پرش به محتوا

عملیات وعده صادق ۴

از ویکی شیعه
عملیات وعده صادق ۴
بخشی از درگیری‌های آمریکا و اسرائیل با ایران
دیوارنگاره میدان ولیعصر تهران با عنوان «تا جهان بیاساید» به مناسبت عملیات وعده صادق ۴
دیوارنگاره میدان ولیعصر تهران با عنوان «تا جهان بیاساید» به مناسبت عملیات وعده صادق ۴
زمان۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش
مکانسرزمین‌های اشغالی فلسطین و پایگاه‌های آمریکا در منطقه
نتیجهشکست هیمنه و اعتبار نظامی آمریکا و شناخته شدن ایران به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی
علت جنگپاسخ به حملات اسرائیل و آمریکا به ایران
جنگندگان
طرفین جنگجمهوری اسلامی ایران
آمریکا و رژیم صهیونسیتی
نیروها
سپاه پاسداران و ارتش ایران
ارتش آمریکا و اسرائیل
خسارات
خسارت نظامی ۲۹ تا ۵۰ میلیارد دلاری به آمریکا و ۱۱ تا ۱۷ میلیارد دلاری به اسرائیل، انهدام ۳۹ تا ۴۹ هواپیما و بالگرد آمریکایی مانند جنگنده F۳۵، F۲۲، A10، آواکس و C130 و ۱۷۰ پهباد آمریکایی و اسرائیلی/ آسیب دیدن حدود ۱۷ پایگاه نظامی آمریکا در منطقه


عملیات وعده صادق ۴ به مجموعه حملات موشکی و پهپادی ایران به سرزمین‌های اشغالی فلسطین و پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس اشاره دارد که در پاسخ به حمله مشترک اسرائیل و آمریکا به ایران از ۹ اسفند ۱۴۰۴ش آغاز شد و تا ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش ادامه یافت. در این عملیات، همچنین حملاتی به کشتی‌های نظامی آمریکا انجام شد و با ایجاد محدودیت از سوی ایران، تردد در تنگه هرمز با اختلال مواجه شد. جمهوری اسلامی ایران، این عملیات را در چارچوب ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد و در راستای دفاع مشروع از حاکمیت و تمامیت ارضی ایران اعلام کرده است.

در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش، با میانجی‌گری پاکستان، آتش‌بسی میان ایران و آمریکا برقرار شد. همچنین مذاکراتی در اسلام‌آباد میان نمایندگان دو کشور برگزار شد که به نتیجه نهایی نرسید. در ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش، رئیس‌جمهور آمریکا از تمدید یک‌جانبه آتش‌بس تا زمان ارائه پیشنهاد ایران خبر داد.

در داخل ایران، تجمعات مردمی در حمایت از نیروهای مسلح و این عملیات برگزار شد. همچنین گروه‌های مقاومت همچون حزب‌الله لبنان و مقاومت اسلامی عراق در این عملیات، ایران را همراهی کردند.

عملیات وعده صادق ۴، پیامدهای نظامی، اقتصادی و سیاسی متعددی در پی‌داشت. شکست هیمنه و هژمونی نظامی آمریکا و نمایش قدرت ایران در عرصه بین‌المللی، اخراج و سرکوب شیعیان در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، اختلال در عرضه انرژی و افزایش شدید قیمت آن در سطح جهانی، اختلال در حمل و نقل هوایی و دریایی، تقویت انسجام و اتحاد ملی میان ایرانیان و استعفا یا برکناری جمعی از مقامات سیاسی و نظامی آمریکایی ازجمله پیامدهای این عملیات به شمار می‌رود.

