به سمت رهبری در سال ۱۳۶۸ش، دو دوره رئیس‌جمهور و مدتی نیز نماینده مجلس شورای اسلامی بوده است. منصب امامت جمعه تهران از سوی امام خمینی نیز از مناصب شرعی اوست. خامنه‌ای همچنین از روحانیان مؤثر در انقلاب اسلامی به شمار می‌رود.

مخالفت با قمه‌زنی و برخی شکل‌های عزاداری، و حرام‌دانستن توهین به مقدسات اهل‌سنت از فتاوای معروف و مؤثر او در جهان اسلام به شمار می‌رود. اصطلاحات تهاجم فرهنگی، بیداری اسلامی و اقتصاد مقاومتی از مفاهیمی است که در پی سخنرانی‌های آیت‌الله خامنه‌ای وارد ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران شده است. اندیشه‌های او در مجموعه حدیث ولایت گردآوری شده است. کتاب‌های متعددی نیز به صورت موضوعی از سخنان و پیام‌های وی گردآوری شده است. چندین اثر مکتوب شامل تألیف و ترجمه از وی منتشر نیز شده که تألیف طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن و ترجمه صلح امام حسن از جمله آنهاست.

آیت‌الله خامنه‌ای به ادبیات علاقه دارد و با سبک‌های ادبی آشناست. او اشعاری نیز سروده و تخلص «امین» را برگزیده است. مطالعه کتب تاریخی بخشی از برنامه مطالعاتی دائمی وی است، به طوری که به مباحث و موضوعات تاریخ معاصر احاطه دارد.

جایگاه

آیت‌الله خامنه‌ای از مراجع تقلید شیعه است و دومین رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران است. او در سال‌های قبل از انقلاب اسلامی ایران از مبارزان علیه حکومت پهلوی بود و به همین خاطر سال‌هایی را در زندان و تبعید پهلوی سپری کرده است. خامنه‌ای پس از انقلاب اسلامی و شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی ایران مسئولیت‌های مختلفی را بر عهده داشته است. نظرات و اندیشه‌های او به لحاظ جایگاه رهبری‌اش از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

خاندان

سید علی خامنه‌ای در ۲۹ فروردین ۱۳۱۸ش (۲۸ صفر ۱۳۵۸ق/ ۱۹ آوریل ۱۹۳۹م)، در مشهد زاده شد.[۱] پدرش سید جواد خامنه‌ای (درگذشت: ۱۳۶۵ش) مجتهد و دانش‌آموخته حوزه علمیه نجف،[۲] در مشهد به تدریس علوم حوزوی، و امامت مسجد صدیقی‌های بازار مشهد (مسجد آذربایجانی‌ها) مشغول بود.[۳] او همچنین از امامان جماعت مسجد جامع گوهرشاد بود.[۴]

نسب خامنه‌ای به سادات افطسی و سلطان سید احمد می‌رسد که با پنج واسطه از نوادگان امام سجاد(ع) است.[۵] سید حسین خامنه‌ای (درگذشت: ۱۳۲۵ق) از علمای مشروطه‌خواه و پدرزن محمد خیابانی، جد اوست.[۶] همچنین سید محمد خامنه‌ای (درگذشت: ۱۳۵۳ق) مشهور به پیغمبر و از علمای طرفدار مشروطه، عموی اوست.[۷]

نسب آیت‌الله خامنه‌ای از طرف مادر به محمد دیباج فرزند امام صادق(ع) می‌رسد.[۸] مادر او، خدیجه میردامادی (درگذشت: ۱۳۶۸ش) فرزند سید هاشم میردامادی (درگذشت: ۱۳۸۰ق) است.[۹]

اندیشه‌ها

وحدت یعنی دشمنی نکردن مسلمانان با یکدیگر

از نظر آیت‌الله خامنه‌ای وحدت به معنای یکی‌شدن عقاید و مذاهب اسلامی نیست، بلکه منظور از آن این است که مسلمانان با هم متحد بشوند و با یکدیگر دشمنی نکنند.[۱۰] او از شیعیانی که به اختلافات دامن می‌زنند به شیعه انگلیسی و از این گروه از اهل‌سنت به اسلام آمریکایی تعبیر کرده است.[۱۱]

مبارزه سیاسی، هدف مشترک امامان شیعه

آیت‌الله خامنه‌ای بر این باور است که زندگی سیاسی امامان شیعه علی‌رغم تفاوت‌های ظاهری، در مجموعْ حرکتی مستمر و طولانی است که ۲۵۰ سال ادامه پیدا کرده و همه آنان در راستای تحقق هدفی مشخص، یعنی رشد و تعالی انسانیت و ایجاد جامعۀ اسلامی، اما با شیوه‌های گوناگون در حال مبارزه با دشمنان زمانه خویش بوده‌اند.[۱۲] از نظر او مبارزه سیاسی مهم‌ترین ویژگی زندگی امامان شیعه در طول این ۲۵۰ سال بوده است.[۱۳]

حرام و بدعت بودن قمه‌زنی

آیت‌الله خامنه‌ای
«قمه‌زنی مربوط به دین و یا یک حرکت عزاداری نیست و قطعا خلاف و یک بدعت است و بدون تردید خداوند به انجام آن راضی نیست و اینجانب نیز از کسی که تظاهر به قمه‌زنی می‌کند، قلباً راضی نیستم.»[۱۴]

آیت‌الله خامنه‌ای در خرداد سال ۱۳۷۳ش ضمن سخنرانی برای گروهی از روحانیان شیعه، از برخی از شیوه‌های عزاداری به‌ویژه قمه‌زنی انتقاد کرده و آن را نوعی بدعت شمرد.[۱۵]

ارث‌بردن زن از تمامی اموال شوهر

از نظر آیت‌الله خامنه‌ای، زن از قیمت اموال غیرمنقول شوهر نیز ارث می‌برد. او این نظر را در سال ۱۳۸۶ش در جمع گروهی از زنان بیان کرد.[۱۶] این نظر در مقابل نظر فقیهانی است که معتقدند زن فقط از اموال منقول شوهر ارث می‌برد.[۱۷]

جواز اعتکاف در غیر مسجد جامع

آیت‌الله خامنه‌ای اعتکاف در غیر مسجد جامع را به قصد رجا جایز می‌داند. بر اساس نظر او در ایران در غیرمساجد جامع نیز اعتکاف برگزار می‌شود.[۱۸]

هدف از تهاجم فرهنگی، تسلط بر ملت‌هاست

از نظر آیت‌الله خامنه‌ای تهاجم فرهنگی، هجومی آگاهانه از سوی قدرت‌های استعماری برای از بین بردن فرهنگ دیگر ملت‌ها و تسلط بیشتر بر آن‌هاست.[۱۹] از نخستین هشدارهای او در دوران رهبری به تهاجم فرهنگی اختصاص داشت[۲۰] از نظر او تهاجم فرهنگی در ایران از دوران رضاشاه شروع شد و انقلاب اسلامی آن را متوقف کرد. این تهاجم از زمان جنگ عراق علیه ایران از سر گرفته شد و دشمن از این راه در صدد ضربه‌زدن به نظام جمهوری اسلامی است.[۲۱]

