سید علی حسینی خامنهای
| دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران | |
 | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | سید علی حسینی خامنه |
| لقب | آیتالله العظمی |
| زادروز | ۲۹ فروردین سال ۱۳۱۸ش ۲۸ صفر سال ۱۳۵۸ق ۱۹ آوریل سال ۱۹۳۹م |
| شهر تولد | مشهد |
| کشور تولد | ایران |
| تاریخ شهادت | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش/۱۰ رمضان۱۴۴۷ق/ ۲۸ فوریه۲۰۲۶م |
| شهر شهادت | تهران بیت رهبری |
| نام همسر | منصوره خجسته باقرزاده |
| فرزندان | پسران: مصطفی، مجتبی، مسعود و میثم دختران: هدی، بشری |
| اطلاعات سیاسی | |
| مناصب | دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران رئیسجمهور نماینده مجلس شورای اسلامی امام جمعه تهران |
| پس از | امام خمینی |
| اطلاعات علمی و مذهبی | |
| اساتید | سید جواد حسینی خامنهای میرزا محمد مدرس یزدی هاشم قزوینی سید محمد هادی میلانی حاج آقا حسین بروجردی امام خمینی مرتضی حائری یزدی سید محمد محقق داماد علامه طباطبایی |
| تألیفات | طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن انسان ۲۵۰ ساله پیشوای صادق ترجمه: صلح امام حسن(ع) |
| وبگاه رسمی | پایگاه نشر آثار دفتر رهبری |
| امضا |  |
سید علی حسینی خامنهای (۱۳۱۸-۱۴۰۴ش) مشهور به رهبر شهید و امام خامنهای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعه بود. وی پیش از انقلاب اسلامی ایران در مبارزه با حکومت پهلوی فعال بود و به دلیل فعالیتهای انقلابی مدتی را در زندان و تبعید گذراند. پس از انقلاب ایران در ۱۳۵۷ش، مسئولیتهای متعددی از جمله دو دوره ریاستجمهوری (۱۳۶۰-۱۳۶۸ش)، نمایندگی مجلس شورای اسلامی و امامت جمعه تهران را بر عهده داشت و در سال ۱۳۶۸ش به رهبری جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد و تا پایان عمر (اسفند ۱۴۰۴ش) در این جایگاه بود.
آیتالله خامنهای دیدگاههای فقهی و سیاسی خاصی داشت؛ از جمله تحریم قمهزنی، حرمت توهین به مقدسات اهلسنت، حرمت استفاده از سلاح هستهای، حمایت از جبهه مقاومت، مقابله با تهاجم فرهنگی، تأکید بر اقتصاد مقاومتی و راهحل مسئله فلسطین از طریق همهپرسی. وی جهاد را فراتر از عرصه نظامی میدانست و بر ضرورت جهاد تبیین تأکید داشت.
وی در حوزههای مشهد، نجف و قم به تحصیل و تدریس پرداخت و نزد اساتیدی چون امام خمینی و علامه طباطبایی شاگردی کرد. او به ادبیات و تاریخ معاصر علاقهمند بود و با تخلص «امین» شعر میسرود. آثار متعددی از وی به جا مانده است که طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، انسان ۲۵۰ ساله، غِنا و فلسطین ازجمله آنهاست.
آیتالله خامنهای طی رهبری خود، پیامهای سالانه به حج ارسال کرد، بر حمایت از وحدت مسلمانان، تقویت محور مقاومت، هدایت سیاستهای خارجی و نظامی ایران، ایجاد و حمایت از مؤسسات پژوهشی و آموزشی حوزوی و ترویج فرهنگ اسلامی تأکید داشت. همچنین سالهای شمسی را نامگذاری و بیانیه گام دوم انقلاب را برای ترسیم مسیر آینده نظام اسلامی صادر کرد.
سید علی خامنهای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، برابر با ۱۰ رمضان ۱۴۴۷ق، در نخستین روز جنگ رمضان و بر اثر حملات موشکی آمریکا و اسرائیل به مجموعه بیت رهبری به شهادت رسید. بهدلیل ملاحظات امنیتی و شرایط جنگی، پیکر او با چهار ماه تأخیر، در شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد تشییع شد و در ۱۹ تیر ۱۴۰۵ش در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد. مراسم تشییع او با شرکت ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر، بزرگترین مراسم تشییع تاریخ جهان توصیف شده است.
جایگاه
سید علی خامنهای از مراجع تقلید شیعه و دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران بود. او از شخصیتهای تأثیرگذار دینی و سیاسی در ایران و جهان اسلام بهشمار میرود. جایگاه او بهعنوان مرجع تقلید و رهبر جمهوری اسلامی، موجب شد دیدگاهها، فتواها، پیامها و مواضع وی در مسائل دینی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، در ایران و جهان اسلام و نیز در موضوعات منطقهای و بینالمللی، مورد توجه قرار گیرد.
خامنهای در دوران رهبری جمهوری اسلامی، در تعیین سیاستهای کلان نظام، هدایت نهادهای حکومتی و سیاستگذاری در حوزههای دینی و فرهنگی نقش داشت. زندگی، اندیشهها، آثار، فتاوا و عملکرد سیاسی و فرهنگی او موضوع کتابها، پایاننامهها و پژوهشهای متعددی قرار گرفته و برخی از آثار و سخنانش به زبانهای مختلف ترجمه و منتشر شده است.
در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی ایران، از سید علی خامنهای با عناوینی مانند «امام خامنهای»، «رهبر انقلاب»، «امام شهید» و «آیتالله خامنهای» یاد میشود. همچنین از او با عنوانهایی مانند «ولیّ امر مسلمین» و «رهبر شیعیان جهان» نیز یاد شده است.
خاندان
سید علی خامنهای در ۲۹ فروردین سال ۱۳۱۸ش (۲۸ صفر ۱۳۵۸ق/ ۱۹ آوریل ۱۹۳۹م)، در مشهد زاده شد.[۱] پدرش سید جواد حسینی خامنهای (درگذشت: ۱۳۶۵ش) مجتهد و دانشآموخته حوزه علمیه نجف،[۲] در مشهد به تدریس علوم حوزوی، و امامت مسجد صدیقیهای بازار مشهد (مسجد آذربایجانیها) مشغول بود.[۳] او همچنین از امامان جماعت مسجد گوهرشاد بود.[۴]
نسب آیتالله خامنهای به سادات افطسی و سلطان سید احمد میرسد که با پنج واسطه از نوادگان امام سجاد(ع) است.[۵] امامزاده محمد که در تَفْرِش[یادداشت ۱] مدفون است، از اجداد او است.[۶]
سید حسین خامنهای (درگذشت: ۱۳۲۵ق) از علمای مشروطهخواه و پدرهمسر محمد خیابانی، جد اوست.[۷] سید محمد خامنهای (درگذشت: ۱۳۵۳ق) مشهور به پیغمبر و از علمای طرفدار مشروطه نیز عموی اوست.[۸]
نسب آیتالله خامنهای از طرف مادر به محمد دیباج فرزند امام صادق(ع) میرسد.[۹] مادر او، خدیجه میردامادی (درگذشت: ۱۳۶۸ش) فرزند سید هاشم میردامادی (درگذشت: ۱۳۸۰ق) است.[۱۰]
همسر و فرزندان
آیتالله خامنهای با منصوره خجسته باقرزاده ازدواج کرد. حاصل این ازدواج شش فرزند، شامل چهار پسر و دو دختر، است. پسران او سید مصطفی، سید مجتبی، سید مسعود و سید میثم و دخترانش بشریٰ و هدیٰ هستند. پسران او به فعالیتهای علمی و حوزوی اشتغال دارند.
ملّت ایران درسهای اسلامی و شیعیِ خودش را خوب بلد است؛ میداند که چه کار کند. امام حسین(ع) فرمود: مِثلی لا یُبایِعُ مِثلَ یَزید؛ کسی مثل من، با کسی مثل یزید بیعت نمیکند. ملّت ایران در واقع میگویند: ملّتی مثل ما، با این فرهنگ، با این سابقه، با این معارف عالی، با سردمدارانی مثل افراد فاسدی که امروز در آمریکا بر سر کارند، بیعت نخواهد کرد.
اندیشههای سیاسی و اجتماعی
دیدگاههای سیاسی و اجتماعی که در سخنرانیها، پیامها، فتواها و آثار مکتوب آیتالله خامنهای بیان شده است.