این عملیات خسارت و تلفات متعددی به اسرائیل و آمریکا وارد کرد. خسارت‌های نظامی و دفاعی آمریکا از ۲۹ تا ۵۰ میلیارد دلار و خسارت‌های وارده به اسرائیل نیز از ۱۱ تا ۱۸ میلیارد دلار برآورد شده است. به گزارش خبرگزاری‌های آمریکایی مانند نیویورک‌تایمز و سی‌ان‌ان، ۱۶ یا ۱۷ پایگاه نظامی آمریکا در این عملیات تخریب و از حوزه عملیات خارج شده است. همچنین براساس گزارش واشنگتن‌پست، در حملات ایران به پایگاه‌های آمریکا، دست‌کم ۲۲۸ سازه و تجهیزات نظامی ازجمله ۳۹ تا ۴۹ هواپیما و بالگرد و ۱۲ سامانه پیشرفته راداری و پایانه مخابراتی مانند تاد و پاتریوت آسیب دیده یا نابوده شده است.

برخی تحلیل‌گران خسارت‌های وارده بر اقتصاد و جامعه آمریکا را موجب شکست و افول اعتبار قدرت نظامی آمریکا و در مقابل، سبب ارتقای جایگاه و اعتبار ایران به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی دانسته‌اند. گفته شده آمریکا و اسرائیل به هیچ یک از اهداف خود در جنگ رمضان ازجمله تغییر نظام سیاسی، توقف برنامه هسته‌ای و ازبین بردن نیروی موشکی و دریایی ایران نرسیدند.

دفاع مشروع و قانونی ایران در برابر حمله مشترک آمریکا و اسرائیل

در ۹ اسفند ۱۴۰۴/۱۰ رمضان ۱۴۴۷ق/۲۸ فوریه ۲۰۲۶م، پس از حملات مشترک اسرائیل و آمریکا به ایران و ترور رهبر و فرماندهان ارشد نظامی، ایران حملات موشکی و پهبادی به سرزمین‌های اشغالی و پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه را با عنوان «عملیات وعده صادق ۴» آغاز کرد.

عملیات وعده صادق ۴ با استناد به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل، حق مشروع ایران در دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی و شهروندان ایرانی شمرده شده است.[۱]

مواضع علمای مسلمان و فتوای جهاد

عده‌ای از عالمان شیعه و سنی در کشورهای مختلف مسلمان، با حمایت از ایران و حق دفاع از خود، فتوای جهاد علیه آمریکا و اسرائیل صادر کردند. عبدالله جوادی آملی، مرجع تقلید شیعه، در پیامی در ۱۱ فروردین، با توجه به آیات و روایات، دفاع از حریم اسلام و میهن در برابر دشمنی که نه انسان است و نه پایبند به هیچ تعهدی، واجب دانست. به گفته او، دشمنی که عقل و دین نمی‌شناسد، به جان و مال مردم، کودکان و بی‌گناهان حمله می‌کند و به قرآن و مراکز دینی هتک حرمت می‌کند، از دایره انسانیت بیرون است و دفاع در مقابل چنین دشمنی واجب است.[۲] مولانا عبدالحق هاشمی، نائب امیر جماعت مسلمان پاکستان، نیز حمایت از ایران و جهاد در کنار ملت ایران را برای همه امت اسلامی واجب عینی شمرده است. همچنین مولوی حبیب‌الله حسام، رئیس شورای اخوت اسلامی افغانستان، شیخ حسین قاسم، رئیس شورای علمای فلسطین، شیخ کفاح بطه، مفتی روسیه، سید عدنان الجنید، رهبر تصوف یمن، نیز در پیام‌های جداگانه فتوای جهاد دادند.

رهبران گروه‌های مقاومت از عملیات وعده صادق ۴ حمایت کرده و آن را حق مشروع ایران شمردند.

اهداف و چرایی جنگ با ایران

نمایی از پهبادهای شاهد ۱۳۶ ایرانی و استفاده از آنها در عملیات وعده صادق ۴.

