پرش به محتوا

صدور انقلاب اسلامی

از ویکی شیعه

صدور انقلاب اسلامی مجموعه سیاست‌ها، اقدامات و رویکردهای جمهوری اسلامی ایران است که برای گسترش آرمان‌ها و ارزش‌های انقلاب اسلامی در خارج از مرزهای کشور صورت می‌گیرد. این موضوع از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی ایران مطرح گردیده و در چند اصل از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه اصل ۱۵۴، مورد تأکید قرار گرفته است.

صدور انقلاب اسلامی نه به‌معنای مداخله نظامی یا تحمیل ایدئولوژی، بلکه به‌عنوان ترویج گفتمان اسلامی، حمایت از مستضعفان، و تقویت جنبش‌های آزادی‌خواه در جهان اسلام تعریف شده است. امام خمینی، صدور انقلاب را وظیفه‌ای دینی و انسانی برای مقابله با ظلم، استکبار و نظام‌های سلطه‌گر می‌دانست.

این سیاست در قالب‌های مختلفی از جمله فعالیت‌های فرهنگی، رسانه‌ای، دیپلماسی عمومی، و حمایت معنوی از جنبش‌های اسلامی و مقاومت منطقه‌ای دنبال شده است. بااین‌حال، صدور انقلاب اسلامی همواره با واکنش‌های متفاوتی از سوی قدرت‌های جهانی، کشورهای منطقه و جریان‌های سیاسی داخلی مواجه بوده و موضوعی مناقشه‌برانگیز در عرصه سیاست خارجی ایران به‌شمار رفته است.

توصیف و جایگاه

به‌گفته سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر انقلاب، صدور انقلاب ایران به‌معنای صدور فرهنگ اسلامی و ارزش‌های انسانی[۱] همچون یکتاپرستی، اخلاق اسلامی، روحیه فداکاری و اخلاص و تزکیه است.[۲] امام خمینی، بنیانگذار انقلاب اسلامی، ماهیت صدور انقلاب را فرهنگی و معنوی عنوان کرده است.[۳] بر این اساس، صدور انقلاب نه از طریق نظامی و امنیتی[۴] بلکه از مسیر بازتولید آموزه‌های اسلامی و هویت‌بخشی به مردم مسلمان[۵] جهت معرفی چهره واقعی اسلام انجام می‌شود.[۶]

حقیقت ِ صدور انقلاب اسلامی

سید علی خامنه‌ای:
انقلاب چیزی نیست که کسی آن را صادر کند. انقلاب کالا نیست که بشود صادرش کرد. انقلاب، محموله نیست که بتوان آن را به جای دیگری برد و یا به کشور دیگری صادر کرد. انقلاب، اگر درست و منطقی باشد و اگر برای ملتها جاذب باشد، خودش صادر می‌شود؛ بدون این‌که کسی بخواهد آن را صادر کند. ما انقلاب را صادر نکردیم. انقلاب، با جاذبه‌های خودش صادر شده است. ... ما انقلاب را امروز نمی‌خواهیم صادر کنیم. انقلاب، یک‌بار صادر می‌شود؛ و شد! این‌که می‌بینید امروز در سرتاسر دنیا، گرایش و ایمان اسلامی زنده شده است؛ این‌که می‌بینید ملتها در شمال آفریقا و در خاورمیانه و در شرق و غرب کشورهای اسلامی بیدار شده‌اند؛ این‌که می‌بینید جوانان مسلمان در کشورهای گوناگون به زیباییهای دین و قرآن روآورنده‌اند، همه حاکی از این است که انقلاب اسلامی در اوّلِ وقوع خود صادر شده است.