حرمت توهین به مقدسات اهل‌سنت

آیت‌الله خامنه‌ای توهین به مقدسات غیرشیعیان را جایز نمی‌داند.[۲۲] او در سال ۱۳۸۹ش پس از انتشار سخنان یاسر الحبیب علیه عایشه همسر پیامبر(ص)، با صدور فتوایی توهین به مقدسات و بزرگان سایر مذاهب از جمله همسران پیامبران را حرام اعلام کرد.[۲۳]

حرمت ساخت و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای

آیت‌الله خامنه‌ای ساخت و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای و دیگر سلاح‌های کشتار جمعی را تهدیدی علیه بشریت و حرام می‌داند. فتوای او درباره حرمت ساخت و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای در پاسخ به ادعای اسرائیل مبنی بر تصمیم ایران بر ساخت سلاح هسته‌ای مطرح شد.[۲۴] این فتوا به صورت رسمی در نخستین «کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح و عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای» در ۱۳۸۹ش در ایران قرائت شد.[۲۵]

حرکت‌های انقلابی در کشورهای عربی از جنس بیداری اسلامی است

بعد از وقوع حرکت‌های انقلابی و شورش‌ها علیه چند حکومت عربی در کشورهای تونس، مصر، بحرین، لیبی و یمن در سال ۱۳۸۹ش که منجر به سقوط برخی از حاکمان این کشورها شد، آیت‌الله خامنه‌ای این حرکت‌ها را بیداری اسلامی نامید.[۲۶] در رسانه‌ها این حرکت‌ها بهار عربی نامیده شدند.[۲۷]

منحصر نبودن جهاد در بُعد نظامی

از نظر آیت‌الله خامنه‌ای جهاد منحصر به جهاد نظامی (جنگ) نیست و شامل هر نوع مقابله با دشمن و خنثیٰ‌کردن نقشه‌های او می‌شود.[۲۸] ازاین‌رو او معتقد است که جهاد نیز مانند جنگ ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی، رسانه‌ای[۲۹] و اقتصادی[۳۰] دارد.

ضرورت تبیین برای خنثیٰ‌کردن وسوسه‌های دشمن

از نظر آیت‌الله خامنه‌ای جهاد تبیین به معنای انجام‌دادنِ کار علمی و تحقیقی، حرف‌زدن و تبیین نمودن برای مقابله با دشمن و از بین بردن وسوسه‌های اوست.[۳۱] او این اصطلاح را، نخستین‌بار در اردیبهشت سال ۱۳۹۵ش به‌کار برد[۳۲] و در سال‌های بعد به تبیین آن پرداخت.[۳۳]

اقتصاد مقاومتی، راه‌حلی برای مشکلات اقتصادی ایران

پس از تشدید تحریم‌های برخی کشورهای اروپایی علیه ایران، آیت‌الله خامنه‌ای بر استفاده از توان داخلی ایران به عنوان راهکاری برای خنثیٰ‌کردن تحریم‌ها تأکید کرد.[۳۴] بر اثر تأکیدهای او واژه اقتصاد مقاومتی وارد ادبیات سیاسی ایران شد.[۳۵]

ملاک حرام بودن غنا و موسیقی

از نظر آیت‌الله خامنه‌ای غنا بر دو گونه حلال و حرام است؛ غنائی حرام است که مشتمل بر باطل بوده[۳۶]و لهوی و گمراه‌کننده عن سبیل‌الله باشد.[۳۷] همچنین، هر آهنگی که انسان را به سمت بی‌مبالاتی به دین، به سمت گناه و بی‌اعتنایی به واجب و تکلیف شرعی بکشاند را موسیقی حرام می‌داند.[۳۸]

آیت‌الله خامنه‌ای
«البته من اصرار دارم این منطقه را «غرب آسیا» بگویم، نه خاور میانه. تعبیر خاور دور، خاور نزدیک، خاور میانه درست نیست. دور از کجا؟ از اروپا. نزدیک به کجا؟ به اروپا؛ یعنی مرکز دنیا اروپاست؛ هر جایی که از اروپا دورتر است، اسمش خاور دور است؛ هر جا نزدیکتر است، خاور نزدیک است؛ هر جا وسط است، خاور میانه است! این تعریفی است که خود اروپائی‌ها کردند؛ نه، ما این را قبول نداریم. آسیا یک قاره‌ای است؛ شرقی دارد، غربی دارد، وسطی دارد؛ ما در غرب آسیا قرار داریم؛ بنابراین منطقهٔ ما اسمش منطقهٔ غرب آسیا است، نه منطقهٔ خاور میانه.»
«بیانات در دیدار اساتید دانشگاه‌ها، ۲۲ مرداد ۱۳۹۱ش.

جایگزینی اصطلاح غرب آسیا برای خاورمیانه

آیت‌الله خامنه‌ای، نامگذاری منطقه غرب آسیا به خاورمیانه از سوی آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها را تعبیری غلط می‌داند که اروپا را مرکز جهان دانسته و خاور یا شرق را نسبت به اروپا می‌سنجند و به سه منطقه خاور دور، خاور میانه و خاور نزدیک تقسیم‌بندی می‌کنند. به اعتقاد او عبارت «غرب آسیا» جایگزینی درست برای این منطقه است.[۳۹]

راه‌حل مسئله فلسطین، همه‌پرسی است

آیت‌الله خامنه‌ای، حفاظت از هویت فلسطینی و همه نشانه‌های آن را امری واجب و جهاد مقدس بیان کرده و معتقد است کشورهای اسلامی و عربی و نیز جریان‌های اسلامی و ملی وظیفه دارند در خدمت آرمان فلسطین (رهایی از اشغال اسرائیل) باشند.[۴۰] از نظر او، راه‌حل مسئله فلسطین برگزاری همه‌پرسی است که همه فلسطینی‌ها اعم از مسلمان، مسیحی و یهودی که در سرزمین‌های اشغالی و خارج از آن ساکنند، در آن شرکت کنند.[۴۱] وی معتقد است راهِ آزادی فلسطین، مقاومت است نه سازش و مذاکره.[۴۲] او مذاکره برای مسئله فلسطین را خطای نابخشودنی می‌داند که جز خسارت برای فلسطینیان چیزی به همراه ندارد و آزادی فلسطین را به تأخیر می‌اندازد.[۴۳] نظریات او درباره فلسطین در کتاب فلسطین از منظر آیت‌الله خامنه‌ای گردآوری شده است.