مبارزه سیاسی و جهاد
آیتالله خامنهای بر این باور بود که زندگی سیاسی امامان شیعه علیرغم تفاوتهای ظاهری، حرکتی مستمر بوده که حدود ۲۵۰ سال ادامه داشته و همه آنان در راستای رشد و تعالی انسانیت و ایجاد جامعه اسلامی با شیوههای مختلف با دشمنان زمانه خویش مبارزه کردهاند.[۱۱] او جهاد را محدود به بعد نظامی نمیدانست و شامل مقابله با دشمن در زمینههای سیاسی، فرهنگی، رسانهای و اقتصادی میدانست.[۱۲] همچنین اصطلاح جهاد تبیین را برای مقابله با نفوذ دشمن معرفی کرده است.[۱۳]
آیتالله خامنهای هزینه مقاومت را کمتر از هزینه سازش میدانست[۱۴] و با تسلیم یا عقبنشینی ایران از حقوق هستهای خود مخالفت میکرد. او همچنین تأکید کرده که ایران جنگ تحمیلی و صلح تحمیلی را نمیپذیرد.[۱۵]
تأکید بر وحدت مسلمانان در جهان اسلام
آیتالله خامنهای، وحدت اسلامی را به معنای نفی دشمنی میان مسلمانان میدانست و آن را مستلزم یکسانسازی عقاید و مذاهب نمیشمارد.[۱۶]او جریانهای اختلافافکن در میان شیعه و اهلسنت را به ترتیب شیعه انگلیسی و اسلام آمریکایی نامیده است.[۱۷] در سال ۱۳۸۹ش پس از اظهارات یاسر الحبیب علیه عایشه همسر پیامبر(ص)، با صدور فتوایی توهین به مقدسات مذاهب اسلامی را حرام اعلام کرد.[۱۸] عوامل خارجی، به ویژه انگلیس، را دارای سابقه تاریخی در دامنزدن به اختلافات مذهبی در جهان اسلام میدانست و نسبت به پیامدهای این تفرقهافکنی هشدار میداد.[۱۹]
آیتالله خامنهای
|
مسائل فرهنگی و منطقهای
آیتالله خامنهای تهاجم فرهنگی را هجومی آگاهانه برای سلطه بر ملتها میدانست[۲۱] که از دوران رضاشاه آغاز شده و پس از جنگ عراق با ایران ادامه یافته است.[۲۲] او همچنین اصطلاح «غرب آسیا» را جایگزین خاورمیانه دانسته و این نامگذاری را صحیحتر میداند.[۲۳] حرکتهای انقلابی در کشورهای عربی ۱۳۸۹ش را که در رسانهها به بیداری عربی یاد میشد[۲۴] را بیداری اسلامی مینامید.[۲۵]
مسئله فلسطین
راهحل مسئله فلسطین از نظر او برگزاری همهپرسی است که تمام فلسطینیها اعم از مسلمان، مسیحی و یهودی در آن شرکت کنند.[۲۶] آیتالله خامنهای معتقد بود راهِ آزادی فلسطین، مقاومت است[۲۷] و مذاکره برای مسئله فلسطین را خطایی میدانست که جز خسارت برای فلسطینیان چیزی به همراه ندارد و آزادی فلسطین را به تأخیر میاندازد.[۲۸]
اقتصاد و مدیریت داخلی
آیتالله خامنهای اقتصاد مقاومتی را راهکاری برای مقابله با تحریمها و استفاده از توان داخلی ایران معرفی کرده است.[۲۹] تأکیدهای او بر این مفهوم موجب گسترش کاربرد اصطلاح اقتصاد مقاومتی در ادبیات سیاسی و اقتصادی ایران شده است.[۳۰] وی از سال ۱۳۷۸ش با نامگذاری سالهای شمسی، توجه عمومی را به موضوعات فرهنگی، دینی، اجتماعی و اقتصادی جلب کرده است.[۳۱] به گفته علیاکبر ولایتی، رویکرد اقتصادی او بر توسعه کشور همراه با عدالت اقتصادی استوار است. از جمله محورهای مورد تأکید او میتوان به عدالت اجتماعی، توجه به محرومان، مبارزه با مفاسد اقتصادی، پرهیز از اسراف و اشرافیگری، مبارزه با قاچاق کالا، تقویت تولید داخلی، حفظ ارزش پول ملی و حمایت از توانمندیهای اقتصادی کشور اشاره کرد.[۳۲]
حوزه علمیه و روحانیت
آیتالله خامنهای حوزههای علمیه را افزون بر آموزش علوم دینی، دارای نقش اجتماعی و تمدنی میدانست. او رسالت اصلی حوزهها را بلاغ مبین و تبیین معارف اسلامی معرفی میکرد و بر ضرورت تحول در نظام آموزشی، نوآوری علمی، تهذیب اخلاقی، شناخت مسائل روز و پاسخگویی به نیازهای فکری و اجتماعی جامعه تأکید داشت. وی همچنین بر حفظ هویت انقلابی حوزههای علمیه و نقش آنها در تولید اندیشه اسلامی و ارائه الگوهای اجتماعی مبتنی بر معارف دینی تأکید میکرد.[۳۳]
دیدگاههای فقهی
آیتالله خامنهای در حوزه فقه و دین، قمهزنی را بدعت و حرام میدانست.[۳۴] وی اعتکاف را در غیر مسجد جامع با قصد رجا جایز میشمارد.[۳۵] در باب غنا و موسیقی، او هر نوع غنای مشتمل بر باطل و لهویِ گمراهکننده[۳۶] و نیز موسیقیِ موجب بیاعتنایی به دین و واجبات شرعی را حرام میدانست.[۳۷] همچنین ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای و دیگر سلاحهای کشتار جمعی را حرام اعلام کرده[۳۸] و توهین به مقدسات مذاهب اسلامی را جایز نمیدانست.[۳۹] از نظر او، زن از تمامی اموال شوهر، از جمله اموال غیرمنقول، ارث میبرد.[۴۰] این نظر در مقابل نظر فقیهانی است که معتقدند زن فقط از اموال منقول شوهر ارث میبرد.[۴۱]
سید عطاءالله مهاجرانی
|
«من آیتالله خامنهای را خوب میشناسم و میدانم که در تمام کارنامه اقتصادی خود و اقوامش، نقطه سیاه که هیچ، حتی یک نقطه خاکستری هم نمیتوان یافت.»
|
فعالیتهای علمی
تحصیلات
سیدعلی خامنهای تحصیل را از چهار سالگی در مکتبخانه آغاز کرد و همزمان با دوره ابتدائی، قرائت و تجوید قرآن را فراگرفت.[۴۲] وی تحصیلات حوزوی را در مشهد آغاز کرد و دوره مقدمات و سطح را در مدارس سلیمانخان و نواب گذراند. او در کنار تحصیلات دینی، تا سال دوم دبیرستان نیز تحصیل کرد.[۴۳]
وی از سال ۱۳۳۴ش، در درس خارج فقه سید محمدهادی میلانی شرکت کرد. در سال ۱۳۳۶ش به همراه خانواده به نجف رفت و در دروس برخی استادان حوزه علمیه نجف حاضر شد؛ اما به دلیل عدم تمایل پدرش با اقامت طولانی در نجف پس از مدتی به مشهد بازگشت[۴۴] و بار دیگر در درس آیتالله میلانی شرکت کرد. در سال ۱۳۳۷ش برای ادامه تحصیل به حوزه علمیه قم رفت.[۴۵] خامنهای در سال ۱۳۴۳ش به سبب نیاز پدرش به کمک او، از قم به مشهد بازگشت و تا سال ۱۳۴۹ش در جلسات درس سید محمدهادی میلانی شرکت کرد.[۴۶]
استادان
از استادان سیدعلی خامنهای در حوزههای علمیه مشهد و قم میتوان به سید جواد خامنهای، سید جلیل حسینی سیستانی، میرزا محمد مدرس یزدی، هاشم قزوینی، سید محمدهادی میلانی، سید حسین طباطبایی بروجردی، امام خمینی، سید محمد محقق داماد، مرتضی حائری یزدی و علامه طباطبایی اشاره کرد.[۴۷] وی در دوران اقامت در نجف نیز در درس میرزا باقر زنجانی، سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی، سید محمود شاهرودی و میرزا حسن بجنوردی حاضر شد.[۴۸] همچنین گزارش شده که مختصری در درس فلسفه مجتبی قزوینی نیز شرکت کرده است.[۴۹]
| « | سید علی خامنهای خطاب به اعضای گروه ویژه و گروه معارف اسلامی صدای جمهوری اسلامی ایران: در باب معارف،... من خبره این کار شمایم؛ یعنی اگر شما آقایان بخواهید با یک نفر بهعنوان کارشناس درباره معارف صحبت کنید، باید با من صحبت کنید. بنده طلبهیی هستم که عمرم به تبلیغ معارف - نه فقط به دانستن معارف - گذشته است. اگر مبالغه نباشد، من در طول سالها شاید به اندازه روزهای عمر بعضی از شماها وقتم را در جلسات پیچیده جورواجوری که در آن عامی محض هم بوده، دانشمند و استاد و شخصیت علمی هم بوده است، گذراندهام و با همه قشرها روبهرو بودهام. من میدانم که معارف، بیان معارف، تبلیغ معارف و ادای معارف یعنی چه و چهقدر اهمیت دارد.[۵۰] | » |
تدریس
سید علی خامنهای از ابتدای حضور در مشهد، به تدریس سطوح عالی فقه و اصول پرداخت و همچنین جلسات تفسیر قرآن برای عموم برگزار میکرد. از ۱۳۴۷ش تدریس تخصصی تفسیر را برای طلاب آغاز کرد که تا سال ۱۳۵۶ش و پیش از دستگیری و تبعید به ایرانشهر ادامه داشت.[۵۲] در سالهای بعد، از جمله دوره ریاستجمهوری، نیز ادامه یافت. پس از رهبری، از سال ۱۳۶۹ش تدریس خارج فقه را در حسینیه امام خمینی آغاز کرد و به تدریس ابواب جهاد، قصاص، مکاسب محرمه و نماز مسافر پرداخته است.[۵۳]
مرجعیت
در سال ۱۳۷۳ش پس از درگذشت محمدعلی اراکی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز، آیتالله خامنهای را به عنوان یکی از مراجع تقلید معرفی کرد. وی اعلام کرد در ایران نیازی به مرجعیت او نیست و تنها درخواست شیعیان خارج از کشور را میپذیرد.[۵۴] نخستین اثر فتوایی منتشرشده از او کتاب «اجوبة الاستفتائات» است که شامل پاسخهایش به استفتاءات شیعیان است.