بیانات در خطبه‌‌های نماز عید فطر (۱۳۷۲/۰۱/۰۴)[۷]

سید علی خامنه‌ای جهانی بودن نهضت امام خمینی و جذاب بودن تشکیل حکومت اسلامی عادلانه را عامل صدور انقلاب به کشورهای دیگر بدون نیاز به دخالت در امور داخلی آن‌ها دانسته است.[۸] اصل ۱۵۴ قانون اساسی ایران نیز بر صدور انقلاب با تأکید بر عدم دخالت در امور داخلی ملت‌ها، از طریق حمایت از جنبش‌های سیاسی اسلامی و مبارزه آن‌ها با استکبار تأکید دارد.[۹]

بنابر عقیده امام خمینی هدف از صدور انقلاب، اجرای احکام اسلام در دنیا و رسیدن مردم دنیا به رفاه و آزادی است.[۱۰] ازاین‌رو، صدور انقلاب زمانی تحقق می‌یابد که ابتدا حقیقت اسلام و اخلاق اسلامی و انسانی در ایران رشد کند[۱۱] و این کشور تبدیل به یک کشور آباد و مرفه و برخوردار از عدالت اجتماعی و دیگر ارزش‌های اسلامی شود.[۱۲] اهداف دیگری برای صدور انقلاب برشمرده شده است که موارد زیر از جمله آن‌ها است:

  • پیاده کردن اهداف جهانی اسلام در کل دنیا
  • زمینه‌سازی برای تشکیل حکومت جهانی امام زمان(عج)
  • احیای هویت اسلامی مسلمانان
  • وحدت و همگرایی مسلمانان جهان
  • بیداری ملت‌ها و مبارزه آن‌ها با استکبار جهانی
  • صدور تجربه‌های انقلابی به سراسر جهان.[۱۳]
  • برقراری آشتی بین دولت‌ها و ملت‌ها.[۱۴]

راه‌کارها و ابزارهای صدور انقلاب

از دیدگاه امام خمینی، باید از همه ابزارهای مشروع و متناسب با رویکرد فرهنگی و تبلیغی برای صدور انقلاب بهره برد.[۱۵] نهادهای مختلف همچون سفارت‌خانه‌ها، رسانه‌ها، حوزه‌های علمیه، مراسم اسلامی از جمله ابزارها برای صدور انقلاب به شمار می‌‌روند.[۱۶] ازاین‌رو تأکید می‌شود که صدور انقلاب با ابزارهای فرهنگی و روش‌های دیپلماتیک صورت خواهد گرفت.[۱۷] در همین راستا راهکارهایی برای صدور انقلاب ارائه شده است که برخی از آن‌ها به شرح ذیل است:

  • انجام تبلیغات از طریق رسانه‌های مختلف در خارج از کشور.[۱۸]
  • جذب نیرو و اعزام آن‌ها به خارج از کشور جهت نشر فرهنگ اسلامی.[۱۹]
  • ارائه اخلاق پسندیده و رفتار اسلامی از جانب مسافران و زائران در خارج از کشور.[۲۰]
  • تحت تأثیر قراردادن دولتمردان خارجی توسط مسئولان ایرانی.[۲۱]
  • ایجاد هسته‌های مقاومت در سراسر جهان جهت مقابله با قدرت‌های شرق و غرب.[۲۲]
  • حمایت از نهضت‌های آزادی‌بخش و اسلامی در دنیا
  • مبارزه مستمر و خستگی‌ناپذیر با استکبار جهانی به سرکردگی آمریکا.[۲۳]
  • پیاده کردن دستورات اسلام و تبدیل کشور به یک حکومت و جامعه اسلامی و تبدیل شدن آن به یک الگوی موفق برای دیگران.[۲۴]
  • برگزاری سمینارها و کنگره‌ها جهت ارتباط گرفتن با ملت‌های دیگر.[۲۵]
  • پذیرش و اعزام دانشجو به کشورهای دیگر جهت ارتباط گرفتن با مردم آن کشورها.[۲۶]

اقدامات انجام‌شده

تصویری از مراسم برائت از مشرکین در دهه ۶۰

اقداماتی از جانب جمهوری اسلامی ایران انجام شده که در راستای صدور انقلاب به‌شمار رفته است. برخی از این اقدامات به شرح ذیل است:

