تبعید آیتالله خامنهای
 آیتالله خامنهای در میان مردم ایرانشهر در تبعید | |
| طرفین | آیتالله خامنهای و حکومت پهلوی |
|---|---|
| دوره | محمدرضا پهلوی |
| مکان | از مشهد به ایرانشهر |
| علت | دخالت داشتن در شکلگیری اعتراضات علیه حکومت پهلوی |
| اهداف | جلوگیری از سخنرانی در ایام محرم و صفر |
| عاملان | ساواک |
تبعید آیتالله خامنهای به اقامت اجباری سید علی خامنهای (از چهرههای سرشناس نهضت انقلاب اسلامی ایران) در شهرهای ایرانشهر و جیرفت در دوران حکومت پهلوی اشاره دارد. حکومت پهلوی با هدف جلوگیری از فعالیتهای سیاسی و حضور او در مراسم ماه محرم و صفر، وی را به سه سال اقامت اجباری در ایرانشهر محکوم کرد. تبعید به ایرانشهر که از ۲۸ آذر سال ۱۳۵۶ش آغاز شد، برخلاف هدف حکومت، به گسترش ارتباط خامنهای با مردم منطقه، بهویژه اهلسنت، و افزایش فعالیتهای مذهبی و اجتماعی وی انجامید. برگزاری مراسم مشترک میلاد پیامبر(ص)، گفتوگو با علمای اهلسنت و کمکهای اجتماعی و اقتصادی به مردم (مانند امدادرسانی به سیلزدگان) ازجمله این فعالیتها بود.
او همچنین با رونقدادن به مسجد آلالرسول، نماز جماعت و نماز جمعه را در آن برگزار کرد. اقدامات او موجب نگرانی مسئولان حکومت و انتقال او به جیرفت در ۲۲ مرداد سال ۱۳۵۷ش شد. در جیرفت نیز سخنرانیهای او موجب افزایش آگاهی سیاسی، اجتماعی و مذهبی مردم شد.
تبعید آیتالله خامنهای، در نهایت با اوجگیری انقلاب اسلامی در روزهای پایانی شهریور ۱۳۵۷ش پایان یافت.
تبعید به ایرانشهر؛ چگونگی و پیامدها
تبعید آیتالله خامنهای به ایرانشهر در سال ۱۳۵۶ش، از اقدامات حکومت پهلوی برای محدودکردن فعالیتهای سیاسی سید علی حسینی خامنهای، از چهرههای مبارز انقلاب اسلامی ایران، بود.[۱] این تبعید برخلاف هدف حکومت، به گسترش ارتباط او با مردم منطقه، بهویژه اهلسنت، و شکلگیری شبکهای تازه از ارتباطات مردمی و فعالیتهای فرهنگی انجامید.[۲] این در حالی بود که حکومت انتظار داشت تبعید به منطقهای گرمسیر و کمبرخوردار، موجب انزوای وی و کاهش فعالیتهای سیاسیاش شود.[۳]
با افزایش اعتراضات علیه حکومت پهلوی در پی درگذشت مشکوک سید مصطفی خمینی فرزند امام خمینی،[۴] آیتالله خامنهای در مشهد به اتهام دخالت در فعالیتهای اخلالگرانه و ایراد سخنرانیهای ضد مصالح ملی بازداشت شد.[۵] رئیس ساواک خراسان نیز در ۱۲ آذر سال ۱۳۵۶ش، با گزارش فعالیتهای او، خواستار بازداشت وی شد و پس از تأیید اداره کل سوم،[۶] حکم سه سال اقامت اجباری او در ایرانشهر صادر شد.[۷] هدف از این تبعید، ممانعت از حضور وی در مراسم محرم و صفر و جلوگیری از تحریک مردم علیه حکومت دانسته شده است.[۸]
خامنهای در سحرگاه ۲۳ آذر پس از ضرب و جرح توسط ساواک، در خانهاش بازداشت شد.[۹] پس از چند روز بازداشت، حکم تبعید در ۲۶ آذر ابلاغ،[۱۰] و در ۲۸ آذر ۱۳۵۶ش اجرا شد و خامنهای از مشهد به شهر ایرانشهر (در جنوب سیستان و بلوچستان) منتقل گردید.[۱۱] این تبعید تا سال ۱۳۵۷ش ادامه داشت و سید علی خامنهای، با اوجگرفتن انقلاب، به مشهد بازگشت.[۱۲]