تصویری از روی جلد کتاب منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای

نامگذاری سال‌های شمسی

آیت‌الله خامنه‌ای از سال ۱۳۷۸ش سال‌های شمسی را نامگذاری می‌کند. به گفتهٔ غلامعلی حداد عادل فلسفهٔ این کار جلب توجه مردم به یک ارزش خاص و یا توجه به یک مشکل است.[۴۴] برای نمونه او سال ۱۳۷۸ش را سال امام خمینی، سال ۱۳۷۹ش را سال امام علی(ع)، سال ۱۳۸۱ش را سال عزت و افتخار حسینی و سال ۱۳۸۵ش را سال پیامبر اعظم نامیده است. در نامگذاری سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ش نیز بیشتر به مسائل اقتصادی ایران توجه داشته است.[۴۵]

تعیین نقشه راه برای چهل سال دوم انقلاب اسلامی

در بهمن سال ۱۳۹۷ش به مناسبت گذشت چهل سال از انقلاب اسلامی ایران، آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران بیانیه‌ای با عنوان گام دوم انقلاب صادر کرد.[۴۶] او در این بیانیه نگاهی گذرا به گذشته و آینده انقلاب اسلامی کرده است.

برخی از پژوهشگران، اندیشه‌ها و نظریات آیت‌الله خامنه‌ای را در کتاب‌ها و مقالات مختلفی جمع‌آوری کرده‌اند. مانند کتاب منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای[۴۷] و فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای.[۴۸] همچنین در ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۳ش، کنگره بین‌المللی اندیشه‌های قرآنی آیت‌الله خامنه‌ای با حضور اساتید معارف اسلامی حوزه و دانشگاه در دانشگاه معارف اسلامی قم برگزار شد و از مقالات برگزیده این کنگره تقدیر به عمل آمد.[۴۹]

زیست‌نامه علمی

تحصیل

سیدعلی خامنه‌ای تحصیل را در چهار سالگی از مکتب‌خانه و با فراگیری قرآن آغاز کرد و همزمان با دوره دبستان، یادگیری قرائت و تجوید قرآن را در مشهد شروع نمود.[۵۰] در سال‌های پایان دبستان، تحصیلات مقدماتی حوزوی را نیز آغاز کرد. وی پس از اتمام دوره دبستان، تحصیل علوم دینی را در مدرسه سلیمان‌خان ادامه داد و دوره سطح را در مدرسه نواب گذراند. وی بخشی از مقدمات و سطح را نیز نزد پدر خود آموخت. همزمان با تحصیلات حوزوی، دبیرستان را نیز تا سال دوم متوسطه ادامه داد.[۵۱]

وی در سال ۱۳۳۴ش، در درس خارج فقه سید محمدهادی میلانی حاضر شد و در سال ۱۳۳۶ش طی سفر کوتاهی همراه خانواده به نجف رفت و در دروس حوزه علمیه نجف شرکت کرد ولی به دلیل عدم تمایل پدر برای اقامت در آن شهر به مشهد بازگشت[۵۲] و یک سال دیگر در درس آیت‌الله میلانی حاضر شد و در ۱۳۳۷ش عازم حوزه علمیه قم شد.[۵۳]

آیت‌الله خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش به دلیل عارضه بینایی پدر و برای کمک به وی، از قم به مشهد بازگشت و در جلسات درس آیت‌الله میلانی حضور یافت که تا ۱۳۴۹ش ادامه داشت.

تدریس

درس خارج آیت‌الله خامنه‌ای در حسینیه امام خمینی (۲۶ آبان ۱۳۹۸ش)[۵۴]

سید علی خامنه‌ای از ابتدای حضور در مشهد، به تدریس سطوح عالی فقه و اصول (رسائل، مکاسب و کفایه) مشغول شد و برای عموم مردم نیز جلسات تفسیر برگزار می‌کرد. از ۱۳۴۷ش تدریس تخصصی تفسیر را برای طلاب علوم دینی شروع کرد. این دروس و جلسات تفسیر تا سال ۱۳۵۶ش و قبل از دستگیری و تبعید به ایرانشهر ادامه داشت.[۵۵] جلسات تفسیر در سالیانی از دوره ریاست‌جمهوری و پس از آن نیز ادامه داشت. پس از رسیدن به رهبری، از سال ۱۳۶۹ش تدریس خارج فقه را در حسینیه امام خمینی آغاز کرد و تاکنون به تدریس ابواب جهاد، قصاص، مکاسب محرمه و نماز مسافر پرداخته است.[۵۶]

اساتید

برخی از استادان سید علی خامنه‌ای عبارتند از:

سید محمدهادی میلانی، حسین بروجردی، امام خمینی، مرتضی حائری یزدی، سید محمد محقق داماد و علامه طباطبایی از دیگر استادان او بودند.

از آیت‌الله خامنه‌ای نقل شده که مختصری در درس فلسفه شیخ مجتبی قزوینی نیز شرکت کرده است.[۵۷]

آثار علمی

تألیف

  • چهار کتاب اصلی علم رجال
  • پیشوای صادق
  • از ژرفای نماز
  • گفتاری در باب صبر
  • روح توحید: نفی عبودیت غیرخدا
  • گزارشی از سابقه تاریخی و اوضاع کنونی حوزه علمیه مشهد

ترجمه

  • آینده در قلمرو اسلام، نوشته سید قطب.
  • جلد اول تفسیر فی ظلال القرآن، نوشته سید قطب.
  • مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان، نوشته عبدالمنعم النمر.
  • ادعانامه علیه تمدن غرب، نوشته سید قطب.

کتاب‌های گردآوری‌شده از سخنان آیت‌الله خامنه‌ای

غزلی از آیت‌الله خامنه‌ای درباره رویارویی موسی(ع) با فرعون و ساحرانِ منتشر شده است که بیت زیر از آن را در آستانه عملیات وعده صادق (حمله ایران به اسرائیل در ۲۰۲۴م) خوانده است:

تو راست معجزه در کف، ز ساحران مهراس
عصا بیفکن و از بیم اژدها مگریز[۶۳]

مرجعیت

خبر اعلام مرجعیت آیت‌الله خامنه‌ای در روزنامه اطلاعات (۱۳ آذر ۱۳۷۳ش)

در سال ۱۳۷۳ش پس از درگذشت محمد علی اراکی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز تهران، آیت‌الله خامنه‌ای را به عنوان یکی از افراد صاحب صلاحیت برای تقلید معرفی کردند. آیت‌الله خامنه‌ای با تکیه بر این که در ایران نیازی به مرجعیت او نیست اعلام کرد درخواست شیعیان خارج از کشور را می‌پذیرد و تأکید کرد در آینده اگر کسی باشد که بتواند این وظیفه را انجام دهد، از آن وظیفه نیز کنار خواهد کشید.[۶۴]

نخستین اثر فتوایی که از ایشان منتشر شده کتابی است با نام اجوبة الاستفتائات که شامل پاسخ‌های ایشان به استفتاءات شیعیان است.