موانع به‌وجود آمده در مسیر صدور انقلاب

به‌گفته پژوهشگران، پس از انقلاب، موانعی داخلی (آشفتگی اوضاع، جدایی‌طلبی) و خارجی (نشان دادن چهره مخدوش از ایران، توسط رسانه‌های غربی) صدور انقلاب را با مشکل مواجه کرد.[۲۸] همچنین گفته شده است که جنگ هشت ساله، تحریم‌ها، فوت امام خمینی، تک‌قطبی شدن جهان و سازندگی پس از جنگ، سیاست صدور انقلاب را از تهاجمی به تدافعی تبدیل کرد.[۲۹] همچنین، منافع ملی‌گرایانه دولت‌های اسلامی، سرکوب جنبش‌های اسلامی و اقدامات فرهنگی علیه شیعه، از دیگر موانع صدور انقلاب شناخته شده است.[۳۰] صدور انقلاب به کشورهای دیگر خطری بزرگ برای منافع کشورهای ابرقدرت به شمار رفته است. ازاین‌رو این کشورها اهتمام ویژه‌ای برای مقابله همه‌جانبه با ایران اسلامی را در دستور کار خود قرارداده‌اند.[۳۱]

چالش‌ها

تصمیم ایران برای صدور انقلاب به کشورهای دیگر موجب بروز تنش در روابط این کشور با جهان عرب گردید و موجب شد که خطر اسرائیل برای اعراب، تبدیل به تهدیدی فرعی شده و ایران به عنوان خطر اصلی معرفی شود.[۳۲] مهار و سرکوب جنبش‌های اسلام‌گرا در کشورهایی مانند عراق، مصر، تونس و اندونزی از پیامدهای انقلاب اسلامی ایران قلمداد شده است.[۳۳]

محمدباقر حشمت‌زاده، از اساتید علوم سیاسی ایران، جنگ تحمیلی عراق علیه ایران را از پیامدهای صدور انقلاب دانسته است.[۳۴] به گفته او، کشورهای منطقه و نظام بین‌الملل که با صدور انقلاب، موجودیت و منافع خود را در خطر می‌دیدند، در تحمیل جنگ علیه ایران به اشتراک نظر رسیده، جنگ تحمیلی را آغاز کردند.[۳۵]

تأثیر انقلاب بر کشورهای منطقه

پیروزی انقلاب اسلامی ایده صدور انقلاب را در سال ۱۳۵۸ش در پی داشت[۳۶] و امواجی از اسلام سیاسی در جهان عرب ایجاد کرد.[۳۷] گفته شده این انقلاب، اسلام سیاسی را زنده ساخت،[۳۸] تفکر انقلابی‌گری را گسترش داد[۳۹] و الگوی حکومت دینی را رواج داد.[۴۰] در مبارزات سیاسی، گرایش به جهاد افزایش یافت و جنبش‌های اسلامی جهاد، شهادت و ایثار را به عنوان اصول اساسی خود پذیرفتند[۴۱] و شعارهای انقلاب در اعتراضات مردمی در کشورهای مختلف استفاده شد[۴۲] و منطقه خاورمیانه را تحت تأثیر قرار داد که موجب ترس حکومت‌ها گردید.[۴۳]

حجاب به‌عنوان یکی از مظاهر انقلاب، در جنبش‌های اسلامی گسترش یافت[۴۴] و در کشورهایی چون لبنان و الجزایر، چادر زنان ایرانی مورد استفاده قرار گرفت.[۴۵] بیشترین تأثیر مستقیم و پایدار انقلاب در لبنان بود[۴۶] که منجر به تأسیس حزب‌الله در سال ۱۹۸۳م شد.[۴۷] در فلسطین،[۴۸] انقلاب اسلامی باعث بیداری اسلامی و شکل‌گیری جریان‌های مقاومت مانند جهاد اسلامی و حماس گردید.[۴۹]