فعالیتهای دوران تبعید
طبق گزارش ساواک، آیتالله خامنهای در دوران تبعید در ایرانشهر با فعالیتهای مختلف توانست محبوبیت زیادی در میان مردم به دست آورد و جوانان بسیاری را جذب کند.[۱۳] دیدارهای مکرر جوانان با وی نیز به گسترش ارتباط او با مردم منطقه کمک کرد.[۱۴] این ارتباطات به اندازهای گسترش یافت که در یکی از گزارشهای ساواک، تغییر محل تبعید او به شهری دوردست مانند مهاباد یا سنندج پیشنهاد شد.[۱۵]
آیتالله خامنهای در ایرانشهر فعالیتهای مذهبی و اجتماعی مختلفی داشت.[۱۶] از جمله، با هدف تقویت وحدت میان شیعیان و اهلسنت، با امام جماعت مسجد نور گفتوگو میکرد[۱۷] و در برگزاری جشن میلاد پیامبر(ص) از ۱۲ تا ۱۷ ربیعالاول با آنان همکاری داشت.[۱۸] همچنین با احیای مسجد آلالرسول و برگزاری نماز جماعت و نماز جمعه، رونق تازهای به این مسجد بخشید؛ بهگونهای که نماز جمعه آن به بزرگترین نماز جمعه ایرانشهر تبدیل شد.[۱۹]
او در ۱۹ فروردین سال ۱۳۵۷ش نیز در پاسخ به نامه محمد صدوقی،[۲۰] نامهای درباره مسئولیت علما در برابر انقلاب و مقابله با توطئههای دشمن نوشت.[۲۱] این نامه بهعنوان یک اعلامیه در شهرهایی مانند مشهد توزیع شد[۲۲] و ساواک مشهد خواستار محاکمه او و توزیعکنندگان آن شد.[۲۳] پس از سیل ایرانشهر در ۱۱ تیر ۱۳۵۷ش نیز با بسیج روحانیون[۲۴] و جمعآوری کمک از شهرهایی مانند مشهد، تهران و یزد به امدادرسانی به سیلزدگان پرداخت.[۲۵] این اقدامات، بهدلیل ضعف عملکرد دولت، موجب نگرانی مسئولان حکومت[۲۶] و درخواست تغییر محل تبعید او شد.[۲۷]
تبعید به جیرفت
آیتالله خامنهای بهدلیل فعالیتهای امدادرسانی به سیلزدگان ایرانشهر، شب ۲۲ مرداد سال ۱۳۵۷ش به جیرفت تبعید شد.[۲۸] این تبعید در ماه رمضان صورت گرفت.[۲۹] به عقیده رئیس ژاندارمری جیرفت، سخنرانیهای وی موجب افزایش آگاهی سیاسی، اجتماعی و مذهبی مردم شد.[۳۰] ازاینرو، رئیس ژاندارمری جیرفت بهدلیل تأثیر سخنرانیهای او، از فرماندار خواست محل تبعیدش تغییر کند.[۳۱] وی در جیرفت نامهای به سید محمدکاظم شریعتمداری نوشت و به او درباره استفاده از واژه «افراطی» برای برخی مبارزان هشدار داد[۳۲] و آن را زمینهساز کشتار مردم انقلابی دانست.[۳۳] پیش از ارسال نامه، کشتار ۱۷ شهریور رخ داد.[۳۴]
در روزهای پایانی شهریور، خبر پایان تبعیدش اعلام شد؛[۳۵] اما او احتمال میداد این آزادی نقشهای برای ترور او باشد و بلافاصله جیرفت را ترک نکرد.[۳۶] سرانجام سحرگاه اول مهر بدون اطلاع به بم و سپس کرمان رفت[۳۷] و پس از اقامت کوتاه در یزد و دیدار با محمد صدوقی، ۱۴ مهر به تهران[۳۸] و سپس مشهد بازگشت.[۳۹]
پانویس
- ↑ «چگونه ایرانشهر، رهبر را به مردم گره زد؟/ تبعیدی که وحدت آفرید»، وبگاه خبرگزاری مهر.