آثار
آیتالله خامنهای آثاری در زمینههای رجال، تفسیر قرآن، فقه، کلام و تاریخ اسلامی تألیف یا ترجمه کرده است. از آثار تألیفی او میتوان به «چهار کتاب اصلی علم رجال»، «از ژرفای نماز»، «گفتاری در باب صبر» و «روح توحید نفی عبودیت غیرخدا» اشاره کرد. او همچنین چند اثر ترجمه کرده، از جمله برخی از آثار سید قطب.[۵۵]
برخی از کتابهای گردآوریشده از سخنان او شامل «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، «فلسطین از منظر آیتالله خامنهای»، «غناء»، «انسان ۲۵۰ ساله»، «شعاعی از نیّر اعظم» و «آفتاب در مصاف» است. این آثار دیدگاههای او درباره قرآن، پیامبر و امامان شیعه، مسائل سیاسی و اجتماعی و فلسفه اسلامی را منعکس میکنند. همچنین غزلی از او درباره رویارویی موسی(ع) با فرعون و ساحران منتشر شده که در جریان عملیات وعده صادق (۲۰۲۴م) مورد توجه قرار گرفت.[۵۶]
مبارزات سیاسی علیه حکومت پهلوی
آیتالله خامنهای از مبارزان علیه حکومت پهلوی و فعالان انقلاب اسلامی ایران بود. آغاز فعالیت سیاسی او به دیدار با سید مجتبی نواب صفوی در مشهد نسبت داده شده است. وی بهسبب ایراد سخنرانیهای انتقادی و فعالیت سیاسی چندین بار بازداشت شد[۵۷] و از برخی فعالیتهای اجتماعی و حوزوی مانند امامت جماعت، سخنرانی و تدریس منع شد.[۵۸] با این حال فعالیتهای خود را مخفیانه ادامه میداد.[۵۹] جلسات تفسیر قرآن او در مشهد در مدرسه علمیه میرزا جعفر، مسجد امام حسن و مسجد قبله و منزلش برگزار میشد و از آذر ۱۳۵۲ش به مسجد کرامت منتقل شد.[۶۰]
آیتالله خامنهای، از مبارزات مرتبط با نهضت امام خمینی حمایت میکرد[۶۱] و با برخی از فعالان سیاسی مخالف حکومت پهلوی، از جمله سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان و یدالله سحابی که در زندان بودند، در ارتباط بود.[۶۲] او به همراه شماری از روحانیان از جمله عبدالرحیم ربانی شیرازی، سید محمد بهشتی، اکبر هاشمی رفسنجانی و محمدتقی مصباح یزدی[۶۳] عضو گروه یازدهنفرهای بود که برای تقویت حوزه علمیه قم و حمایت از مبارزه با حکومت پهلوی شکل گرفته بود.[۶۴] تلاش برای تحکیم مرجعیت امام خمینی از دیگر فعالیتهای سیاسی او بود.[۶۵]
تبعید به ایرانشهر و جیرفت
آیتالله خامنهای، در آذر ۱۳۵۶ش بهدلیل فعالیت سیاسی به ایرانشهر تبعید شد.[۶۶] ساواک در مرداد ۱۳۵۷ش محل تبعید او را به جیرفتِ کرمان تغییر داد[۶۷] و او حدود دو ماه و نیم در آنجا اقامت داشت.[۶۸] او در دوران تبعید نیز به فعالیتهای تبلیغی و سیاسی ادامه داد.
فعالیتها پس از انقلاب تا رهبری
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، آیتالله خامنهای در نهادهای نوپای جمهوری اسلامی ایران به فعالیت پرداخت. او از ابتدای تشکیل شورای انقلاب اسلامی در دی ۱۳۵۷ش در جلسات آن حضور داشت[۶۹] و تا پایان فعالیت این شورا در تیر ۱۳۵۹ش عضو آن بود.[۷۰] در این دوره، در تصمیمگیریهای مهم مربوط به تثبیت نظام جدید، از جمله تشکیل دولت موقت[۷۱] و امور سیاسی پس از انقلاب[۷۲] مشارکت داشت. همچنین در تیر ۱۳۵۸ش به معاونت امور انقلاب وزارت دفاع منصوب شد[۷۳] و مدتی سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مسئولیت مرکز اسناد انقلاب اسلامی را بر عهده داشت. در اردیبهشت ۱۳۵۹ش با حکم امام خمینی به نمایندگی او در شورای عالی دفاع منصوب شد[۷۴] و بهعنوان نماینده امام خمینی و سخنگوی این شورا فعالیت کرد.
خامنهای در شکلگیری حزب جمهوری اسلامی نیز نقش داشت و از اعضای مؤسس آن بهشمار میرفت.[۷۵] او در نخستین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۵۸ش از حوزه انتخابیه تهران به نمایندگی مجلس انتخاب شد و ریاست کمیسیون امور دفاعی را بر عهده گرفت. او از ۲۱ بهمن تا ۶ اسفند ۱۳۵۹ سفری تبلیغی به هند داشته است.[۷۶]
ریاستجمهوری جمهوری اسلامی ایران
پس از ترور محمدعلی رجایی، رئیسجمهور ایران، در شهریور ۱۳۶۰ش، انتخابات زودهنگام ریاستجمهوری برگزار شد. آیتالله خامنهای در مهر ۱۳۶۰ش با کسب ۹۵/۱۱ درصد آراء بهعنوان سومین رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد.[۷۷] این انتخاب در شرایطی انجام شد که جمهوری اسلامی با چالشهای داخلی پس از انقلاب، فعالیت گروههای مخالف و جنگ ایران و عراق روبهرو بود. امام خمینی نیز که تا آن زمان با تصدی روحانیان در مقام ریاستجمهوری موافق نبود، با نامزدی او موافقت کرد.[۷۸] این دوره با اداره کشور در شرایط جنگی، هماهنگی میان نهادهای سیاسی و نظامی و مواجهه با مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ همراه بود.
در انتخابات سال ۱۳۶۴ش، سید علی خامنهای با کسب ۸۵ درصد آرا برای دوره دوم به ریاستجمهوری انتخاب شد و تا مرداد ۱۳۶۸ش این مسئولیت را بر عهده داشت. این دوره با ادامه جنگ ایران و عراق تا سال ۱۳۶۷ش، پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد و آغاز دوره بازسازی پس از جنگ همراه بود.