انقلاب اسلامی موجب احیا و توسعه فعالیت حزب‌الدعوه در عراق شد[۵۰] و مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در تهران (۱۳۶۱ش)[۵۱] و تشکیل حشد شعبی از تأثیرات آن بر عراق است.[۵۲] در یمن، اندیشه‌های امام خمینی بر حوثی‌ها تأثیر گذاشت[۵۳] و در سال ۲۰۱۱م، انصارالله یمن قدرت را به دست گرفت.[۵۴]

اندکی پس از انقلاب، در عربستان، شیعیان در شهرهای قطیف، صفرا، اباقیق و خنجی، دست به تظاهرات زدند[۵۵] و در بحرین، انقلاب اسلامی باعث بیداری سیاسی و مذهبی شیعیان شد که منجر به تظاهرات و حمایت از انقلاب گردید.[۵۶] تشکیل جبهه اسلامی برای آزادی بحرین[۵۷] و اعتراضات مردم به رهبری شیخ عیسی قاسم در سال ۲۰۱۱م از نشانه‌های این تأثیرگذاری است.[۵۸]

موافقان و مخالفان

گروه‌ها و جبهه‌های سیاسی ایران در برابر موضوع صدور انقلاب موضع متفاوتی اتخاذ کردند:

  • گروه اول (تأخیر در صدور انقلاب): این گروه معتقد بودند که صدور انقلاب باید به تعویق بیفتد تا زمانی که ایران به توانمندی لازم برسد و اوضاع داخلی تثبیت شود. آن‌ها همچنین بر اجتناب از برخورد تهاجمی با جامعه جهانی تأکید داشتند.[۵۹]
  • گروه دوم (صدور نظامی انقلاب): این گروه قاطعانه از صدور نظامی انقلاب حمایت می‌کردند. آن‌ها توسعه داخلی را نوعی سازش می‌دانستند و بر نابودی رژیم‌های اطراف از طریق ابزارهای نظامی و اطلاعاتی اصرار داشتند.[۶۰]
  • گروه سوم (ملی‌گرایان، به‌ویژه مهدی بازرگان و کابینه‌اش): این گروه صدور انقلاب را اقدامی اشتباه و زیان‌بار تلقی می‌کردند.[۶۱] با وجود داشتن اعتقادات اسلامی، ناسیونالیسم را محور اصلی فعالیت خود قرار داده و بازسازی ملی را در اولویت می‌دانستند.[۶۲] آن‌ها با برخورد ایدئولوژیک با نظام جهانی مخالف بودند و بر برقراری ارتباط با همه کشورها و پیوستن به جامعه جهانی تأکید داشتند.[۶۳] از دیدگاه آن‌ها، صدور انقلاب با اصول بین‌المللی مغایرت داشت و ارزش‌های اسلامی را محدود به مرزهای ایران می‌دانستند.[۶۴]

واکنش‌های خارجی

رهبران انقلاب اسلامی ایران با تأکید بر صدور انقلاب به کشورهای دیگر، نگرانی کشورهای حاشیه خلیج فارس را برانگیختند.[۶۵] این موضوع بر روابط این کشور با کشورهای عربی تأثیر منفی گذاشت.[۶۶] کشورهای عربی از ابتدای پیروزی انقلاب در ایران بنای مخالفت با آن گذاشتند که در این میان کشور عربستان سعودی بیش از دیگر کشورها با برقراری انقلاب اسلامی در ایران مخالف بود.[۶۷]

به‌گفته برخی محققان، کشورهای اروپایی برای مقابله با انقلاب اسلامی و صدور آن به سیاست‌هایی همچون اسلام‌هراسی و ایران‌هراسی روی آورده و تلاش کردند چهره خشن از اسلام ارائه کنند.[۶۸]

