راهیان نور
راهیان نور، سفر به مناطق جنگی شمالغرب، غرب و جنوب ایران با هدف ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و زیارت یادمانهای جنگ عراق و ایران است. این حرکت که ریشه در باورهای دینی و اعتقادی ایرانیان دارد، به منظور پاسداشت هویت دفاعی و ملی ایران و تجدید بیعت با شهیدان انجام میشود. رهبر ایران، سید علی خامنهای، تا سال ۱۴۰۴ش هفت مرتبه از یادمانهای راهیان نور بازدید کرده و آن را حرکتی بابرکت، حسنه و راهی برای حفظ ارزشهای دفاع مقدس توصیف کرده است.
در سالهای پایانی جنگ ایران و عراق، اردوهای راهیان نور توسط خانوادههای رزمندگان شکل گرفت و در سال ۱۳۸۴ش ستاد راهیان نور تأسیس شد. مشابه این حرکت، پس از جنگهای جهانی اول و دوم و جنگ ویتنام نیز رخ داد و افراد بسیاری از مناطق جنگی بازدید کردند.
بر پایهٔ برخی گزارشها، ۵۸ یادمان (مناطق جنگی) در استانهای همچون کرمانشاه و خوزستان در دوران جنگ عراق و ایران وجود دارد. در سال ۱۴۰۳ش، بیش از ۴ میلیون زائر از این یادمانها بازدید کردهاند.
در ۲۰ اسفند ۱۳۷۵ش، بازدید سیدعلی خامنهای از یادمان شهدای هویزه، منجر به نامگذاری این روز به عنوان «روز ملی راهیان نور» شد.
معرفی و اهمیت راهیان نور
راهیان نور، سفری به مناطق جنگی ایران است[۱] که با هدف ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، آشنایی مردم و جوانان با ارزشهای جنگ هشت ساله و مقابله با تهدیدات فرهنگی (جنگ نرم) از طریق بازدید از مناطق جنگی انجام میشود.[۲]
مناطق جنگی (یادمان) در طول سال آمادگی میزبانی از بازدیدکنندگان بهصورت خانوادگی، فردی، کاروانی و با خودروهای شخصی را دارند.[۳] در این یادمانها، فعالیتهای فرهنگی گوناگونی از جمله روایتگری، اجرای رزمایش، تئاتر و اجرای گروه سرود انجام میشود.[۴]
یادمان یا مناطق جنگی، محل وقوع رویدادهای مهم نظامی و همچنین محل شهادت تعدادی از رزمندگان ایران در جنگ هشت ساله است.[۵]
برخی پژوهشگران معتقدند بازدید ایرانیان از مناطق جنگی، که به «راهیان نور» موسوم است، فراتر از یک گردشگری جنگی ساده بوده و ریشه در باورهای دینی و اعتقادی ایرانیان دارد.[۶] اصطلاح "راهیان نور" پس از جنگ ایران و عراق وارد فرهنگ و ادبیات ایران شد.[۷]
رهبر ایران، سیدعلی خامنهای، بین سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۴ش، هفت بار از یادمانهای راهیان نور بازدید کرد که نشان از اهمیت ویژه ایشان به این موضوع دارد.[۸] همچنین وی سفر به مناطق جنگی را یک سنت حسنه،[۹]با برکت[۱۰] و راهی برای حفظ ارزشهای دفاع مقدس توصیف کرده است.[۱۱] همچنین برخی از مراجع دینی این عمل را تأیید کرده و برخی از آنها به این مناطق سفر کردهاند.[۱۲]
در ۲۰ اسفند سال ۱۳۷۵ش، سیدعلی خامنهای، دومین رهبر ایران، از یادمان شهدای هویزه در اهواز بازدید کرد. به همین دلیل، شورای عالی انقلاب فرهنگی این روز را به عنوان «روز ملی راهیان نور» در تقویم رسمی کشور ثبت کرد.[۱۳]
| « | آیت الله خامنهای: ...روزهای بزرگ هر کشوری و هر ملّتی آن روزهایی است که یک حادثهی الهی به وسیلهی مردم و با دست مردم در آن انجام گرفته است.خداوند متعال در قرآن دستور میدهد به پیغمبر که آنها را به یاد ایّامالله بینداز. «ذَکِّرهُم بِاَیّامِ الله» ایّامالله همین روزهای بزرگ تاریخساز است. هشت سال دفاع مقدّس -به یک معنا هر روزش را حساب کنیم- جزو این ایّامالله است؛ نباید بگذاریم که این حوادث به دست فراموشی سپرده بشود... اگر شما بخواهید از ثروت استفاده کنید، باید فنّاوریاش را بلد باشید؛ من میگویم این راهیان نور یک فنّاوری است؛ این یک فنّاوری است برای استفادهی از این ثروت عظیم. این معدن طلای عظیمی که در اختیار ما است، این را یا میشود بدون فنّاوری رها کرد... یا میتوان آن را با فنّاوری، دارای ارزش افزوده کرد؛ این راهیان نور یک فنّاوری است، یکچنین حرکت عظیمی است. این را باید خیلی قدر دانست؛ این راهیان نور کار بسیار بزرگ و مهمّی است؛ سعی کنید این کار را درست انجام بدهید.[۱۴] | » |