در عرصه روابط خارجی، دولت آیتالله خامنهای در شرایط پس از انقلاب و جنگ، به گسترش ارتباطات خارجی جمهوری اسلامی ایران پرداخت. خامنهای به کشورهای از جمله سوریه، لیبی، الجزایر، پاکستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا، موزامبیک، یوگسلاوی، رومانی، چین و کره شمالی سفر کرد.[۷۹] همچنین در سال ۱۳۶۶ش در چهلودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد سخنرانی کرد؛ این نخستین حضور رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران در این اجلاس بود.[۸۰] او همچنین در هشتمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد در هراره، پایتخت زیمبابوه، سخنرانی کرد.[۸۱]
در سال ۱۳۶۶ش، مجمع تشخیص مصلحت نظام برای حل اختلاف میان مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان تشکیل شد.[۸۲] و او بهعنوان نخستین رئیس این نهاد منصوب شد.[۸۳]
امامت جمعه تهران
آیتالله خامنهای در دیماه ۱۳۵۸ش، با حکم امام خمینی، به امامت جمعه تهران منصوب شد.[۸۴] وی در سالهای پس از انقلاب، بهویژه در دوران ریاستجمهوری، بهطور منظم نماز جمعه را اقامه میکرد. پس از انتخاب به رهبری در سال ۱۳۶۸ش، اقامه نماز جمعه توسط او به مناسبتها و مقاطع مهم محدود شد و در دیگر هفتهها این مراسم توسط امامان جمعه موقت برگزار میشد. خطبههای نماز جمعه و نماز عید فطر آیتالله خامنهای از مهمترین تریبونهای رسمی جمهوری اسلامی ایران برای بیان دیدگاهها و مواضع او درباره مسائل داخلی، سیاست خارجی، جهان اسلام و تحولات منطقهای بهشمار میرفت.[۸۵]
خطبههای شاخص
آیتالله خامنهای تا سال ۱۳۹۸ش، طی چهل سال امامت جمعه، حدود ۲۴۰ بار نماز جمعه تهران را اقامه کرده است.[۸۶] از شاخصترین خطبههای وی میتوان به خطبه ۲۹ خرداد ۱۳۶۰ش درباره بنیصدر، خطبه ۱۶ دی ۱۳۶۶ش درباره اختیارات ولی فقیه،نخستین خطبه پس از انتخاب به رهبری در ۲۳ تیر ۱۳۶۸ش، خطبه ۱۸ دی ۱۳۷۷ش در واکنش به قتلهای زنجیرهای، خطبه ۲۹ خرداد ۱۳۸۸ش درباره حوادث پس از انتخابات ریاستجمهوری[۸۷] و خطبه ۲۷ دی ۱۳۹۸ش پس از ترور قاسم سلیمانی[۸۸] اشاره کرد.
نماز جمعه نصر
نماز جمعه ۱۳ مهر ۱۴۰۳ش پس از ترور سید حسن نصرالله و در سالگرد عملیات طوفانالاقصی به امامت آیتالله خامنهای اقامه شد. خطبه دوم این نماز به تحولات جبهه مقاومت، بهویژه لبنان و غزه، اختصاص داشت و به زبان عربی ایراد شد. این نماز جمعه بهدلیل برگزاری در شرایط تهدیدهای اسرائیل علیه آیتالله خامنهای و نیز تحولات منطقه، بازتاب گستردهای در رسانههای بینالمللی یافت و با عنوان جمعه نصر مشهور شد.[۸۹]
رهبری جمهوری اسلامی ایران
پس از درگذشت امام خمینی در ۱۴ خرداد سال ۱۳۶۸ش، مجلس خبرگان رهبری در همان روز آیتالله خامنهای را به رهبری نظام جمهوری اسلامی انتخاب کرد.[۹۰] پس از بازنگری قانون اساسی، مجلس خبرگان بر اساس قانون اساسی جدید بار دیگر رهبری او را تأیید کرد. بر پایه اسناد صوتی منتشرشده از مذاکرات خبرگان، در این جلسه، اکبر هاشمی رفسنجانی سخنانی از امام خمینی نقل کرد که در آن، آیتالله خامنهای برای رهبری شایسته دانسته شده بود.[۹۱] در پی این انتخاب، مسئولان نظام، بیت امام خمینی، مراجع تقلید و اقشار مختلف مردم با او بیعت کردند.[۹۲] این بیعتها بهصورت تجمعها و مراسمهای عمومی در نقاط مختلف کشور انجام شد.[۹۳] دوره رهبری آیتالله خامنهای در شرایطی اداره شد که جمهوری اسلامی با تحریمهای گسترده آمریکا و برخی کشورهای دیگر مواجه بود.
ارتباط با جهان اسلام
آیتالله خامنهای در دوره رهبری با حمایت از برگزاری همایشهای بینالمللی مانند کنفرانس وحدت، دیدار با عالمان و شخصیتهای دینی کشورهای اسلامی، تأسیس نهادهای بینالمللی مانند مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی و مجمع جهانی اهلبیت[۹۴] و صدور پیامهای سالانه به حجاج به مناسبت حج،[۹۵] با مسائل جهان اسلام ارتباط داشت. در پیامهای حج، موضوعاتی مانند وحدت مسلمانان، مسئله فلسطین، چالشهای جهان اسلام و نقش اجتماعی و سیاسی حج مورد توجه قرار میگرفت.[۹۶] او همچنین در برخی سخنرانیها و پیامهای خود، بخشهایی از مطالب را به زبان عربی بیان میکرد.
دعوت از جوانان غربی برای شناخت بدون واسطه اسلام
آیتالله خامنهای در سالهای ۱۳۹۳ش و ۱۳۹۴ش دو نامه خطاب به جوانان اروپا و آمریکای شمالی منتشر کرد و آنان را به شناخت مستقیم اسلام از طریق قرآن، سیره پیامبر اسلام و مراجعه به منابع اصلی اسلامی فراخواند.[۹۷] در این نامهها، موضوعاتی مانند شناخت اسلام، نقش رسانهها و مسائل جهان اسلام مطرح شده است.[۹۸] او همچنین در سال ۱۴۰۳ش، در نامهای به دانشجویان حامی فلسطین در دانشگاههای آمریکا، با آنان ابراز همبستگی کرد، بر حق فلسطینیان در دفاع از خود تأکید نمود و آنان را به آشنایی با قرآن دعوت کرد.[۹۹] او همچنین در سال ۱۳۷۹ش پیامی به اجلاس هزاره رهبران روحانی برای صلح جهانی در سازمان ملل ارسال کرد و یادآور شد که بسیاری از قدرتطلبان از دین سوءاستفاده میکنند و بزرگترین چالش جمهوری اسلامی خنثیٰ کردن مشکلاتی است که از سوی قدرتطلبان بزرگ دنیا بر آن تحمیل میشود.[۱۰۰]
حمایت از محور مقاومت
آیتالله خامنهای از حامیان اصلی محور مقاومت بود و حمایت از جریانهای مقاومت اسلامی در لبنان، فلسطین، سوریه و برخی کشورهای منطقه از محورهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوره رهبری او بوده است.[۱۰۱] بر اساس برخی گزارشها، حمایتهای او به تقویت توانمندی گروههای مقاومت، بهویژه در فلسطین، و تغییر موازنه مقاومت در منطقه انجامیده است.[۱۰۲] او حضور منطقهای ایران و مقابله با گروههایی مانند داعش در خارج از مرزها را در چارچوب سیاست جلوگیری از گسترش تهدیدات امنیتی به داخل ایران تبیین میکرد.
در دوره ریاستجمهوری خامنهای، حمایت جمهوری اسلامی از برخی گروههای مقاومت در لبنان، فلسطین، عراق و افغانستان افزایش یافته بود.[۱۰۳] برخی، تشکیل حزب وحدت اسلامی افغانستان و مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را از پیامدهای این رویکرد دانستهاند.
آیتالله خامنهای در جمعبندی مذاکرت هستهای ایران با ۱+۵:
|
تقویت بنیه دفاعی ایران
آیتالله خامنهای تقویت توان دفاعی و بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران را از الزامات حفظ استقلال و امنیت کشور میدانست. در دوره رهبری او، توسعه توان موشکی، پهپادی، افزایش خودکفایی در تولید تجهیزات نظامی مورد توجه قرار گرفت. او این اقدامات را در چارچوب سیاست بازدارندگی و مقابله با تهدیدهای خارجی ارزیابی میکرد و بر ضرورت تقویت مستمر آمادگی دفاعی نیروهای مسلح تأکید داشت.
رویارویی نظامی آمریکا و اسرائیل با ایران
در دوره رهبری آیتالله خامنهای، جمهوری اسلامی ایران چندین بار وارد رویارویی نظامی مستقیم با آمریکا و اسرائیل شد. این رویاروییها که در قالب عملیاتهای موشکی و پهپادی وعده صادق انجام شد، در بستر اختلافات سیاسی و امنیتی، از جمله پرونده هستهای و سیاست منطقهای جمهوری اسلامی شکل گرفت.