فعالیت‌های سیاسی اجتماعی

نقطه آغازین ورود سید علی خامنه‌ای به فعالیت‌های سیاسی و مبارزه با نظام سلطنتی پهلوی، دیدار او با سید مجتبی نواب صفوی در مشهد بوده است. او در بهمن ۱۳۴۱ش[۶۵] و نیز در ۱۳۴۲ش، واسطه انتقال پیام‌های امام خمینی و سید محمدهادی میلانی بوده است.[۶۶]

آیت‌الله خامنه‌ای در سال ۱۳۴۲ش، در سفری به بیرجند سخنرانی‌هایی علیه حکومت پهلوی انجام داد[۶۷] و به همین دلیل در ۱۲ خرداد سال ۱۳۴۲ش/۷ محرم ۱۳۸۳ق دستگیر و در مشهد زندانی شد.[۶۸] پس از آزادی، محمدهادی میلانی با او دیدار کرد.[۶۹] او از روحانیانی بود در ۱۱ دی ۱۳۴۲ش، به سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان و یدالله سحابی که به دلیل حمایت از امام خمینی زندانی شده بودند، پیام فرستادند.[۷۰]

در همان زمان طلاب خراسانی حوزه علمیه قم با هدایت سید علی خامنه‌ای، در اعتراض به ادامه حصر امام خمینی، نامه‌ای به حسنعلی منصور، نخست‌وزیر وقت نوشتند.[۷۱]

آیت‌الله خامنه‌ای در بهمن ۱۳۴۲ش، مقارن با رمضان۱۳۸۳ق برای تبلیغ و تبیین مسائل نهضت اسلامی به زاهدان رفت.[۷۲] سخنرانی‌های او در مساجد زاهدان باعث دستگیری و انتقالش به زندان قزل‌قلعه در تهران گردید[۷۳] او در ۱۴ اسفند ۱۳۴۲ش از زندان آزاد شد.[۷۴] در پاییز ۱۳۴۳ش از قم به مشهد بازگشت.[۷۵]

سید علی خامنه‌ای به همراه کسانی چون عبدالرحیم ربانی شیرازی، سید محمد بهشتی، علی‌اکبر فیض مشکینی، احمد آذری قمی، علی قدوسی، اکبر هاشمی رفسنجانی، سید محمد خامنه‌ای و محمدتقی مصباح یزدی[۷۶] اعضای «گروه یازده نفر» بودند که با هدف تقویت و اصلاح حوزه علمیه قم برای مبارزه با حکومت پهلوی شکل گرفت.[۷۷]

آیت‌الله خامنه‌ای مدتی در مسجد امیرالمؤمنین تهران به امامت جماعت پرداخت. در پی دستگیری و تبعید سید حسن قمی در فروردین ۱۳۴۶ش که به دنبال سخنرانی ضد حکومت او در مسجد گوهرشاد صورت گرفت، آیت‌الله خامنه‌ای از آیت‌الله میلانی خواست به این اقدام اعتراض کند.[۷۸]

در ۱۴ فروردین ۱۳۴۶ش، در تشییع جنازه شیخ مجتبی قزوینی دستگیر[۷۹] و در ۲۶ تیر همان سال آزاد شد.[۸۰] اندکی بعد در تهران به ملاقات زندانیان سیاسی رفت.[۸۱]

در پی وقوع زمین‌لرزه بزرگی در جنوب خراسان در ۹ شهریور ۱۳۴۷ش، عده‌ای از روحانیان خراسان به سرپرستی آیت‌الله خامنه‌ای با هدف امداد و ساماندهی کمک‌های مردمی به زلزله‌زدگان، عازم فردوس شدند. او در این مدت در مجالس و منابر و همچنین هیئت‌های مذهبی، به فعالیت سیاسی خود ادامه داد. این فعالیت‌ها باعث شد که به اقامتش در فردوس پایان داده شود.[۸۲]

او با آنکه تحت پیگرد بود، با برخی از روحانیان مبارز از جمله سید محمود طالقانی، سید محمدرضا سعیدی، محمدجواد باهنر، محمدرضا مهدوی کنی، مرتضی مطهری، اکبر هاشمی رفسنجانی و فضل‌الله محلاتی در مشهد و تهران ارتباط داشت و با وجود اقامت در مشهد در بسیاری از جلسات علما و روحانیان مبارز تهران حضور می‌یافت.[۸۳]

سید علی خامنه‌ای در ۱۳۴۸ش با هدف تبیین مباحث تأثیرگذار در روند مبارزه، به ایراد سخنرانی‌هایی در برخی مراکز فعال سیاسی اسلامی در تهران از جمله حسینیه ارشاد و مسجد الجواد تهران دعوت شد.[۸۴]

با درگذشت سید محسن حکیم در خرداد ۱۳۴۹ش، آیت‌الله خامنه‌ای تلاش مضاعفی برای تحکیم مرجعیت امام خمینی به عنوان مرجع تقلید اعلم انجام داد. در ۲ مهر ۱۳۴۹ش دستگیر و مدتی در زندان لشکر خراسان در بازداشت به سر برد.[۸۵]

در مرداد ۱۳۵۰ به ساواک مشهد احضار و مدتی در زندان لشکر خراسان بازداشت شد تا فعالیتی در زمینه جشن‌های ۲۵۰۰ ساله نداشته باشد.[۸۶] پس از آزادی، و در همان سال دو بار دیگر نیز بازداشت شد و در بازداشت دوم به اتهام اقدام بر ضد امنیت داخلی به سه ماه حبس محکوم شد.[۸۷] وی پس از آزادی، فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی خود را گسترش داد. جلسات درس و تفسیر او در مدرسه میرزا جعفر و مسجد امام حسن و مسجد قبله و نیز در منزلش در مشهد ادامه داشت.

در آذر ۱۳۵۲ش محل اقامه نماز جماعت و جلسات تفسیر خود را به مسجد کرامت انتقال داد.[۸۸] پس از مدتی سازمان‌های امنیتی وقت مانع اقامه نماز جماعت در آن مسجد شدند.[۸۹]

در آبان ۱۳۵۳ش به دعوت محمد مفتح در مسجد جاوید تهران به سخنرانی پرداخت. در دی ۱۳۵۳ش دستگیر و به زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری در تهران منتقل شد.[۹۰] او در این حبس، اجازه ملاقات نداشت و از وضعیت و محل حبس او اطلاعی به خانواده‌اش داده نشده بود.[۹۱]

او در ۲ شهریور ۱۳۵۴ش از زندان آزاد شد، اما تحت مراقبت مأموران امنیتی بود و اقامه نماز جماعت، سخنرانی، تدریس و جلسات تفسیر وی حتی در منزلش ممنوع شده بود[۹۲]‌اما او جلسات تفسیر و فعالیت‌های خود را به صورت مخفیانه پی گرفت.[۹۳]

به دنبال درگذشت علی شریعتی در ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ش، آیت‌الله خامنه‌ای در مراسم ترحیم وی حضور یافت[۹۴] و در پی درگذشت سید مصطفی خمینی فرزند امام خمینی به همراه برخی از مبارزان انقلابی، مراسم ختمی در ۶ آبان در مسجد ملاهاشم برپا کردند.[۹۵]

او از سوی کمیسیون امنیت اجتماعی خراسان به سه سال تبعید در ایرانشهر محکوم شد[۹۶] و مأموران امنیتی در ۲۳ آذر ۱۳۵۶ش او را دستگیر کردند و به ایرانشهر انتقال دادند.[۹۷] روز ۹ مرداد ۱۳۵۷، ساواک زاهدان دستور داد که محل تبعید وی از ایرانشهر به جیرفت تغییر یابد.[۹۸]