پیشینه راهیان نور
از سال ۱۳۶۱ش اردوهای راهیان نور توسط خانوادهٔ رزمندگان ایجاد شد و پس از جنگ تا سال ۱۳۷۶ش، در مناسبتهایی چون نوروز و دهه محرم، با بازدید از مناطق جنگی نظیر یادمان شلمچه و فتحالمبین ادامه یافت.[۱۵] سرانجام، در سال ۱۳۸۴ش، ستاد مرکزی راهیان نور تأسیس شد[۱۶] و مدیریت یادمانها، زائرین، راویان، مبلغین و خادمین را به صورت متمرکز بر عهده گرفت.[۱۷] این ستاد با بهرهگیری از ظرفیت نیروهای مسلح در ایران توانست یادمانهای راهیان نور را گسترش دهد.[۱۸] مسئول برگزاری اردوهای راهیان نور، بنیاد حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس است که مسئولیت اجرایی آن را به ستاد مرکزی راهیان نور واگذار کرده است.[۱۹]
مشابه این حرکت، پس از جنگهای جهانی اول (۱۹۱۸م) و دوم (۱۹۳۹م) و جنگ ویتنام (۱۹۵۵م)، صدها هزار نفر به عنوان گردشگر جنگ از موزهها، مناطق جنگی، آرامگاه کشتهشدگان و بناهای یادبود بازدید میکردند.[۲۰]
| سال شمسی | تعداد زائران |
|---|---|
| ۱۳۸۸ | ۱۸۰۰۰۰۰ نفر[۲۱] |
| ۱۳۹۲ | ۴۸۶۰۰۰۰ نفر [۲۲] |
| ۱۳۹۶ | ۶۸۰۰۰۰۰ نفر [۲۳] |
| ۱۴۰۲ | بیش از ۴ میلیون نفر[۲۴] |
| ۱۴۰۳ | بیش از ۴ میلیون نفر[۲۵] |
آمار مناطق جنگی راهیان نور
بهمن کارگر، رئیس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، گفته است در استانهای خوزستان، ایلام، کرمانشاه، کردستان، آذربایجان غربی، بوشهر و هرمزگان ۵۸ یادمان وجود دارد که مورد بازدید زائران قرار میگیرد.[۲۶] برخی از آنها بدین شرح است:
| ردیف | منطقه جنگی | شهر | توضیحات |
|---|---|---|---|
| ۱ | شلمچه | خرمشهر | شلمچه نام منطقهای است که در ۲۱ شهریور ۱۳۵۹ش به اشغال ارتش بعث عراق درآمد و در دی ۱۳۶۵ش طی عملیات کربلای ۵ آزاد شد. |
| ۲ | طلائیه | ۴۵ کیلومتری جاده اهواز-خرمشهر | این منطقه مرکز عملیاتهایی مانند بدر و خیبر بوده است. |
| ۳ | دهلاویه | سوسنگرد | روستایی در غرب سوسنگرد که در ۲۴ مهر ۱۳۵۹ش به اشغال ارتش بعث عراق درآمد و با تلاشهای مصطفی چمران و در عملیات شهید مدنی در ۲۷ شهریور ۱۳۶۰ش آزاد شد. |
| ۴ | هویزه | شهرستان هویزه | این منطقه در سال ۱۳۶۱ش در طی عملیات بیتالمقدس آزاد شده و محل شهادت فرماندههانی همچون سید حسین علمالهدی، فرمانده سپاه هویزه است. |
| ۵ | پادگان دوکوهه | اندیمشک | این پادگان، پایگاه آمادهسازی رزمندگان ایرانی در عملیاتهایی نظیر فتحالمبین بوده و محل استقرار فرماندهانی همچون ابراهیم همت و احمد متوسلیان بوده است.[۲۷] |
| ۶ | مرصاد | اسلامآباد غرب | تنگه چهارزبر در غرب کرمانشاه، مسیر اصلی ورود به این شهر از سمت غرب است که در ۵ مرداد ۱۳۶۷ش محل توقف و درگیری نیروهای سازمان مجاهدین با رزمندگان ایران و آغاز عملیات مرصاد شد. |
| ۷ | بازیدراز | سرپل ذهاب | ارتفاعات بازیدراز بر شهرهای سرپلذهاب، قصرشیرین و نفتشهر در ایران و در عراق به شهرهای خانقین و نفتخانه تسلط دارد که در ۱۵ مهر ۱۳۵۹ش به اشغال ارتش بعث عراق درآمد و در ۲ اردیبهشت ۱۳۶۰ش آزاد شد. |