آیتالله خامنهای بر ادامه برنامه صلحآمیز هستهای ایران در چارچوب حقوق بینالملل، مخالفت با فشارهای خارجی و حمایت از جریانهای مقاومت تأکید داشت. از جمله این رویاروییها میتوان به حمله موشکی ایران به پایگاه عینالاسد آمریکا در عراق، عملیاتهای وعده صادق ۱، ۲ و ۳ علیه اسرائیل و عملیات وعده صادق ۴ علیه منافع آمریکا در منطقه غرب اشاره کرد.
مواجهه با حوادث داخلی
در دوره رهبری آیتالله خامنهای، حوادثی در داخل ایران رخ داد، از جمله حوادث کوی دانشگاه تهران (۱۳۷۸ش)، حوادث پس از انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۸ش، حوادث آبان ۱۳۹۸ش، حوادث سال ۱۴۰۱ش و حوادث دی ۱۴۰۴ش. آیتالله خامنهای در مواجهه با این رخدادها بر تفکیک میان اعتراض در چارچوب قانون و اقدامات برهمزننده نظم و امنیت، پیگیری مطالبات از مسیرهای قانونی و مقابله با دخالت یا نقشآفرینی عوامل خارجی تأکید میکرد. وی حوادث پس از انتخابات ۱۳۸۸ش، آبان ۱۳۹۸ش و سال ۱۴۰۱ش را فتنه توصیف کرد و حوادث دی ۱۴۰۴ش را کودتا خواند.[۱۰۵]
نهادسازی علمی و فرهنگی
در دوره رهبری آیتالله خامنهای برخی نهادها تأسیس شدهاند؛ از جمله:
- مجمع جهانی اهلبیت(ع) (تأسیس: ۱۳۶۹ش) برای حمایت از پیروان اهلبیت در جهان[۱۰۶]
- مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی (تأسیس: ۱۳۶۹ش)
- مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (تأسیس: ۱۳۶۸ش)
- مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت(ع) (تأسیس: ۱۳۶۹ش)
- جامعة المصطفی العالمیة (تأسیس: ۱۳۸۶ش): نهادی حوزوی برای گسترش علوم اسلامی و تربیت طلاب غیرایرانی[۱۰۷]
- مرکز خدمات حوزههای علمیه (تأسیس: ۱۳۷۰ش): برای حمایت مالی و رفاهی از طلاب و روحانیان غیرشاغل[۱۰۸]
- ستاد اقامه نماز: نهاد ویژه توسعه و ترویج اقامه نماز.[۱۰۹]
همچنین در دوره ریاستجمهوری او، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی در سال ۱۳۶۲ش با هدف تدوین دانشنامه جهان اسلام زیر نظر او تأسیس شد.[۱۱۰]
تکریم شهدا و خانوادههای آنان
آیتالله خامنهای در طول دوره رهبری، در پیامها و سخنرانیهای خود، حفظ یاد و راه شهیدان را از عوامل استمرار هویت دینی و انقلابی جامعه میدانست. او دیدار با خانوادههای شهیدان، جانبازان و ایثارگران را از برنامههای مستمر خود قرار داد. وی خانوادههای شهدا را سرمایههای معنوی جامعه و پاسداران فرهنگ ایثار و مقاومت معرفی میکرد و بر تکریم، حمایت و رسیدگی به مسائل آنان تأکید داشت.
بزرگداشت آیینهای مذهبی و سیاسی
آیتالله خامنهای در دوره رهبری، هر سال مراسم عزاداری حضرت فاطمه(س) را به مدت پنج شب در حسینیه امام خمینی در تهران برگزار میکرد. این مراسم با حضور اقشار مختلف مردم و مقامهای جمهوری اسلامی برگزار میشد و وی نیز در آن حضور مییافت. در دوره همهگیری کووید-۱۹، این مراسم با رعایت محدودیتهای بهداشتی و بدون حضور عمومی برگزار شد و آیتالله خامنهای در کنار سخنران یا مداح در آن شرکت میکرد.
در مناسبتهای مذهبی مانند عید غدیر، مبعث و ولادت حضرت فاطمه(س)، و مناسبتهای سیاسی مانند ۱۹ دی، ۲۲ بهمن و ۲۹ بهمن نیز دیدارهایی در حسینیه امام خمینی برگزار میشد. او همچنین در آغاز هر سال شمسی در حرم امام رضا(ع) و در سالگرد درگذشت امام خمینی در حرم امام خمینی سخنرانی میکرد. در سخنرانیها، افزون بر مباحث دینی و مسائل داخلی ایران به موضوعات منطقهای و بینالمللی نیز میپرداخت و برخی از مواضع رسمی جمهوری اسلامی از این طریق اعلام میشد.
فعالیتهای قرآنی و فرهنگی
در دوره رهبری آیتالله خامنهای، فعالیتهای فرهنگی و مذهبی در حوزههایی مانند قرآن، ادبیات و هنر مورد توجه قرار گرفته است. از جمله این فعالیتها میتوان به برگزاری محافل قرآنی، دیدار با فعالان قرآنی، شاعران، مداحان و دیگر اهالی فرهنگ و هنر، حضور در نمایشگاههای کتاب و حمایت از برنامهها و تولیدات فرهنگی اشاره کرد.
ترویج فرهنگ کتابخوانی
آیتالله خامنهای در سخنرانیها و دیدارهای مختلف، بر ضرورت گسترش فرهنگ کتابخوانی، بهویژه در میان کودکان و نوجوانان، تأکید داشت و مطالعه را ابزار ارتقای آگاهی و توسعه فرهنگی جامعه معرفی میکرد.[۱۱۱] در برخی گزارشها به بازدیدهای او از نمایشگاههای کتاب و مراکز فرهنگی و توجه به حوزه نشر اشاره شده است.[۱۱۲] همچنین بیش از ۱۸ هزار نسخه خطی و چاپ سنگی توسط او به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا شد و از او بهعنوان بزرگترین واقف نسخههای خطی این کتابخانه یاد شده است.[۱۱۳]
سبک زندگی و ویژگیهای شخصی
آیتالله خامنهای به سادهزیستی و پرهیز از تجمل در زندگی شخصی شهرت داشت. گزارشهایی از سادهزیستی و قناعت او منتشر شده است. همچنین دیدگاههایی از برخی شخصیتهای بینالمللی درباره توانایی سیاسی و ویژگیهای مدیریتی او نقل شده است. از جمله، خاویر پرزدکوئیار، دبیرکل وقت سازمان ملل متحد، از سیاستمداری و هوشمندی او سخن گفته است. همچنین در اظهارنظری منسوب به ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه آمده است: «من مسیح را ندیدهام، اما تعاریف او را در انجیل شنیده و خواندهام، من مسیح را در رهبری ایران دیدم».[۱۱۴]
سید مجتبی خامنهای سومین رهبر جمهوری اسلامی درباره او گفته است:
- قائد شهید ما، فقیهی زمانشناس و بصیر، مجاهدی خستگیناپذیر و چون کوه استوار و محکم، عالمی عامل و ربانی، اهل ذکر و تهجد و تضرع به درگاه ربوبی و توسل به ذوات مقدسه معصومین صلواتالله و سلامه علیهم اجمعین، و از عمق جان، مؤمن به وعدههای الهی بودند. از خصوصیات دیگر ایشان ایراندوستی و تلاش مستمر برای استقلال هرچه بیشتر ایران عزیز بود که در کنار آن بر وحدت کلمه و انسجام ملّی تأکید داشتند...[۱۱۵]
آیتالله خامنهای، از نوجوانی به مطالعه، بهویژه ادبیات و تاریخ، علاقهمند بود و در خاطرات خود از مطالعه گسترده آثار ادبی (بیش از هزار رمان) پیش از سال ۱۳۳۷ش اشاره کرده است.[۱۱۶] و از مطالعه آثار نویسندگانی چون تولستوی، ویکتور هوگو، رومن رولان، الکساندر دوما، شولوخف و دانته یاد کرده است.[۱۱۷]
تهدیدها و سوءقصدها
ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰ش
در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش، هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر در تهران، هدف سوءقصد قرار گرفت.[۱۱۸] و از ناحیه کتف، سینه و دست راست به شدت مجروح شد.[۱۱۹] ابتدا این ترور به گروه فرقان منتسب شد[۱۲۰] اما برخی منابع سازمان مجاهدین خلق را مسئول میدانند.[۱۲۱]
تهدیدها در دوره رهبری
آیتالله خامنهای در دوره رهبری بارها از سوی آمریکا و اسرائیل تهدید به ترور شد. این تهدیدها بهویژه پس از تشدید تنشهای منطقهای و در جریان جنگ دوازدهروزه اسرائیل با ایران شدت گرفت؛ بهگونهای که رئیسجمهور آمریکا، نخستوزیر اسرائیل و وزیر جنگ این رژیم بهطور علنی او را تهدید کردند. این مواضع با واکنش مراجع تقلید شیعه، حوزههای علمیه نجف و قم و شماری از نهادها و شخصیتهای اسلامی روبهرو شد. حوزه علمیه نجف در بیانیهای هرگونه تعرض به رهبر جمهوری اسلامی را محکوم کرد و برخی مراجع تقلید، از جمله آیتالله مکارم شیرازی و آیتالله نوری همدانی، تهدید و تعرض به رهبری و مرجعیت شیعه را در حکم محاربه دانستند.