تصویر روی جلد کتاب صدور انقلاب اسلامی؛ زمینه‌ها و پیامدهای بین‌الملل آن

تک‌نگاری‌ها

در موضوع صدور انقلاب اسلامی ایران کتاب‌های مختلفی تألیف شده است. برخی از این نگاشته‌ها به شرح ذیل است:

  • صدور انقلاب از منظر امام خمینی: این کتاب توسط عباسعلی فرزندی نگاشته شده است که در آن به تبیین مبانی و اصول صدور انقلاب و ارائه استراتژی مربوط به آن طبق دیدگاه امام خمینی پرداخته شده است.[۶۹]
  • سیاست صدور انقلاب اسلامی: این کتاب به تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر جوامع دیگر پرداخته است. کتاب مذکور توسط علی فلاح‌نژاد تألیف و توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی به چاپ رسیده است.[۷۰]
  • صدور انقلاب اسلامی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها: این کتاب درباره انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر بیداری اسلامی و به قلم غلامرضا عراقی نوشته شده است.[۷۱]
  • صدور انقلاب اسلامی؛ زمینه‌ها و پیامدهای بین‌المللی آن: این کتاب توسط بهرام نوازنی نگاشته شده و مؤسسه عروج آن را به چاپ رسانده است.[۷۲]