| ۸ | مطلعالفجر | گیلانغرب | عملیات مطلعالفجر در ۲۰ آذر ۱۳۶۰ش با هدف مهار تحرکات دشمن و زمینهسازی برای آزادسازی قصرشیرین و نفتشهر، در محور گیلانغرب–سرپلذهاب انجام شد که به کشته شدن حدود ۲۰۰۰ نفر از نیروهای مقابل انجامید.[۲۸] |
| ۹ | دالانی | مریوان | این منطقه در تاریخ ۶ دی ۱۳۵۹ش توسط نیروهای ارتش، سپاه و پیشمرگان کرد از کنترل نیروهای مسلح مخالف (ضد انقلاب) خارج شد. همچنین ارتفاعات دالانی از جمله مناطق اجرای عملیاتهای والفجر ۱۰ و محمد رسولالله (ص) بوده است. |
| ۱۰ | حاج عمران | پیرانشهر | حاجعمران نام پادگانی در شمال عراق و نزدیک مرز ایران است که در مسیر پیرانشهر–رواندوز (عراق) قرار دارد و عملیاتهای همچون والفجر۲، کربلای ۲ و ۷ در این مکان انجام شده و محل شهادت فرماندهانی چون محمود کاوه و مصطفی ردانیپور است.[۲۹] |
پانویس
- ↑ «سند ملی راهیان نور کشور»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- ↑ دعائی، راهیان نور به مثابه گردشگری میراث فرهنگی: مستندسازی تجربیات سیاستی، ۱۳۹۲ش، ص۱۱۶، «سند ملی راهیان نور کشور»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- ↑ «بازدید بیش از ۴ میلیون زائر راهیان نور از یادمانهای دفاع مقدس در سال ۱۴۰۲»، خبرگزاری دفاع مقدس؛ «سند ملی راهیان نور کشور»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- ↑ دعائی، راهیان نور به مثابه گردشگری میراث فرهنگی: مستندسازی تجربیات سیاستی، ۱۳۹۲ش، ص۱۳۶.
- ↑ «سند ملی راهیان نور کشور»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- ↑ سجادیمهر، «شناسایی و اولویت بندی مسائل و چالش های عملکردی و گفتمانی در فرآیند حضور گروه های دانشجویی در گردشگری جنگ (اردوهای راهیان نور)»، ص۳۰۴.
- ↑ علیپور و دیگران، «بررسی تجارب زیسته دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان از سفر راهیان نور: مطالعه پدیدارشناسی»، ص۱۸۸.
- ↑ «روایتی از حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی در اردوهای راهیان نور»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «بیانات در دیدار دستاندرکاران راهیان نور»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای.
- ↑ خامنهای، «بیانات در منطقه عملیاتی فتحالمبین»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «بیانات در دیدار دستاندرکاران راهیان نور»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای.
- ↑ «آثار و برکات اردوهای راهیان نور از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی»، سایت بلیغ نیوز؛ «آیت الله نوری همدانی در یادمان شهدای شلمچه حضور یافت»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «روایتی از حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی در اردوهای راهیان نور»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ بیانات در دیدار دستاندرکاران راهیان نور، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای
- ↑ دعائی، راهیان نور به مثابه گردشگری میراث فرهنگی: مستندسازی تجربیات سیاستی، ۱۳۹۲ش، ص۱۰۸.
- ↑ دعائی، راهیان نور به مثابه گردشگری میراث فرهنگی: مستندسازی تجربیات سیاستی، ۱۳۹۲ش، ص۱۰۹.
- ↑ «تاریخچه راهیان نور»، پایگاه اطلاع رسانی ستاد مرکزی راهیان نور.
- ↑ «تاریخچه راهیان نور»، پایگاه اطلاع رسانی ستاد مرکزی راهیان نور.
- ↑ دعائی، راهیان نور به مثابه گردشگری میراث فرهنگی: مستندسازی تجربیات سیاستی، ۱۳۹۲ش، ص۱۲۵.
- ↑ قاسمی، «شناسایی، ارزیابی و رتبه بندی عوامل موثر در بهبود کیفیت گردشگری جنگ در ایران (سفرهای راهیان نور)»، ص۴۶۷.