شهادت
آیتالله خامنهای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در پی حملات موشکی آمریکا و اسرائیل به بیت رهبری در تهران، به همراه شماری از اعضای خانوده (دختر، عروس، داماد و نوها) کارکنان دفترش به شهادت رسید. این واقعه با واکنش شخصیتهای دینی و سیاسی در ایران و برخی کشورهای دیگر همراه شد و شماری از مراجع تقلید حوزههای علمیه قم و نجف، آن را محکوم کردند. در پی این واقعه، مجلس خبرگان رهبری، سید مجتبی خامنهای را به عنوان سومین رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران برگزید. همچنین نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در عملیات وعده صادق ۴، مواضعی در سرزمینهای اشغالی و پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف قرار دادند و به جنگ رمضان انجامید.
تشییع و تدفین
مراسم تشییع آیتالله خامنهای از ۱۵ تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵ش در شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد برگزار شد.[۱۲۲] پیکر او پس از تشییع، در بامداد ۱۹ تیر ۱۴۰۵ش به همراه اعضای خانوادهاش در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.[۱۲۳] بر پایه گزارشها، مجموع شمار شرکتکنندگان در این مراسمها بین ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر اعلام شده است که از آن بهعنوان یکی از بزرگترین مراسمهای تشییع در جهان یاد شده است.[۱۲۴] مراسم تشییع و تدفین بهدلیل شرایط جنگی و ملاحظات امنیتی بیش از چهارماه به تأخیر افتاد.[۱۲۵]
تکنگاری
- روایتی از زندگی و زمانه حضرت آیتالله سید علی خامنهای از سال ۱۳۱۸ تاکنون (۱۳۹۴ش): نویسنده جعفر شیرعلی نیا، سایان، تهران، ۱۳۹۴ش.
- شرح اسم: زندگینامه آیتالله سید علی حسینی خامنهای (۱۳۱۸-۱۳۵۷ش) اثر هدایتالله بهبودی
- خلیفة الامام الراحل اثر سید محمود غریفی به زبان عربی
- پرتوی از خورشید: داستانهایی از زندگی مقام معظم رهبری (مدّظلّهالعالی)
پانویس
- ↑ «تاریخ تولد دقیق رهبر انقلاب به روایت خودشان»، خبر آنلاین.
- ↑ شریفرازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
- ↑ شریفرازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
- ↑ زنگنه، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۷۷.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «آستان امامزاده محمد(ع)-تفرش»، ایسنا.
- ↑ سایت «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ زنگنه، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۲ق، ج۱، ص۴۵۸.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ خامنهای، همرزمان حسین، ۱۳۹۷ش، ص۶.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مداحان اهلبیت(ع)»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «منطق مقاومت | سه. بیشتر بودن هزینه سازش از هزینه مقاومت»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «دومین پیام تلویزیونی رهبر معظم انقلاب خطاب به ملت ایران در پی تهاجم رژیم صهیونی به ایران»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ سخنرانی، ۱۹ مهر ۱۳۶۸.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «آیتالله خامنهای: توهین به عایشه و هر یک از نمادهای اهل سنت حرام است»، سایت خبرآنلاین.
- ↑ «بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ نگاه کنید به: دغدغههای فرهنگی انتشارات صهبا.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار جمعی از کارگزاران فرهنگی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اساتید دانشگاهها ۲۲ مرداد ۱۳۹۱ش»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ نگاه کنید به تقوی، «ریشههای بهار عربی و دومینوی فروپاشی رژیمهای عرب»، ص۴.
- ↑ خطبههای ۱۵ بهمن ۱۳۸۹، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ صلحمیرزائی، فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای، ۱۳۹۷ش، ص۵۹۹.
- ↑ صلحمیرزائی، فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای، ۱۳۹۷ش، ص۴۸۷-۴۹۰.
- ↑ صلحمیرزائی، فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای، ۱۳۹۷ش، ص۴۹۹-۵۰۰.
- ↑ یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به «اقتصاد-مقاومتی-چیست»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «مروری بر نامگذاری سالها توسط رهبر انقلاب از ۱۳۷۸ تا امروز»، خبرگزاری ایمنا؛ بررسی علت نامگذاری سالها در گفتوگو با مشاور عالی رهبر انقلاب، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ ولایتی، «خامنهای، آیتالله»، ص۶۹۴.
- ↑ «حوزه پیشرو و سرآمد»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «احکام اعتکاف، حضور در مسجد واحد»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ خامنهای، غناء، ۱۳۹۸ش، ص۲۶۲و ۲۵۵.
- ↑ خامنهای، غناء، ۱۳۹۸ش، ص۴۴۴.
- ↑ «ثبت پیام رهبر انقلاب بهعنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مردم سقز»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار بانوان نخبه در آستانه سالروز میلاد حضرت زهرا(ع)»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به نجفی، جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، ج۳۹، ص۲۰۷ و ۲۱۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، دارالعلم، ج۲، ص۳۹۷.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۴۹.
- ↑ آرشیو مرکز اسناد، شماره ۱۲۲۶.
- ↑ آرشیو مرکز اسناد، شماره ۱۲۲۶.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۷۸.
- ↑ ولایتی، «خامنهای، آیتالله»، ص۶۷۵.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ ولایتی، «خامنهای، آیتالله»، ص۶۷۵.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۷.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار با اعضای «گروه اجتماعی» صدای جمهوری اسلامی ایران»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «جلسه درس خارج فقه»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ سخنرانی ۲۳ آذر ۱۳۷۳، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ ولایتی، «خامنهای، آیتالله»، ص۶۷۶.
- ↑ «سرودهی حضرت آیتالله خامنهای که یک بیت از آن را در آستانه عملیات وعده صادق در جلسهای خواندند»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۱۲۳۴؛ آرشیو مرکز اسناد، شماره ۶۱۴و۱۲۳۱-۱۲۳۲.
- ↑ آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۳۰۴و۳۸۹و۵۷۵.
- ↑ آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۵۷۲و۵۷۶.
- ↑ آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره ۶۱۴.
- ↑ بازرگان، یادداشتهای روزانه، ۱۳۷۶ش، ۴۲۲-۴۲۳.
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ۱۳۷۶-۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۶۸.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، دوران مبارزه، ۱۳۷۶ش، ج۲، ص۱۵۶۶.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «روایتی از دیدار دانشجویان با آیتالله خامنهای در ایرانشهر/ تحلیل دقیق آیتالله خامنهای از اوضاع بینالمللی در دوران تبعید»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۲.
- ↑ «اسناد میگویند چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ ستوده، پابهپای آفتاب، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۱۹۲.
- ↑ سائلی، شورای انقلاب اسلامی ایران، ص۴۹-۶۲.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، انقلاب و پیروزی، ص۱۶۹.
- ↑ قاسمپور، دهه سرنوشتساز، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص۹۲-۹۴.
- ↑ سائلی، شورای انقلاب اسلامی ایران، ص۱۱۷-۱۱۸.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص۲۸۱.
- ↑ جاسبی، تشکل فراگیر، ج۴،ص ۱۴۹.
- ↑ ولایتی.
- ↑ جمهوری، شماره۶۷۸، ص۱۱.
- ↑ فارسی، زوایای تاریک، ۱۳۷۳ش، ص۵۴۳-۵۴۴.
- ↑ جمهوری، شمـ ۲۸۸۶، ص۱۲، شمـ ۲۸۸۹، ص۲-۱۲.
- ↑ جمهوری، شماره ۲۴۱۳، ص۱۰.
- ↑ جمهوری، شمـ ۱۹۲۱، ص۱۲.
- ↑ امام خمینی، صحیفه، ج۲۰، ص۴۶۳-۴۶۵.
- ↑ گفتوگو با هاشمی رفسنجانی، «پیشینه و کارنامه مجمع تشخیص مصللحت نظام»، ص۵۲.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص۱۱۶.