جنگ رمضان، جنگ تحمیلی سوم یا دفاع مقدس سوم با حملات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش/۱۰ رمضان ۱۴۴۷ق/۲۸ فوریه ۲۰۲۶م به مناطقی در تهران، از جمله بیت رهبری آغاز شد. مقامات آمریکا[۳] و اسرائیل[۴] اهداف متعددی برای آغاز جنگ اعلام کردند ازجمله نابودی برنامه‌های هسته‌ای جهت دفع تهدیدات و ساخت سلاح هسته‌ای،[۵] از بین بردن توان موشکی و نظامی ایران،[۶] نابودی نیروی دریایی ایران،[۷] بی‌ثبات‌سازی سیاسی، تغییر نظام حکومتی، تجزیه ایران، تصاحب و کنترل منابع نفت ایران،[۸] تسلیم بی‌قید و شرط ایران در برابر آمریکا[۹] و از بین بردن توانایی ایران در حمایت و اعمال قدرت در خارج از مرزهایش(حمایت از محور مقاومت).[۱۰] برخی از مقامات آمریکایی همچون کاملا هریس، معاون رئیس جمهور سابق آمریکا،[۱۱] و مدیر مستعفی مرکز ملی مبارزه با تروریسم،[۱۲] اسرائیل را عامل جنگ دانسته و گفته‌اند آمریکا به دلیل فشار نخست‌وزیر اسرائیل وارد جنگ شد.

برخی مقامات آمریکا همچون مدیر مستعفی مرکز ملی مبارزه با تروریسم[۱۳] و مدیر سابق سازمان سیا، ادعاهای رئیس‌جمهور آمریکا برای آغاز جنگ را دروغ خوانده و معتقدند ایران هرگز تهدید هسته‌ای و موشکی علیه امنیت آمریکا محسوب نمی‌شده است. وزارت خارجه روسیه نیز با اشاره به اینکه انرژی هسته‌ای حق مسلم ایران است، تصریح کرده آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هیچ مدرکی مبنی بر انحراف انرژی هسته‌ای ایران به سمت تولید سلاح هسته‌ای ثبت نکرده است.[۱۴] به گزارش خبرگزاری بی‌بی‌سی نیز ارزیابی‌های گوناگون از جمله ارزیابی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشان می‌دهد که هیچ شاهد و مدرکی بر نزدیک بودن ایران به تولید بمب اتمی وجود ندارد.[۱۵] ایران عضو پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) بوده و همواره به صراحت گفته است در پی تولید و توسعه سلاح‌های هسته‌ای نبوده و هدف از برنامه غنی‌سازی اورانیوم، صلح‌آمیز و در حوزه انرژی، پزشکی و کشاوری است.[۱۶]

حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، همزمان و در میانه مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا صورت گرفت[۱۷] که نشانه‌ای از جنگ‌طلبی آمریکا ارزیابی شده است.[۱۸]

شرح عملیات

نمایی از شهر موشکی زیرزمینی سپاه پاسداران ایران.

در عملیات وعده صادق ۴، از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا روز ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش، سپاه پاسداران و ارتش ایران یکصد مرحله و موج عملیات موشکی و پهبادی اجرا کردند. این حملات، مناطق مختلفی را در سرزمین‌های اشغالی فلسطین از جمله تل‌آویو، حیفا، بئر یعقوب، بئر السبع، عکا را هدف قرار داد. ستاد کل ارتش، وزارت جنگ، پایگاه‌های نظامی و هوایی، فرودگاه بن‌گوریون،[نیازمند منبع]دفتر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی و مکان استقرار فرمانده نیروی هوایی ارتش[۱۹] تأسیسات هسته‌ای اسرائیل در دیمونا، از جمله این اهداف بوده‌اند. همچنین پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای امارات، قطر، کویت، اردن، عربستان، عراق و بحرین و ناوهای این کشور در منطقه نیز مورد اصابت حملات موشکی و پهبادی ایران قرار گرفتند.[۲۰] به گفته مقامات ایرانی، هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکایی در منطقه، نه از روی دشمنی با کشورهای میزبان، بلکه به دلیل استفاده از این پایگاه‌ها در حملات علیه ایران صورت گرفته است.[۲۱] در پی حملات اسرائیل و آمریکا به برخی زیرساخت‌های ایران همچون پالایشگاه‌های نفتی و پتروشیمی ایران، نیروهای مسلح ایران با هدف و ساست مقابله به مثل و چشم در مقابل چشم، زیرساخت‌های اسرائیل و آمریکا در منطقه را مورد هدف قرار داد.