پس از انقلاب اسلامی ایران

عضویت در شورای انقلاب

آیت‌الله خامنه‌ای از ابتدای تأسیس شورای انقلاب (اواخر دی ۱۳۵۷ش) در جلسات این شورا حاضر می‌شد[۹۹] او تا پایان فعالیت شورای انقلاب در ۲۹ تیر ۱۳۵۹ش عضو ثابت این شورا بود.[۱۰۰] شورای انقلاب تصمیم‌گیری‌های مهمی درباره مبارزه داشت؛ از جمله مذاکره با مقامات حکومت پهلوی و مقامات کشورهای خارجی، تشکیل کمیته استقبال از امام خمینی[۱۰۱] و معرفی مهدی بازرگان به عنوان رئیس دولت موقت به امام خمینی.[۱۰۲]

حضور در سازمان‌های دفاعی و نظامی

در تیر ۱۳۵۸ آیت‌الله خامنه‌ای به معاونت امور انقلاب وزارت دفاع درآمد. او همچنین به عضویت کمیسیون وزرای امنیتی که سرپرستی و مسئولان کلیه امور انتظامی، نظامی و امنیتی را برعهده داشت، انتخاب گردید.[۱۰۳] از طرف شورای انقلاب، مسئولیت مرکز اسناد و نیز سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۳ آذر ۱۳۵۸ بود.[۱۰۴] البته در ۵ اسفند ۱۳۵۸ به دلیل نامزدی در نخستین انتخابات مجلس شورای اسلامی از مسئولیت سرپرستی سپاه پاسداران استعفا کرد.[۱۰۵] در مجلس نیز عضو و رئیس کمیسیون امور دفاعی بود.

آیت‌الله خامنه‌ای با حکم امام خمینی در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۵۹ نمایندۀ وی در شورای عالی دفاع و نیز سخنگوی آن شد. او در دورۀ ریاست‌جمهوری نیز رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ بود.[۱۰۶]

نقش در تأسیس حزب جمهوری اسلامی

آیت‌الله خامنه‌ای در ایام منتهی به انقلاب اسلامی و پس از آن،[۱۰۷] به همراه سید محمد بهشتی، اکبر هاشمی رفسنجانی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی و محمدجواد باهنر برای ایجاد تشکلی انقلابی فعالیت می‌کرد.[۱۰۸] این تشکل با نام حزب جمهوری اسلامی در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ش رسما اعلام موجودیت کرد.[۱۰۹]

سید علی خامنه‌ای از تهیه‌کنندگان مرام‌نامه حزب جمهوری اسلامی بوده و در تقسیم وظایف اعضا نیز وظیفه تبلیغات حزب را بر عهده گرفت.[۱۱۰] او عضو مؤسس و عضو شورای مرکزی حزب بود و در مجموع در دوره تأسیس حزب بیشتر نقش تبیینی ایفا کرد و مواضع حزب را به صورت گفتارها و جزوه‌هایی ارائه نمود. او در تأسیس شعبه حزب در مشهد نقش داشت.

پس از بهشتی و باهنر، آیت‌الله خامنه‌ای در شهریور ۱۳۶۰ از سوی شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی به عنوان سومین دبیرکل آن انتخاب شد.[۱۱۱] در نخستین کنگره حزب در اردیبهشت ۱۳۶۲ش، برای دومین بار به دبیرکلی حزب و عضویت شورای مرکزی[۱۱۲] و شورای داوری حزب[۱۱۳] انتخاب شد. وی در دوران ریاست‌جمهوری نیز در جلسه‌های حزب جمهوری اسلامی شرکت می‌کرد.[۱۱۴]

امامت جمعه تهران

حکم انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به امامت جمعه تهران
«بسم الله الرحمن الرحیم ‏

‏خدمت جناب مستطاب سیدالاعلام و حجت‌الاسلام آقای حاج سید علی خامنه‌ای‎ ‏ـ دامت افاضاته چون حضور جناب مستطاب حجت‌الاسلام و المسلمین آقای منتظری دامت افاضاته در حوزه مقدسه قم لازم بود و ایشان انصراف خودشان را از امامت جمعه تهران اعلام نمودند، جنابعالی که بحمدالله به حُسن سابقه موصوف و در علم و عمل شایسته هستید به امامت جمعه تهران منصوب می‌باشید. از خداوند متعال توفیق جنابعالی را در ارشاد و هدایت مردم خواستارم.»

تاریخ بایگانی، امام خمینی، صحیفه امام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج۱۲، ص۱۱۶.

امام خمینی در ۲۴ دی ۱۳۵۸ش آیت‌الله خامنه‌ای را، به امامت جمعه تهران منصوب کرد.[۱۱۵] پیشنهاد برگزاری سمینارهای ائمه جمعه به منظور انسجام شبکه امامان جمعه در داخل کشور و جهان اسلام از اقدامات ایشان در این دوره بود.[۱۱۶] ایراد خطبه‌های عربی بعد از خطبه دوم فارسی از ویژگی‌های خطبه‌های ایشان بوده است.[نیازمند منبع]

نمایندگی مجلس شورای اسلامی

آیت‌الله خامنه‌ای در انتخابات نخستین دوره قانونگذاری مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۵۸ش، با حمایت جامعه روحانیت مبارز تهران، حزب جمهوری اسلامی و چندین سازمان و گروه اسلامی دیگر[۱۱۷] از حوزه انتخابیه تهران وارد مجلس گردید.

ترور نافرجام آیت‌الله خامنه‌ای

آیت‌الله خامنه‌ای در ۶ تیر ۱۳۶۰ش در حین سخنرانی در مسجد ابوذر تهران هدف ترور قرار گرفت.[۱۱۸] این سوء‌قصد در اثر انفجار بمبی که در ضبط صوت کار گذاشته شده بود رخ داد. آیت‌الله خامنه‌ای در این ترور از ناحیه کتف، سینه و دست راست به شدت مجروح شد و دست راست او کارایی خود را از دست داد.[۱۱۹] ابتدا این ترور به گروه فرقان منتسب شد[۱۲۰] اما برخی معتقدند ترور کار سازمان مجاهدین خلق بوده است و سازمان مجاهدین با انتساب آن به گروه فرقان، كوشید از پیامدهای آن در امان بماند.[۱۲۱]

دوران ریاست‌جمهوری اسلامی ایران

آیت‌الله خامنه‌ای در ۱۰ مهر ۱۳۶۰ با کسب ۹۵/۱۱ درصد آراء به‌عنوان سومین رئیس‌جمهوری نظام جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد.[۱۲۲] در این انتخابات که پس از شهادت محمدعلی رجائی برگزار شد، شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از نامزدی او در انتخابات ریاست‌جمهوری حمایت کردند. امام خمینی نیز تا آن زمان که با تصدی روحانیون در مقام ریاست جمهوری موافق نبود، با نامزدی او موافقت کرد.[۱۲۳] او در ۲۵ مرداد ۱۳۶۴ش نیز با کسب ۱۲ میلیون و ۲۰۵ هزار و ۱۲ رأی (۸۵٪) از مجموع ۱۴ میلیون و ۲۳۸ هزار و ۵۸۷ نفر برای دومین بار به ریاست‌جمهوری ایران انتخاب شد و تا مرداد ۱۳۶۸ش این مسئولیت را بر عهده داشت.[نیازمند منبع]