- ↑ «چگونه ایرانشهر، رهبر را به مردم گره زد؟/ تبعیدی که وحدت آفرید»، وبگاه خبرگزاری مهر.
- ↑ «چگونه ایرانشهر، رهبر را به مردم گره زد؟/ تبعیدی که وحدت آفرید»، وبگاه خبرگزاری مهر.
- ↑ «چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۳.
- ↑ «چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۲.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۳-۵۷۴.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۷۷.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۷.
- ↑ «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «اعتراف ساواک به محبوبیت آیتالله خامنهای در ایرانشهر»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۸۹.
- ↑ «اعتراف ساواک به محبوبیت آیتالله خامنهای در ایرانشهر»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۹۰.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۸۵.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۸۴.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۸۷.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۴.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۸۷.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۸۸.
- ↑ «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۹۷-۵۹۸.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۹۱؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۹۹.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۰-۶۰۱.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۱.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۵؛ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۹۶.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۲۹۶؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۸.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۸.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۸.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۹.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۹.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۵.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۰-۶۱۱.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۶؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۱.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۷؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۲.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۳.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۷ش، ص۳۱۸.
منابع
- آذرشب، محمدعلی، خون دلی که لعل شد، ترجمه محمدحسین باتمان غلیچ، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، چاپ شصت و یکم، ۱۳۹۷ش.
- «اعتراف ساواک به محبوبیت آیتالله خامنهای در ایرانشهر»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آذر ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «اوج گیری انقلاب و تبعید به ایرانشهر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۸۵ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- بهبودی، هدایتالله، شرح اسم، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش.
- «چرا آیتالله خامنهای به ایرانشهر تبعید شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آذر ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «چگونه ایرانشهر، رهبر را به مردم گره زد؟/ تبعیدی که وحدت آفرید»، وبگاه خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
| خویشاوندان سرشناس | سید جواد خامنهای (پدر) • سید مجتبی خامنهای (فرزند) • سید احمد بن زینالعابدین علوی (جد مادری) • سید هاشم میردامادی نجفآبادی (پدربزرگ مادری) • محمد خیابانی (شوهرعمه) • سید محمد خامنهای (برادر) • خاندان خامنهای • خدیجه میردامادی (مادر) |  |
|---|---|---|
| استادان | ||
| آثار و اندیشهها | آثار آیتالله خامنهای • ترجمه کتاب صلح امام حسن(ع) • پیشوای صادق • کتاب انسان ۲۵۰ ساله • فلسطین • طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن • حدیث ولایت • آفتاب در مصاف • غناء • نامهای برای تو • بیانیه گام دوم انقلاب • فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهلسنت • نظریه انسان ۲۵۰ ساله • جهاد تبیین • حماسه امام سجاد • همرزمان حسین • اقتصاد مقاومتی • فتوای حرمت ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای • دو امام مجاهد • نامه به دانشجویان حامی فلسطین در آمریکا • اسلامیسازی علوم انسانی • حوزه پیشرو و سرآمد • الگوی سوم زن • الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت | |
| فعالیتهای سیاسی | ||
| تأسیس مراکز | ||
| اعضای دفتر، شورای استتفتاء و... | ||
| وابسته | ||