پانویس

  1. خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  2. خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  3. قائمی، «انقلاب اسلامی و گفتمان‌های صدور انقلاب»، ص۴۹۷.
  4. خامنه‌ای، «بیانات در دیدار طلاب غیرایرانی حوزه علمیه قم»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  5. خامنه‌ای، «بیانات در دیدار طلاب غیرایرانی حوزه علمیه قم»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  6. خمینی، صدور انقلاب از دیدگاه امام خمینی، ۱۳۸۷ش، ص۳۶؛ قائمی، «انقلاب اسلامی و گفتمان‌های صدور انقلاب»، ص۴۹۶.
  7. «بیانات در خطبه‌‌های نماز عید فطر»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  8. خامنه‌ای، «خطبه‌های نمازجمعه در بیست و یکمین سالگرد رحلت امام خمینی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای؛ خامنه‌ای، «بیانات در اولین دیدار با نمایندگان مجلس هشتم»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  9. قربانی، «نگاهی به جایگاه صدور انقلاب در قانون‌اساسی»، وبگاه پایگاه تحلیلی خبری ۵۹۸.
  10. خمینی، صدور انقلاب از دیدگاه امام خمینی، ۱۳۸۷ش، ص۹.
  11. خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۳، ص۴۸۸.
  12. قائمی، «انقلاب اسلامی و گفتمان‌های صدور انقلاب»، ص۴۹۸-۴۹۹.
  13. فرزندی اردکانی، «درآمدی بر استراتژی صدور انقلاب از منظر امام خمینی»، ص۲۰۱-۲۰۹؛ آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۱۰.
  14. خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۳، ص۹۶.
  15. پروانه، «صدور انقلاب به مثابه نقشه راه جهان‌گرایی در اندیشه سیاسی امام خمینی»،‌ ص۱۷۹.
  16. فرزندی اردکانی، «درآمدی بر استراتژی صدور انقلاب از منظر امام خمینی»، ص۲۲۱-۲۲۲.
  17. قائمی، «انقلاب اسلامی و گفتمان‌های صدور انقلاب»، ص۴۹۸.
  18. خمینی، صدور انقلاب از دیدگاه امام خمینی، ۱۳۸۷ش، ص۵۲.
  19. خمینی، صدور انقلاب از دیدگاه امام خمینی، ۱۳۸۷ش، ص۵۲؛ یزدانی و دیگران، «بررسی ابزارها و شیوه‌های صدور ارزش‌های انقلاب اسلامی ایران»، ص۲۶۴.
  20. خمینی، صدور انقلاب از دیدگاه امام خمینی، ۱۳۸۷ش، ص۵۲.
  21. خمینی، صدور انقلاب از دیدگاه امام خمینی، ۱۳۸۷ش، ص۵۶.
  22. فرزندی اردکانی، «درآمدی بر استراتژی صدور انقلاب از منظر امام خمینی»، ص۲۰۲.
  23. فرزندی اردکانی، «درآمدی بر استراتژی صدور انقلاب از منظر امام خمینی»، ص۲۱۲-۲۲۱.
  24. یزدانی و دیگران، «بررسی ابزارها و شیوه‌های صدور ارزش‌های انقلاب اسلامی ایران»، ص۲۵۶.
  25. یزدانی و دیگران، «بررسی ابزارها و شیوه‌های صدور ارزش‌های انقلاب اسلامی ایران»، ص۲۵۷.
  26. یزدانی و دیگران، «بررسی ابزارها و شیوه‌های صدور ارزش‌های انقلاب اسلامی ایران»، ص۲۷۲.
  27. حشمت‌زاده، تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشورهای اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۶۹.
  28. محمدی، «سیاست صدور انقلاب اسلامی؛ موانع و راه‌کارها»، وبگاه اسلام تایمز.
  29. محمدی، «سیاست صدور انقلاب اسلامی؛ موانع و راه‌کارها»، وبگاه اسلام تایمز.
  30. محمدی، «سیاست صدور انقلاب اسلامی؛ موانع و راه‌کارها»، وبگاه اسلام تایمز.
  31. محمدی، «سیاست صدور انقلاب اسلامی؛ موانع و راه‌کارها»، وبگاه اسلام تایمز.
  32. حشمت‌زاده، تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشورهای اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۷۳.
  33. آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۲۱.
  34. حشمت‌زاده، تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشورهای اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۵۱.
  35. حشمت‌زاده، تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشورهای اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۵۱.
  36. حشمت‌زاده، تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشورهای اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۵۱.
  37. حشمت‌زاده، تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشورهای اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۷۲.
  38. اکبری کریم‌آبادی، «تأثیر انقلاب اسلامی بر خیزش‌های مردمی در کشورهای عربی خاورمیانه» ص۳۴.
  39. آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۲۰.
  40. آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۲۳.
  41. شیرودی، «انقلاب اسلامی ایران و جنبش‌های جهان اسلام»، ص۳۱.
