تبعید آیتالله خامنهای
 آیتالله خامنهای در میان مردم ایرانشهر در تبعید | |
| طرفین | آیتالله خامنهای و حکومت پهلوی |
|---|---|
| دوره | محمدرضا پهلوی |
| مکان | از مشهد به ایرانشهر |
| علت | دخالت داشتن در شکلگیری اعتراضات علیه حکومت پهلوی |
| اهداف | جلوگیری از سخنرانی در ایام محرم و صفر |
| عاملان | ساواک |
تبعید آیتالله خامنهای به اقامت اجباری سید علی خامنهای (از چهرههای سرشناس نهضت انقلاب اسلامی ایران) در شهرهای ایرانشهر و جیرفت در دوران حکومت پهلوی اشاره دارد. حکومت پهلوی با هدف جلوگیری از فعالیتهای سیاسی و حضور او در مراسم ماه محرم و صفر، وی را به سه سال اقامت اجباری در ایرانشهر محکوم کرد؛ اما این تبعید برخلاف هدف حکومت، به گسترش ارتباط خامنهای با مردم منطقه، بهویژه اهلسنت، و افزایش فعالیتهای مذهبی و اجتماعی وی انجامید.
برگزاری مراسم مشترک میلاد پیامبر(ص)، گفتوگو با علمای اهلسنت و کمکهای اجتماعی و اقتصادی به مردم (مانند امدادرسانی به سیلزدگان) از جمله این فعالیتها بود. او همچنین با رونقدادن به مسجد آلالرسول، نماز جماعت و نماز جمعه را در آن برگزار کرد. اقدامات او موجب نگرانی مسئولان حکومت و انتقال او به جیرفت شد. در جیرفت نیز سخنرانیهای او موجب افزایش آگاهی سیاسی، اجتماعی و مذهبی مردم شد. این تبعید که در ۲۸ آذر سال ۱۳۵۶ش آغاز شده بود، در نهایت با اوجگیری انقلاب اسلامی در روزهای پایانی شهریور ۱۳۵۷ش پایان یافت.
تبعید به ایرانشهر؛ چگونگی و پیامدها
تبعید آیتالله خامنهای به ایرانشهر در سال ۱۳۵۶ش، از اقدامات حکومت پهلوی برای محدودکردن فعالیتهای سیاسی سید علی حسینی خامنهای، از چهرههای مبارز انقلاب اسلامی ایران، بود.[۱] این تبعید برخلاف هدف حکومت، به گسترش ارتباط او با مردم منطقه، بهویژه اهلسنت، و شکلگیری شبکهای تازه از ارتباطات مردمی و فعالیتهای فرهنگی انجامید.[۲] این در حالی بود که حکومت انتظار داشت تبعید به منطقهای گرمسیر و کمبرخوردار، موجب انزوای وی و کاهش فعالیتهای سیاسیاش شود.[۳]
با افزایش اعتراضات علیه حکومت پهلوی در پی درگذشت مشکوک سید مصطفی خمینی فرزند امام خمینی،[۴] آیتالله خامنهای در مشهد به اتهام دخالت در فعالیتهای اخلالگرانه و ایراد سخنرانیهای ضد مصالح ملی بازداشت شد.[۵] رئیس ساواک خراسان نیز در ۱۲ آذر سال ۱۳۵۶ش، با گزارش فعالیتهای او، خواستار بازداشت وی شد و پس از تأیید اداره کل سوم،[۶] حکم سه سال اقامت اجباری او در ایرانشهر صادر شد.[۷] هدف از این تبعید، ممانعت از حضور وی در مراسم محرم و صفر و جلوگیری از تحریک مردم علیه حکومت دانسته شده است.[۸]
خامنهای در سحرگاه ۲۳ آذر پس از ضرب و جرح توسط ساواک، در خانهاش بازداشت شد.[۹] پس از چند روز بازداشت، حکم تبعید در ۲۶ آذر ابلاغ،[۱۰] و در ۲۸ آذر ۱۳۵۶ش اجرا شد و خامنهای از مشهد به شهر ایرانشهر (در جنوب سیستان و بلوچستان) منتقل گردید.[۱۱] این تبعید تا سال ۱۳۵۷ش ادامه داشت و سید علی خامنهای، با اوجگرفتن انقلاب، به مشهد بازگشت.[۱۲]
فعالیتهای دوران تبعید
طبق گزارش ساواک، آیتالله خامنهای در دوران تبعید در ایرانشهر با فعالیتهای مختلف توانست محبوبیت زیادی در میان مردم به دست آورد و جوانان بسیاری را جذب کند.[۱۳] دیدارهای مکرر جوانان با وی نیز به گسترش ارتباط او با مردم منطقه کمک کرد.[۱۴] این ارتباطات به اندازهای گسترش یافت که در یکی از گزارشهای ساواک، تغییر محل تبعید او به شهری دوردست مانند مهاباد یا سنندج پیشنهاد شد.[۱۵]
آیتالله خامنهای در ایرانشهر فعالیتهای مذهبی و اجتماعی مختلفی داشت.[۱۶] از جمله، با هدف تقویت وحدت میان شیعیان و اهلسنت، با امام جماعت مسجد نور گفتوگو میکرد[۱۷] و در برگزاری جشن میلاد پیامبر(ص) از ۱۲ تا ۱۷ ربیعالاول با آنان همکاری داشت.[۱۸] همچنین با احیای مسجد آلالرسول و برگزاری نماز جماعت و نماز جمعه، رونق تازهای به این مسجد بخشید؛ بهگونهای که نماز جمعه آن به بزرگترین نماز جمعه ایرانشهر تبدیل شد.[۱۹]
او در ۱۹ فروردین سال ۱۳۵۷ش نیز در پاسخ به نامه محمد صدوقی،[۲۰] نامهای درباره مسئولیت علما در برابر انقلاب و مقابله با توطئههای دشمن نوشت.[۲۱] این نامه بهعنوان یک اعلامیه در شهرهایی مانند مشهد توزیع شد[۲۲] و ساواک مشهد خواستار محاکمه او و توزیعکنندگان آن شد.[۲۳] پس از سیل ایرانشهر در ۱۱ تیر ۱۳۵۷ش نیز با بسیج روحانیون[۲۴] و جمعآوری کمک از شهرهایی مانند مشهد، تهران و یزد به امدادرسانی به سیلزدگان پرداخت.[۲۵] این اقدامات، بهدلیل ضعف عملکرد دولت، موجب نگرانی مسئولان حکومت[۲۶] و درخواست تغییر محل تبعید او شد.[۲۷]
تبعید به جیرفت
آیتالله خامنهای بهدلیل فعالیتهای امدادرسانی به سیلزدگان ایرانشهر، شب ۲۲ مرداد سال ۱۳۵۷ش به جیرفت تبعید شد.[۲۸] این تبعید در ماه رمضان صورت گرفت.[۲۹] به عقیده رئیس ژاندارمری جیرفت، سخنرانیهای وی موجب افزایش آگاهی سیاسی، اجتماعی و مذهبی مردم شد.[۳۰] ازاینرو، رئیس ژاندارمری جیرفت بهدلیل تأثیر سخنرانیهای او، از فرماندار خواست محل تبعیدش تغییر کند.[۳۱] وی در جیرفت نامهای به سید محمدکاظم شریعتمداری نوشت و به او درباره استفاده از واژه «افراطی» برای برخی مبارزان هشدار داد[۳۲] و آن را زمینهساز کشتار مردم انقلابی دانست.[۳۳] پیش از ارسال نامه، کشتار ۱۷ شهریور رخ داد.[۳۴]