- ↑ «۴۰ دستگاه در برگزاری راهیان نور کمک میکنند/ حضور ۴۷ درصدی زائران با خودروهای شخصی در یادمانها»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «افزایش ۳۷ درصدی زائران راهیان نور نسبت به مدت مشابه در سال گذشته»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «۴۰ دستگاه در برگزاری راهیان نور کمک میکنند/ حضور ۴۷ درصدی زائران با خودروهای شخصی در یادمانها»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «بازدید بیش از ۴ میلیون زائر راهیان نور از یادمانهای دفاع مقدس در سال ۱۴۰۲»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «زائران سالانه راهیان نور، به بیش از ۴ میلیون نفر رسید»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ دعائی، راهیان نور به مثابه گردشگری میراث فرهنگی: مستندسازی تجربیات سیاستی، ۱۳۹۲ش، ص۱۳۲ و ۱۳۳، «افزایش ۳۰ درصدی زائران راهیان نور»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «آشنایی با یادمانهای راهیان نور»، سایت جامع فرهنگی مذهبی شهید آوینی.
- ↑ «معرفی مناطق عملیاتی غرب کشور»، پایگاه اطلاعرسانی ستاد راهیان نور کشور.
- ↑ «مناطق عملیاتی شمالغرب کشور»، پایگاه اطلاعرسانی ستاد راهیان نور کشور.
پیوند به بیرون
- «سند ملی راهیان نور کشور»
- «اطلس مناطق عملیاتی خوزستان»
- «اطلس مناطق عملیاتی ایلام»
- «اطلس مناطق عملیاتی کرمانشاه»
منابع
- «آشنایی با یادمانهای راهیان نور» سایت جامع فرهنگی مذهبی شهید آوینی، تاریخ بازدید: ۲ دی ۱۴۰۴ش.
- «آیت الله نوری همدانی در یادمان شهدای شلمچه حضور یافت» ، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۳۸۹ش، تاریخ بازدید: ۱۹ آذر ۱۴۰۴ش.
- «آثار و برکات اردوهای راهیان نور از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی»، سایت بلیغ نیوز، تاریخ بازدید: ۱۹ آذر ۱۴۰۴ش.
- «افزایش ۳۰ درصدی زائران راهیان نور» ،خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۹ آذر ۱۴۰۴ش.
- «بیانات در منطقه عملیاتی فتحالمبین»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۸۹ش، تاریخ بازدید: ۹ آذر ۱۴۰۴ش.
- «بیانات در دیدار دستاندرکاران راهیان نور» ، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۱۸ آذر ۱۴۰۴ش.
- دعائی، مهدی، راهیان نور به مثابه گردشگری میراث فرهنگی: مستندسازی تجربیات سیاستی، پایاننامه دوره کارشناسی ارشد رشته مطالعات سیاستگذاری، تهران، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۹۲ش.
- «روایتی از حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی در اردوهای راهیان نور»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱۹ آذر ۱۴۰۴ش.
- «زائران سالانه راهیان نور، به بیش از ۴ میلیون نفر رسید»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۶ آذر ۱۴۰۴ش.
- «سند ملی راهیان نور کشور»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
- سجادیمهر، ساسان، علی بهرامی و محمدمهدی مهتدی، «شناسایی و اولویت بندی مسائل و چالش های عملکردی و گفتمانی در فرآیند حضور گروه های دانشجویی در گردشگری جنگ (اردوهای راهیان نور)»، نشریه علمی مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، شماره هفتم، سال چهارم، پاییز و زمستان ۱۴۰۱ش.
- قاسمی، محمد، محمدمهدی مهتدی، «شناسایی، ارزیابی و رتبه بندی عوامل موثر در بهبود کیفیت گردشگری جنگ در ایران (سفرهای راهیان نور)»، نشریه مدیریت نوآوری و راهبردهای عملیاتی، شماره۴، دوره۳، زمستان۱۴۰۱ش.
- علیپور، محمد، جواد اکبریمطلق، ریحانه محترمی، مرتضی سنچولی، فاطمه قانعیفر، احمدعلی رهدار و محبوبه حسینزائی،«بررسی تجارب زیسته دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان از سفر راهیان نور: مطالعه پدیدارشناسی»، نشریه علمی مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، شماره نهم، سال پنجم، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش.
- نورانی، حمیده، دفاع مقدس و توسعه گردشگری در استان خوزستان، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت فرهنگی، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، ۱۳۸۹ش.
- «معرفی مناطق عملیاتی غرب کشور»، پایگاه اطلاعرسانی ستاد راهیان نور کشور، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲ دی ۱۴۰۴ش.
- «معرفی مناطق عملیاتی شمالغرب کشور»، پایگاه اطلاعرسانی ستاد راهیان نور کشور، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲ دی ۱۴۰۴ش.
- «۴۰ دستگاه در برگزاری راهیان نور کمک میکنند/ حضور ۴۷ درصدی زائران با خودروهای شخصی در یادمانها»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲ دی ۱۴۰۴ش.