  42. شیرودی، «انقلاب اسلامی ایران و جنبش‌های جهان اسلام»، ص۳۲-۳۳.
  43. مجرد، تأثیر انقلاب اسلامی بر سیاست بین‌الملل، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۹.
  44. شیرودی، «انقلاب اسلامی ایران و جنبش‌های جهان اسلام»، ص۳۳-۳۴.
  45. شیرودی، «انقلاب اسلامی ایران و جنبش‌های جهان اسلام»، ص۳۳-۳۴.
  46. مجرد، تأثیر انقلاب اسلامی بر سیاست بین‌الملل، ۱۳۸۶ش، ص۲۰۱.
  47. حشمت‌زاده، تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشورهای اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۱-۱۲۲.
  48. صالحی، و شهابی، «تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر بیداری اسلامی منطقه خاورمیانه»، ص۵۷.
  49. هدایتی شهیدانی، و بابایی، محور مقاومت؛ شرحی بر ویژگی‌ها و وجوه مختلف، ۱۳۹۹ش، ص ۱۱۶.
  50. حافظ‌نیا و احمدی، «تبیین ژئوپلیتیکی اثرگذاری انقلاب اسلامی بر سیاسی‌شدن شیعیان جهان»، ص ۸۶.
  51. حافظ‌نیا و احمدی، «تبیین ژئوپلیتیکی اثرگذاری انقلاب اسلامی بر سیاسی‌شدن شیعیان جهان»، ص ۹۳.
  52. حافظ‌نیا و احمدی، «تبیین ژئوپلیتیکی اثرگذاری انقلاب اسلامی بر سیاسی‌شدن شیعیان جهان»، ص ۳۴ و ۱۵۲.
  53. نصر اصفهانی، «تأثیر نقش مفهومی انقلاب اسلامی بر هویت‌خواهی شیعیان یمن با تأکید بر جنبش حوثی»،‌ ۶۶.
  54. نصر اصفهانی، «تأثیر نقش مفهومی انقلاب اسلامی بر هویت‌خواهی شیعیان یمن با تأکید بر جنبش حوثی»،‌ ۷۱.
  55. شیرودی، «انقلاب اسلامی ایران و جنبش‌های جهان اسلام»، ص۳۴.
  56. حزباوی، و کریمی‌فرد، «نظریه پخش و تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان بحرین»، ص ۱۹۷.
  57. حافظ‌نیا و احمدی، «تبیین ژئوپلیتیکی اثرگذاری انقلاب اسلامی بر سیاسی‌شدن شیعیان جهان»، ص ۸۸.
  58. حافظ‌نیا و احمدی، «تبیین ژئوپلیتیکی اثرگذاری انقلاب اسلامی بر سیاسی‌شدن شیعیان جهان»، ص ۸۸-۸۹.
  59. توکلی، «بحثی پیرامون نظرات موافقات و مخالفان صدور انقلاب»، ص۵۶؛ آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۰۴؛ پورمحمد، «صدور انقلاب، چرایی، چیستی و چگونگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  60. توکلی، «بحثی پیرامون نظرات موافقات و مخالفان صدور انقلاب»، ص۵۶؛ آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۰۳؛ پورمحمد، «صدور انقلاب، چرایی، چیستی و چگونگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  61. توکلی، «بحثی پیرامون نظرات موافقات و مخالفان صدور انقلاب»، ص۵۶؛ آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۰۲-۴۰۳؛ پورمحمد، «صدور انقلاب، چرایی، چیستی و چگونگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  62. توکلی، «بحثی پیرامون نظرات موافقات و مخالفان صدور انقلاب»، ص۵۶؛ آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۰۲-۴۰۳؛ پورمحمد، «صدور انقلاب، چرایی، چیستی و چگونگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  63. توکلی، «بحثی پیرامون نظرات موافقات و مخالفان صدور انقلاب»، ص۵۶؛ آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۰۲-۴۰۳؛ پورمحمد، «صدور انقلاب، چرایی، چیستی و چگونگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  64. توکلی، «بحثی پیرامون نظرات موافقات و مخالفان صدور انقلاب»، ص۵۶؛ آصفری و دیگران، «بررسی تأثیرات مؤلفه‌های گفتمان صدور انقلاب بر امنیت جمهوری اسلامی ایران» ص۴۰۲-۴۰۳؛ پورمحمد، «صدور انقلاب، چرایی، چیستی و چگونگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  65. الضبع فایز و محمد حسن ملوک، «موقف الدول الخلیجیه من الثورة الایرانیه»، ص ۱۹۲.
  66. الضبع فایز و محمد حسن ملوک، «موقف الدول الخلیجیه من الثورة الایرانیه»، ص ۱۸۷.
  67. الضبع فایز و محمد حسن ملوک، «موقف الدول الخلیجیه من الثورة الایرانیه»، ص ۱۸۷.
  68. باقری دولت آبادی و فخرایی، «آسیب شناسی صدور انقلاب اسلامی به اروپا بر اساس نظریه گفتمان»، ص۸۷-۸۸.
  69. «صدور انقلاب از منظر امام خمینی»، وبگاه انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌های اسلامی.
  70. «کتاب صدور انقلاب اسلامی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها به چاپ چهارم رسید»، وبگاه پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی.
  71. «صدور انقلاب اسلامی: فرصت‌ها و چالش‌ها»، وبگاه خانه کتاب و ادبیات ایران.
  72. «صدور انقلاب اسلامی :زمینه ها و پیامدهای بین‌المللی آن»، وبگاه فروشگاه منشورات امام خمینی.

منابع