در روزهای پایانی شهریور، خبر پایان تبعیدش اعلام شد؛[۳۵] اما او احتمال میداد این آزادی نقشهای برای ترور او باشد و بلافاصله جیرفت را ترک نکرد.[۳۶] سرانجام سحرگاه اول مهر بدون اطلاع به بم و سپس کرمان رفت[۳۷] و پس از اقامت کوتاه در یزد و دیدار با محمد صدوقی، ۱۴ مهر به تهران[۳۸] و سپس مشهد بازگشت.[۳۹]
پانویس
- ↑ «چگونه ایرانشهر، رهبر را به مردم گره زد؟/ تبعیدی که وحدت آفرید»، وبگاه خبرگزاری مهر.
- ↑ «چگونه ایرانشهر، رهبر را به مردم گره زد؟/ تبعیدی که وحدت آفرید»، وبگاه خبرگزاری مهر.
- ↑ «چگونه ایرانشهر، رهبر را به مردم گره زد؟/ تبعیدی که وحدت آفرید»، وبگاه خبرگزاری مهر.
- ↑ «چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۳.
- ↑ «چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۲.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۳-۵۷۴.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۷۷.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۷.
- ↑ «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «اعتراف ساواک به محبوبیت آیتالله خامنهای در ایرانشهر»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۸۹.
- ↑ «اعتراف ساواک به محبوبیت آیتالله خامنهای در ایرانشهر»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۹۰.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۸۵.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۸۴.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۸۷.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۴.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۸۷.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۸۸.
- ↑ «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۹۷-۵۹۸.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۹۱؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۹۹.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۰-۶۰۱.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۱.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۵؛ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۹۶.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۹۶؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۸.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۸.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۸.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۹.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۹.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۵.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۰-۶۱۱.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۶؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۱.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۷؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۲.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۳.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۸.
منابع
- آذرشب، محمدعلی، خون دلی که لعل شد، ترجمه محمدحسین باتمان غلیچ، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، چاپ شصت و یکم، ۱۳۹۷ش.
- «اعتراف ساواک به محبوبیت آیتالله خامنهای در ایرانشهر»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آذر ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۸۵ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- بهبودی، هدایتالله، شرح اسم، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش.
- «چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آذر ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «چگونه ایرانشهر، رهبر را به مردم گره زد؟/ تبعیدی که وحدت آفرید»، وبگاه خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
| خویشاوندان سرشناس | سید جواد خامنهای (پدر) • سید مجتبی خامنهای (فرزند) • سید احمد بن زینالعابدین علوی (جد مادری) • سید هاشم میردامادی نجفآبادی (پدربزرگ مادری) • محمد خیابانی (شوهرعمه) • سید محمد خامنهای (برادر) • خاندان خامنهای • خدیجه میردامادی (مادر) |  |
|---|---|---|
| استادان | ||
| آثار و اندیشهها | آثار آیتالله خامنهای • ترجمه کتاب صلح امام حسن(ع) • پیشوای صادق • کتاب انسان ۲۵۰ ساله • فلسطین • طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن • حدیث ولایت • آفتاب در مصاف • غناء • نامهای برای تو • بیانیه گام دوم انقلاب • فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهلسنت • نظریه انسان ۲۵۰ ساله • جهاد تبیین • حماسه امام سجاد • همرزمان حسین • اقتصاد مقاومتی • فتوای حرمت ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای • دو امام مجاهد • نامه به دانشجویان حامی فلسطین در آمریکا • اسلامیسازی علوم انسانی • حوزه پیشرو و سرآمد • الگوی سوم زن • الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت | |
| فعالیتهای سیاسی | ||
| تأسیس مراکز | ||
| اعضای دفتر، شورای استتفتاء و... | ||
| وابسته | ||