امام خمینی در دوره ریاست‌جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای برای حل اختلافات مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان در تصویب لوایح مختلف، با تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام موافقت کرد.[۱۲۴] و آیت‌الله خامنه‌ای اولین رئیس آن شد[۱۲۵] که این سمت را تا پایان دوره ریاست‌جمهوری عهده‌دار بود.[۱۲۶]

سفرهای خارجی

آیت‌الله خامنه‌ای در دوره ریاست‌جمهوری به کشورهای سوریه، لیبی، الجزایر، پاکستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا، موزامبیک، یوگسلاوی، رومانی، چین و کره شمالی سفر کرد.[۱۲۷] او پیش از ریاست‌جمهوری نیز از ۲۱ بهمن تا ۶ اسفند ۱۳۵۹ سفری تبلیغی به هندوستان داشته است.[۱۲۸]

آیت‌الله خامنه‌ای در ۳۱ شهریور ۱۳۶۶ در چهل و دومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد سخنرانی کرد. این اولین حضور رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد بود.[۱۲۹][یادداشت ۱] او همچنین در هشتمین اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد در هراره زیمبابوه نیز سخنرانی کرد.[۱۳۰]

حمایت از مبارزان مسلمان

در دوره ریاست‌جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای، به دامنه حمایت ایران از مبارزان اسلامی در لبنان، فلسطین، عراق و افغانستان توجه بیشتری شد و پشتیبانی ایران به احزاب و گروه‌های اسلامی در آن کشورها، جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی قابل ملاحظه‌ای بخشید.[۱۳۱] تشکیل حزب وحدت اسلامی از احزاب هشت‌گانه افغانستان و مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق از نتایج این رویکرد می‌دانند.

تأسیس بنیاد دایرةالمعارف اسلامی

بنیاد دائرة المعارف اسلامی، در سال ۱۳۶۲ش با هدف نگارش دانشنامه جهان اسلام و با دعوت آیت‌الله خامنه‌ای از گروهی از نویسندگان تأسیس شد. به اعتقاد مؤسسان این بنیاد، دایرةالمعارف‌هایی که در مغرب‌زمین در خصوص گذشته و حال جهان اسلام تألیف می‌شود متأثر از طرز تلقی غربیان از اسلام و فرهنگ و تمدن اسلامی است.[۱۳۲] قرار است دانشنامه جهان اسلام مجموعه ۶۰ جلدی باشد[نیازمند منبع] و تا اردیبهشت ۱۴۰۳ش، ۳۲ جلد آن منتشر شده است.[۱۳۳]

دوران رهبری جمهوری اسلامی ایران

با درگذشت امام خمینی در ۱۴ خرداد سال ۱۳۶۸ مجلس خبرگان رهبری عصر همان روز تشکیل جلسه داد و نمایندگان مجلس خبرگان آیت‌الله خامنه‌ای را به رهبری نظام جمهوری اسلامی انتخاب کردند.[۱۳۴] پس از بازنگری در قانون اساسی و انجام همه‌پرسی، مجلس خبرگان رهبری یک بار دیگر بر اساس قانون اساسی جدید در مورد رهبری ایشان رأی‌گیری کرد و مجددا ایشان را به رهبری نظام انتخاب کردند.[نیازمند منبع]بر اساس فایل‌های صوتی که از مشروح مذاکرات نمایندگان خبرگان رهبری منتشر شده است در جلسه رأی‌گیری خبرگان برای رهبری خامنه‌ای، اکبر هاشمی رفسنجانی سخنانی از امام خمینی را مطرح کرده که او آیت‌الله خامنه‌ای را برای رهبری نظام شایسته و مناسب می‌دانسته است.[۱۳۵]

پس از این انتخاب، مسئولان ارشد نظام جمهوری اسلامی، بیت امام خمینی، مراجع تقلید و علما، نخبگان، شخصیت‌های حوزوی و دانشگاهی، خانواده‌های شهدا و قشرهای مختلف مردم با رهبر جدید بیعت کردند.[۱۳۶] سید احمد خمینی ساعاتی پس از انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به رهبری، پیام تبریکی به ایشان ارسال کرد و دستورات ولی فقیه را برای خود لازم الاجرا دانست.[۱۳۷]

بیعت‌های مردم به صورت حضوری، شرکت در راهپیمایی‌ها، انتشار اطلاعیه و پیام تبریک و امضای طومارها پس از آن انجام گرفت.[۱۳۸] کاروان‌های میثاق با امام و بیعت با رهبری در آستانه چهلمین روز ارتحال امام خمینی از سراسر کشور به راه افتاد[۱۳۹] و «مانورهای بیعت با رهبری» در برخی مناطق مرزی و استراتژیک کشور[۱۴۰] و نیز برگزاری «سمینارهای میثاق با امام، بیعت با رهبری» شکل گرفت.[۱۴۱]

پیام سالیانه به حجاج

پیام به مناسبت ایام حج و خطاب به همه حاجیان مسلمان جزو برنامه‌های همه ساله آیت‌الله خامنه‌ای در دوران رهبری است.[۱۴۲] او در این پیام‌ها ضمن توجه‌دادن حاجیان به مسائل جهان اسلام، به مهم‌ترین و اولویت‌دارترین موضوعات مرتبط با امت اسلامی می‌پردازد.[۱۴۳] ایشان نخستین بار در تیر ۱۳۶۹، در اولین سال پس از رهبری جمهوری اسلامی ایران، در پیامی به حاجیان، از آنها خواست تا با طرح مصائب و مشکلات مسلمانان، تلاش برای ایجاد وحدت و همدلی مسلمانان، نشر معارف اساسی اسلام و تبادل‌نظر در وظایف بزرگ مسلمانان در دوران معاصر، حج را ابراهیمی و محمدی(ص) سازند. وی با اشاره به کشتار حاجیان و قطع روابط ایران و عربستان منتهی شد، دلیل محرومیت ایرانیان از حج را بازگرداندن معنای حج به آن با اظهار برائت از مشرکین دانست.[۱۴۴] جدیدترین پیام او به مناسبت ایام حج سال ۱۴۴۰ق در ۱۹ مرداد ۱۳۹۸ در صحرای عرفات به حاجیان قرائت شد.[۱۴۵]

دعوت از جوانان غربی برای شناخت بدون واسطه اسلام

در سال ۱۳۹۳ش و بعد از وقوع یک واقعه تروریستی در فرانسه توسط گروه‌هایی از مسلمانان، آیت‌الله خامنه‌ای، پیامی خطاب به جوانان اروپا و آمریکای شمالی صادر کرد. ایشان در این پیام از آنان خواست برای شناخت اسلام به متن اصلی آن یعنی قرآن و زندگی پیامبر اسلام(ص) مراجعه کنند.[۱۴۶] این پیام با هشتگی به نام نامه‌ای برای تو به صورت گسترده و به زبان‌های مختلف در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد.[۱۴۷] پس از شورش جلیقه‌زردها در پاریس نیز آیت‌الله خامنه‌ای در ۸ آذر ۱۳۹۴ش، نامه دیگری خطاب به جوانان غربی نگاشت.[۱۴۸]