- ↑ «خطبههای نماز جمعه "آقا" که ماندگار شدند»، مشرقنیوز.
- ↑ «مروری بر شش خطبه تاریخی آیتالله خامنهای»، سایت دفتر.
- ↑ «خطبههای نماز جمعه "آقا" که ماندگار شدند»، مشرقنیوز.
- ↑ «مروری بر شش خطبه تاریخی آیتالله خامنهای»، سایت دفتر.
- ↑ «جمعه نصر»، سایت دفتر.
- ↑ «چگونگی انتخاب رهبر در اجلاس فوقالعاده خبرگان»، کیهان، ص۱۸؛ هاشمی رفسنجانی، بازسازی و سازندگی، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۹-۱۵۱.
- ↑ جمعی از روحانیون و فضلای حوزه علمیه قم، مرجعیت آیتالله خامنهای از دیدگاه فقها و بزرگان، ۱۴۱۵ق، ص۷۰؛ جرعهنوش، زندگینامه رهبر معظم انقلاب اسلامی، ۱۳۸۴ش، ص۲۶۵.
- ↑ حدیث، ۱/جم.
- ↑ کیهان، شماره۱۳۶۳۱؛ جمهوری، شماره ۲۹۲۹؛ جمهوری، شمـ۲۹۷۲؛ جمهوری، شماره ۲۹۷۹.
- ↑ «آشنایی با مجمع جهانی اهلبیت(ع)»، پرتال اهلبیت.
- ↑ «پیام حج، ابتکار امام بود»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «مهمترین وظایف امت اسلام درباره مسائل جهان اسلام»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نامهای برای تو»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نامه رهبر انقلاب به عموم جوانان غربی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نامه حضرت آیتالله خامنهای به دانشجویان حامی مردم فلسطین در دانشگاههای ایالات متحده آمریکا»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «پیام آیتالله خامنهای به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان»، لیدر دات آی آر.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «بیانات در دیدار اعضای مجمع جهانی اهلبیت علیهمالسلام و اتحادیهی رادیو و تلویزیونهای اسلامی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ احمدیمقدم و دیگران، «تبیین نقش امام خامنهای در هدایت و رهبری جبهه مقاومت»، ص۳۸.
- ↑ نگاه کنید به: «مقاومت اسلامی فلسطین, مقاومت اسلامی»، سایت دفتر.
- ↑ «خطبههای نماز عید فطر آیتالله خامنهای ۱۳۹۴ش»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ ونشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «آشنایی با مجمع جهانی اهلبیت(ع)»، پرتال اهلبیت.
- ↑ «اساسنامه نهاد علمی و آموزشی جامعة المصطفی العالمیة»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- ↑ «معرفی مرکز خدمات حوزههای علمیه»، سایت مرکز خدمات حوزههای علمیه.
- ↑ الغریفی، خلیفة الامام الراحل، ص۱۷۵-۲۰۴.
- ↑ «دیباچه دانشنامه»، سایت دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ «مروری بر توصیههای رهبر انقلاب دربارهی کتاب و کتابخوانی»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «رهبر کتابخوان»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «اهدای بیش از ۱۸هزار نسخه خطی و سنگی از سوی امام خامنهای به یک کتابخانه»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ «سیاستمداران جهان درباره رهبر انقلاب چه میگویند؟»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ «پیام حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای رهبر معظّم انقلاب اسلامی بهمناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیمالشأن انقلاب (قدّس الله نفسه الزکیه) و مسائل مهم مربوط به جنگ تحمیلی سوم».
- ↑ «آیتالله خامنهای در جوانی چه "رمانهایی" را مطالعه میکردند؟» قدس آنلاین.
- ↑ «آیتالله خامنهای در جوانی چه "رمانهایی" را مطالعه میکردند؟»، قدس آنلاین.
- ↑ هاشمی، انقلاب در...، ص۱۷۶.
- ↑ قبادی، «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰».
- ↑ «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»، تبیان.
- ↑ «جزئیات مراسم تشییع «قائد شهید امت» در مشهد]»، شبکه العالم.
- ↑ «پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «کیهان: منابع رسمی جمعیت حدود ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر را برای مجموع شرکتکنندگان مراسم تشییع رهبر شهید تأیید میکنند»، شبکه شرق.
- ↑ «مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب ۱۷ تیر در نجف و کربلا برگزار میشود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
یادداشت
منابع
- «تداوم آفتاب: ویژهنامه آغاز بیستمین سال رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، در روزنامه جام جم، مرداد ۱۳۸۷.
- تقوی، سید محمدعلی، «ریشههای بهار عربی و دومینوی فروپاشی رژیمهای عرب (تعیینکنندگی عوامل کوتاهمدت و نقش مدیریت سیاسی)»، دوره ۳، شماره ۱۱، آذر ۱۳۹۶ش.
- آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- آرشیو مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری، پروندههای دوره ریاستجمهوری آیتالله خامنهای.
- آرشیو موسسه پژوهشی- فرهنگی انقلاب اسلامی.
- آشنایی با مجلس شورای اسلامی، به کوشش روابط عمومی مجلس شوری اسلامی، تهران، ۱۳۶۰ش.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعه، تهران، ۱۳۸۸ش.
- امام خمینی در آیینه اسناد به روایت ساواک، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۶ش.
- امام خمینی، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
- بازرگان، مهدی، یادداشتهای روزانه، تهران، ۱۳۷۶ش.
- بهبودی، هدایتالله، شرح اسم زندگی نامه آیتالله سید علی خامنهای (۱۳۱۸-۱۳۵۷)، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش.
- تاریخ علمای خراسان، به کوشش میرزا عبدالرحمان، مشهد، ۱۳۴۱ش.
- جرعهنوش، کوثر، زندگینامه رهبر معظم انقلاب اسلامی، مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، تهران، ۱۳۸۴ش.
- جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت اسلامی، تهران، ۱۳۷۸ش.
- جمعی از روحانیون و فضلای حوزه علمیه قم، مرجعیت آیتالله خامنهای از دیدگاه فقها و بزرگان، فدفتر تبلیغات اسلامی حزوه علمیه قم، ۱۴۱۵ق.
- خامنهای، سید علی حسینی، غناء، تهران، فقه روز، ۱۳۹۸ش.
- خامنهای، سید علی حسینی، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، تهران، مؤسسه فرهنگی ایمان جهادی(صهبا)، چاپ دوم، ۱۳۹۲ش.
- «چگونگی انتخاب رهبر در اجلاس فوقالعاده خبرگان»، کیهان، ۲۱ خرداد ۱۳۶۸ش.
- زنگنه قاسمآبادی، ابراهیم، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، مشهد، بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، ۱۳۸۲ش.
- سائلی کرکرده، مجید، شورای انقلاب اسلامی ایران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۴ش.
- ستوده، امیررضا، پابهپای آفتاب، گفتهها و ناگفتهها از زندگی امامخمینی، تهران ۱۳۸۰ش.
- شریفرازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران، ۱۳۵۴ش.
- صلحمیرزائی، سعید، فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای (مد ظله العالی) رهبر معظم انقلاب اسلامی، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۳۹۷ش.
- قاسمپور، داود، دهه سرنوشتساز، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- کسروی، احمد، قیام شیخ محمد خیابانی، تهران، ۱۳۷۶ش.
- «کنگره بین المللی اندیشههای قرآنی امام خامنهای برگزار شد»، روزنامه کیهان، ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- گلشن ابرار، به کوشش جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، نشر معروف، ۱۳۷۹ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، دوران مبارزه، به کوشش محسن هاشمی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۷۶ش.
- یاران امام به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۶-۱۳۸۲ش.
- «نامه حضرت آیتالله خامنهای به دانشجویان حامی مردم فلسطین در دانشگاههای ایالات متحده آمریکا»، وبگاه دفترحفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ بازدید: ۱۰ خرداد ۱۴۰۳ش.
- «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱ مرداد ۱۴۰۲ش.
- «مروری بر نامگذاری سالها توسط رهبر انقلاب از ۱۳۷۸ تا امروز»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش.
- «سرودهی حضرت آیتالله خامنهای که یک بیت از آن را در آستانه عملیات وعده صادق در جلسهای خواندند»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مردم سقز»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار جمعی از کارگزاران فرهنگی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مرداد ۱۳۷۱ش، تاریخ بازدید: ۲۷ تیر ۱۴۰۳ش.
- «آستان امامزاده محمد(ع) - تفرش»، ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آذر ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۸ شهریور ۱۴۰۳ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، بازسازی و سازندگی کارنامه و خاطرت سال ۱۳۶۸ش، به کوشش علی لاهوتی، دفتر نشر معارف انقلاب، تهران، ۱۳۹۱ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، عبور از بحران کارنامه و خاطرت سال ۱۳۶۰ش، به کوشش یاسر هاشمی، دفتر نشر معارف انقلاب، تهران، ۱۳۷۸ش.