ابراز همبستگی با دانشجویان حامی مردم فلسطین در آمریکا

آیت‌الله خامنه‌ای در ۵ خرداد ۱۴۰۳ش، در نامه‌ای به دانشجویان حامی مردم فلسطین در دانشگاه‌های آمریکا با آنان ابراز همدلی و همبستگی کرد. او در این نامه، این دانشجویان را بخشی از جبهه مقاومت و امریکا را بزرگترین حامی اسرائیل دانست و بر حق فلسطینیان در دفاع از خود تأکید کرد. همچنین ایستادگی در راه را حق را از درس‌هایی برشمرد که قرآن به انسان‌ها آموخته است و آنان را بر آشنایی با قرآن توصیه نمود.[۱۴۹]

سازمان‌های ایجادشده با حمایت آیت‌الله خامنه‌ای

پیام به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان

آیت‌الله خامنه‌ای در شهریور ۱۳۷۹ مصادف با آگوست سال ۲۰۰۰ میلادی پیامی به اجلاس هزاره رهبران روحانی برای صلح جهانی در سازمان ملل ارسال کرد.[۱۵۵] این پیام توسط آیت‌الله جوادی آملی به عنوان نماینده ایران در این اجلاس قرائت شد.[۱۵۶]

تک‌نگاری

  • روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای از سال ۱۳۱۸ تاکنون (۱۳۹۴ش): نویسنده جعفر شیرعلی نیا، سایان، تهران، ۱۳۹۴ش.
  • شرح اسم: زندگی نامه آیت‌الله سید علی حسینی خامنه‌ای (۱۳۱۸-۱۳۵۷ش) اثر هدایت‌الله بهبودی
  • خلیفة الامام الراحل اثر سید محمود غریفی به زبان عربی
  • پرتوی از خورشید: داستان‌هایی از زندگی مقام معظم رهبری (مدّظلّه‌العالی)

پانویس

  1. تاریخ تولد دقیق رهبر انقلاب به روایت خودشان خبر آنلاین
  2. شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
  3. شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
  4. زنگنه، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۷۷.
  5. «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  6. سایت «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  7. «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  8. زنگنه، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۲ق، ج۱، ص۴۵۸.
  9. «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  10. سخنرانی، ۱۹ مهر ۱۳۶۸.
  11. بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  12. خامنه‌ای، همرزمان حسین، ۱۳۹۷ش، ص۶.
  13. سیاهپوش، سیاست، ۱۳۹۸ش، ص۴۸۳.
  14. بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  15. بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  16. «بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار بانوان نخبه‌ در آستانه سالروز میلاد حضرت زهرا(ع)»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  17. برای نمونه نگاه کنید به نجفی، جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، ج۳۹، ص۲۰۷ و ۲۱۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، دارالعلم، ج۲، ص۳۹۷.
  18. «احکام اعتکاف، حضور در مسجد واحد»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
  19. نگاه کنید به: دغدغه‌های فرهنگی انتشارات صهبا.
  20. نگاه کنید به: سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای ۲۲ تیر ۱۳۷۱، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  21. «بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از کارگزاران فرهنگی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  22. «بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مردم سقز»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  23. «آیت‌الله خامنه‌ای: توهین به عایشه و هر یک از نمادهای اهل سنت حرام است»، سایت خبرآنلاین.
  24. «ثبت پیام رهبر انقلاب به‌عنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  25. «آشنایی با کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح و عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای»، سایت همشهری آنلاین.
  26. خطبه‌های ۱۵ بهمن ۱۳۸۹، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  27. نگاه کنید به تقوی، «ریشه‌های بهار عربی و دومینوی فروپاشی رژیم‌های عرب»، ص۴.
  28. «بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  29. « بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  30. «بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از کارگران»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  31. بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مداحان اهل‌بیت(ع)، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  32. خامنه‌ای، جهاد تبیین، ۱۴۰۰ش، ص۲۳.
  33. برای نمونه نگاه کنید به: بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار پرستاران و خانواده شهدای سلامت، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  34. یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.
  35. برای نمونه نگاه کنید به اقتصاد-مقاومتی-چیست، باشگاه خبرنگاران جوان.
  36. خامنه‌ای، غناء، ۱۳۹۸ش، ص۲۵۵.
  37. خامنه‌ای، غناء، ۱۳۹۸ش، ص۲۶۲و ۲۵۵.
  38. خامنه‌ای، غناء، ۱۳۹۸ش، ص۴۴۴.
  39. «بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اساتید دانشگاه‌ها ۲۲ مرداد ۱۳۹۱ش»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  40. «بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در ششمین کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه فسطین»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  41. صلح‌میرزائی، فلسطین از منظر حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، ۱۳۹۷ش، ص۵۹۹.
  42. صلح‌میرزائی، فلسطین از منظر حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، ۱۳۹۷ش، ص۴۸۷-۴۹۰.
  43. صلح‌میرزائی، فلسطین از منظر حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، ۱۳۹۷ش، ص۴۹۹-۵۰۰.
  44. بررسی علت نامگذاری سال‌ها در گفت‌وگو با مشاور عالی رهبر انقلاب، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  45. «مروری بر نامگذاری سال‌ها توسط رهبر انقلاب از ۱۳۷۸ تا امروز»، خبرگزاری ایمنا.
  46. بیانیه «گام دوم انقلاب» آیت‌الله خامنه‌ای خطاب به ملت ایران، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  47. منظومه فکری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای به چاپ رسید.
  48. کتاب فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای رونمایی شد.
  49. «کنگره بین المللی اندیشه‌های قرآنی امام خامنه‌ای برگزار شد»، روزنامه کیهان، ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ش، ص۳.
  50. بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۴۹.
  51. آرشیو مرکز اسناد، شماره ۱۲۲۶.
  52. آرشیو مرکز اسناد، شماره ۱۲۲۶.
  53. بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۷۸.
  54. «جلسه درس خارج فقه»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  55. «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  56. «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  57. بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۷.
  58. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۱۱-۱۵.
  59. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش مقدمه، ص۳۷.
  60. خامنه‌ای، غناء، ۱۳۹۸ش، مقدمه.
  61. دفتر فرهنگی فخر الائمه، شعاعی از نیر اعظم، انتشارات سروش، ص بیست و یک
  62. معرفی کتاب آفتاب در مصاف، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  63. «سروده‌ی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای که یک بیت از آن را در آستانه عملیات وعده صادق در جلسه‌ای خواندند»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  64. سخنرانی ۲۳ آذر ۱۳۷۳.
  65. جلالی، مشهد در بامداد نهضت اسلامی، ۱۳۷۸ش، ص۱۴۸.
  66. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۱۲۲۹-۱۲۳۱.
  67. بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۱۲۹-۱۳۴.
  68. آرشیو مرکز اسناد، شماره ۶۱۴و۱۲۳۱-۱۲۳۲.
  69. آرشیو مرکز اسناد، شماره ۱۲۳۳.
  70. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ۱۳۷۶-۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۶۸.
  71. امام خمینی در آیینه اسناد به روایت ساواک، ۱۳۸۶ش، ج۴، ص۳۹۲.
  72. بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۱۶۲-۱۶۶.
  73. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۱۲۳۴.
  74. بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۱۸۷.
  75. بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۱۹۲-۱۹۵.
  76. هاشمی رفسنجانی، دوران مبارزه، ۱۳۷۶ش، ج۲، ص۱۵۶۶.
  77. «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  78. یاران امام به روایت اسناد ساواک: آیت‌الله میلانی، ۱۳۷۶-۱۳۸۲ش، ج۳، ص۵-۷.
  79. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۶۱۴.
  80. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۵۷۴.
  81. بازرگان، یادداشت‌های روزانه، ۱۳۷۶ش، ۴۲۲-۴۲۳.
  82. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۶۱۴.
  83. یاران امام به روایت اسناد ساواک: آیت‌الله سعیدی، ص۲۴۸؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک: آیت‌الله طالقانی، ج۲، ص۴۹۷؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک: آیت‌الله مهدوی کنی، ص۱۴؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک: آیت‌الله محلاتی، ج۱، ص۵۲۱؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک: محمدجواد باهنر، ص۳۵۵.
  84. بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۳۳۱-۳۳۲و۴۷۰-۴۷۱.
  85. «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  86. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۱۲۳و۶۱۴.
  87. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۶۱۴.
  88. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۶۱۴.
  89. یاران امام به روایت اسناد ساواک: آیت‌الله مطهری، ص۴۵۵؛ آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۵۷۳.
  90. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۵۲۷و۵۷۴و۶۱۴.
  91. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۵۷۵.
  92. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۳۰۴و۳۸۹و۵۷۵.
  93. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۵۷۲و۵۷۶.
  94. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۳۸۹و۵۷۲.
  95. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۳۸۹و۵۷۲.
  96. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۵۷۶.
  97. https://lib.eshia.ir/12293/04/1321
  98. بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۲.
  99. پا به پای، ۱۹۲. ۲.
  100. سائلی، ۴۹-۶۲.
  101. قاسم‌پور، دهه سرنوشت‌ساز، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۹۲-۹۴.
  102. هاشمی، انقلاب و...، ۱۶۹.
  103. سائلی، ۱۱۷-۱۱۸.
  104. خلاصه، جلسه ۱۳۵۸/ ۹/۳.
  105. هاشمی رفسنجانی، انقلاب و پیروزی، ص۴۴۹.
  106. https://lib.eshia.ir/12293/04/1321 دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۴، ص۱۳۲۱.
  107. هاشمی رفسنجانی، انقلاب و پیروزی، ص۱۲۵.
  108. هاشمی رفسنجانی، انقلاب و پیروزی، ص۲۱۵-۲۱۸.
  109. جاسبی، ج۴،ص ۱۴۹.
  110. جاسبی، ج۴، ص۱۴۶.
  111. هاشمی رفسنجانی، عبور از بحران، ص۲۶۳.
  112. خاطرات سید مرتضی، ص۱۶۸.
  113. جاسبی، ج۴، ص۳۰۰.
  114. روزنامه جمهوری اسلامی، شماره ۱۵۴۱، ص۱۵، شماره ۱۵۴۳، ص۲.
  115. امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۲، ص۱۱۶.
  116. فرهنگ و...، ص۳۱۱.
  117. رضوی، ص۳۸۴.
  118. هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.
  119. قبادی، «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰».
  120. «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  121. «ترور نافرجام آیت الله خامنه‌ای»، تبیان.
  122. جمهوری، شماره۶۷۸، ص۱۱.
  123. فارسی، ص۵۴۳-۵۴۴.
  124. امام خمینی، صحیفه، ج۲۰،ص ۴۶۳ -۴۶۵.
  125. گفت وگو با...، ص۵۲.
  126. گفت وگو با، ص۶۸-۶۹.
  127. جمهوری، شمـ ۲۸۸۶، ص۱۲، شمـ ۲۸۸۹، ص۲-۱۲.
  128. https://lib.eshia.ir/12293/04/1321 دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۴، ص۱۳۲۱.
  129. جمهوری، شماره ۲۴۱۳، ص۱۰.
  130. جمهوری، شمـ ۱۹۲۱، ص۱۲.
  131. https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1179
  132. دیباچه دانشنامه، سایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ بازدید ۹۵/۹/۸.
  133. «انتشار سی‌‌ودومين جلد دانشنامۀ جهان اسلام»، سایت دانشنامه جهان اسلام.
  134. چگونگی...، ۱۸؛ هاشمی، بازسازی...، ۱۴۹-۱۵۱.
  135. مرجعیت...، ص۷۰؛ جرعه نوش، ص۲۶۵.
  136. حدیث، ۱/جم.
  137. جمهوری، ش۲۹۲۴، ص۳.
  138. کیهان، شم۱۳۶۳۱.
  139. جمهوری، شمـ ۲۹۲۹.
  140. جمهوری، شمـ۲۹۷۲.
  141. جمهوری، شمـ ۲۹۷۹.
  142. پیام حج، ابتکار امام بود، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  143. مهمترین وظایف امت اسلام درباره مسائل جهان اسلام، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  144. «پیام آیت‌الله خامنه‌ای به کنگره عظیم حج»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  145. پیام آیت‌الله خامنه‌ای به حجاج بیت‌الله الحرام در سال ۱۳۹۸، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  146. نامه‌ای برای تو، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  147. بازتاب پیام آیت‌الله خامنه‌ای در رسانه‌ها، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای؛ در CNN; در BBC.
  148. نامه رهبر انقلاب به عموم جوانان غربی، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  149. «نامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به دانشجویان حامی مردم فلسطین در دانشگاه‌های ایالات متحده آمریکا»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  150. «آشنایی با مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)»، پرتال اهل‌بیت.
  151. «معرفی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)»، معرفی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور).
  152. «اساسنامه نهاد علمی و آموزشی جامعة المصطفی العالمیة»، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  153. «معرفی مرکز خدمات حوزه‌های علمیه»، سایت مرکز خدمات حوزه‌های علمیه.
  154. الغریفی، خلیفة الامام الراحل، ص۱۷۵-۲۰۴.
  155. پیام آیت‌الله خامنه‌ای به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان.
  156. گزارش هزاره ادیان.

یادداشت

  1. محمدعلی رجایی در سال ۱۳۵۹ش به عنوان نخست‌وزیر در جلسه شورای امنیت سازمان ملل شرکت کرده بود.

منابع

«بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مردم سقز»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش. «بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از کارگزاران فرهنگی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مرداد ۱۳۷۱ش، تاریخ بازدید: ۲۷ تیر ۱۴۰۳ش.

پیوند به بیرون