- جاسبی، عبداللّه، تشکل فراگیر: مروری بر یک دهه فعالیت حزب جمهوری اسلامی، تهران، بینا، ۱۳۷۷ش.
- فارسی، جلالالدین، زوایای تاریک، تهران، ۱۳۷۳ش.
- گفتوگو با هاشمی رفسنجانی، «پیشینه و کارنامه مجمع تشخیص مصللحت نظام»، به کوشش عباس بصیری تهران، ۱۳۸۱ش.
- ولایتی، علیاکبر، «خامنهای، آیتالله» در دایرة المعارف بزرگ اسلامی(ج۲۱)، تهران، ۱۳۹۲ش.
- [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/2689/4266/28153 «گزارش هزاره ادیان»، حوزه نت، تاریخ درج مطلب ۸ آبان ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- [https://www.leader.ir/fa/content/1967 «پیام آیتالله خامنهای به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان»، لیدر دات آی آر.
- «معرفی مرکز خدمات حوزههای علمیه»، سایت مرکز خدمات حوزههای علمیه.
- «اساسنامه نهاد علمی و آموزشی جامعة المصطفی العالمیة»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- [https://www.ahl-ul-bayt.org/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «آشنایی با مجمع جهانی اهلبیت(ع)»، پرتال اهلبیت.
- [https://www.noorsoft.org/fa/aboutus/View/5809 «معرفی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)»، معرفی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور).
- «نامه حضرت آیتالله خامنهای به دانشجویان حامی مردم فلسطین در دانشگاههای ایالات متحده آمریکا»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله سید علی خامنهای در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ ونشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش، تایخ بازدید: ۷ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «تاریخ تولد دقیق رهبر انقلاب به روایت خودشان»، خبر آنلاین.
- «آستان امامزاده محمد(ع)-تفرش»، ایسنا.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مداحان اهلبیت(ع)، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «منطق مقاومت | سه. بیشتر بودن هزینه سازش از هزینه مقاومت»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «دومین پیام تلویزیونی رهبر معظم انقلاب خطاب به ملت ایران در پی تهاجم رژیم صهیونی به ایران»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- بیانات آیتالله خامنهای در دیدار با اعضای «گروه اجتماعی» صدای جمهوری اسلامی ایران، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «جزئیات مراسم تشییع «قائد شهید امت» در مشهد»، شبکه العالم.
- «پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «کیهان: منابع رسمی جمعیت حدود ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر را برای مجموع شرکتکنندگان مراسم تشییع رهبر شهید تأیید میکنند»، شبکه شرق.
- «مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب ۱۷ تیر در نجف و کربلا برگزار میشود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- [https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62808 «پیام حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای رهبر معظّم انقلاب اسلامی بهمناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیمالشأن انقلاب (قدّس الله نفسه الزکیه) و مسائل مهم مربوط به جنگ تحمیلی سوم»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «سیاستمداران جهان درباره رهبر انقلاب چه میگویند؟»، خبرگزاری دانشجو.
- دیباچه دانشنامه، سایت دانشنامه جهان اسلام.
- «مروری بر شش خطبه تاریخی آیتالله خامنهای»، تاریخ درج مطلب: 28 دی 1398ش، تاریخ بازید: 8 مرداد 1405ش.
« خطبههای نماز جمعه "آقا" که ماندگار شدند»، مشرقنیوز، تاریخ درج مطلب: 26 دی 1398ش، تاریخ بازید: 8 مرداد 1405ش.
- جمعه نصر»، سایت دفتر، تاریخ درج مطلب: 16 مهر 1404ش، تاریخ بازدید: 7 مرداد 1405ش.
- قبادی، «گزارشی از ماجرای ترور ۶ تیر ۱۳۶۰».
- «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- «ترور نافرجام آیت الله خامنهای»، تبیان.
- پیام حج، ابتکار امام بود، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- مهمترین وظایف امت اسلام درباره مسائل جهان اسلام، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- خطبههای نماز عید فطر آیتالله خامنهای ۱۳۹۴ش، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «مقاومت اسلامی فلسطین, مقاومت اسلامی»، سایت دفتر.
- «بیانات در دیدار اعضای مجمع جهانی اهلبیت علیهمالسلام و اتحادیهی رادیو و تلویزیونهای اسلامی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «نامهای برای تو»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «نامه رهبر انقلاب به عموم جوانان غربی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «روایتی از دیدار دانشجویان با آیتالله خامنهای در ایرانشهر/ تحلیل دقیق آیتالله خامنهای از اوضاع بینالمللی در دوران تبعید»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- «اسناد میگویند چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «آیتالله خامنهای: توهین به عایشه و هر یک از نمادهای اهل سنت حرام است»، سایت خبرآنلاین.
- بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار جمعی از کارگزاران فرهنگی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اساتید دانشگاهها ۲۲ مرداد ۱۳۹۱ش»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- خطبههای ۱۵ بهمن ۱۳۸۹، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «سرودهی حضرت آیتالله خامنهای که یک بیت از آن را در آستانه عملیات وعده صادق در جلسهای خواندند»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- «جلسه درس خارج فقه»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.</ref>
- «اقتصاد-مقاومتی-چیست»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- «مروری بر نامگذاری سالها توسط رهبر انقلاب از ۱۳۷۸ تا امروز»، خبرگزاری ایمنا
- بررسی علت نامگذاری سالها در گفتوگو با مشاور عالی رهبر انقلاب، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- بیانات آیتالله خامنهای در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «احکام اعتکاف، حضور در مسجد واحد»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- «ثبت پیام رهبر انقلاب بهعنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار مردم سقز»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «بیانات آیتالله خامنهای در دیدار بانوان نخبه در آستانه سالروز میلاد حضرت زهرا(ع)»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
پیوند به بیرون
- دائره المعارف بزرگ اسلامی
- پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای
| خویشاوندان سرشناس | | |
|---|---|---|
| استادان | ||
| آثار و اندیشهها | آثار آیتالله خامنهای • ترجمه کتاب صلح امام حسن(ع) • پیشوای صادق • کتاب انسان ۲۵۰ ساله • فلسطین • طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن • حدیث ولایت • آفتاب در مصاف • غناء • نامهای برای تو • بیانیه گام دوم انقلاب • فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهلسنت • نظریه انسان ۲۵۰ ساله • جهاد تبیین • حماسه امام سجاد • همرزمان حسین • اقتصاد مقاومتی • فتوای حرمت ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای • دو امام مجاهد • نامه به دانشجویان حامی فلسطین در آمریکا • اسلامیسازی علوم انسانی • حوزه پیشرو و سرآمد • الگوی سوم زن • الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت | |
| فعالیتهای سیاسی | ||
| تأسیس مراکز | ||
| اعضای دفتر، شورای استتفتاء و... | ||
| وابسته | ||
- رهبران جمهوری اسلامی ایران
- مراجع تقلید قرن ۱۵ (قمری)
- روحانیان فعال در انقلاب اسلامی ایران
- مراجع تقلید ساکن تهران
- امامان جمعه تهران
- شاگردان امام خمینی
- مدافعان تقریب مذاهب اسلامی
- نمایندگان مجلس خبرگان رهبری در ایران (دوره اول)
- سخنرانان حسینیه ارشاد
- روحانیان شیعه اهل مشهد
- شاگردان سید محمدهادی میلانی
- روحانیان تبعیدشده حکومت پهلوی
- اعضای حزب جمهوری اسلامی ایران
- رئیسان مجمع تشخیص مصلحت نظام ایران
- سادات حسینی
- روحانیان سیاستمدار شیعه
- مدرسان حوزه علمیه تهران قرن ۱۴ (شمسی)
- نمایندگان مجلس شورای اسلامی ایران
- رئیسجمهورهای جمهوری اسلامی ایران
- دانشآموختگان حوزه علمیه مشهد (از دوران مشروطه به بعد)
- نمایندگان امام خمینی در نهادهای جمهوری اسلامی ایران
- زندانیان حکومت پهلوی
- ترورشدگان توسط اسرائیل
- ترورشدگان توسط آمریکا
- درگذشتگان سال ۱۴۴۷ قمری
- درگذشتگان سال ۱۴۰۴ شمسی
- درگذشتگان سال ۲۰۲۶ میلادی
- روحانیان شهید شیعه
- آیتالله خامنهای
- شهیدان جنگ رمضان
- مدفونان در حرم امام رضا