گفته می‌شود نیروهای مسلح ایران در عملیات وعده صادق ۴ طی ۳۲ روز اول، حدود بیش از ۵۶۰۰ موشک و پهباد به پایگاه‌های آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس شکلیک کرده است.[۲۲] امارات مدعی شده است ایران در طول جنگ چهل روزه، بیش از ۲۸۰۰ موشک و پهپاد به سمت امارات پرتاب کرده است.[۲۳] رسانه‌های اسرائیلی، تعداد موشک‌های بالستیک پرتاپ شده به سمت اسرائیل را حدود ۶۵۰ موشک گفته‌اند.[۲۴] خبرگزاری اسپوتنیک روسیه نقل کرده که ۸۰ درصد موشک‌های ایرانی در موج‌های اول به اهداف خود در اسرائیل اصابت کرده است.[۲۵]

در این عملیات، موشک‌های گوناگون ایرانی مانند خرمشهر ۴، فتاح، قدر، خیبرشکن، عماد، فاتح، سجیل، حاج قاسم و پهپادهایی از نوع شاهد ۱۳۶، آرش ۱و۲ و حدید ۱۱۰ را به کار گرفته شدند.

آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر شهید ایران

در گذشته هم آمریکایی‌ها بارها در حرف‌های خودشان تهدید می‌کردند که «همه‌ گزینه‌ها روی میز است». «همه‌ گزینه‌ها» یعنی از جمله گزینه‌ی جنگ؛ ... حالا این آقا [ترامپ] هم همین‌طور مرتّباً ادّعا می‌کند که بله، ما ناو آوردیم و کارهایی مانند این کردیم! به نظر من ملّت ایران را از این چیزها نباید ترساند؛ ملّت ایران تحت تأثیر این حرف‌ها قرار نمی‌گیرد و از برخورد حق نمی‌هراسد. ما شروع‌کننده نیستیم، ما نمی‌خواهیم به کسی ظلم بکنیم، نمی‌خواهیم به کشوری حمله بکنیم، امّا به آن کسی که طمع داشته باشد، بخواهد حمله بکند و اذیّت بکند، ملّت ایران مشت محکمی خواهد زد.[۲۶]

هر یک از مراحل این عملیات با رمزهایی همچون یا علی بن ابی‌طالب، یا حیدر کرار، یا امیرالمؤمنین، یا فاطمه الزهرا، یا حسن بن علی، یا حسین بن علی و یا معز المؤمنین انجام شده است.

به گزارش خبرگزاری تایمزاسرائیل، جنگنده‌های اسرائیلی در طول چهل روز جنگ رمضان، ۱۸هزار بمب به مناطق مختلف ایران شلیک کردند.[۲۷]

مسدود کردن تنگه هرمز

ایران در روز نخست عملیات وعده صادق ۴ (۹ اسفند) و در واکنش به تحولات نظامی، تنگه هرمز را مسدود و تردد نفت‌کش‌ها در تنگه هرمز به طور کامل ممنوع کرد؛[۲۸] البته‌ بعدها عبور کشتی‌های کشورهای دوستِ ایران از این تنگه مجاز شد.[۲۹] این اقدام با توجه به اهمیت این گذرگاه در انتقال انرژی، بازتاب گسترده‌ای در سطح بین‌المللی داشت. گفته می‌شود حدود ۲۰ درصد نفت[۳۰] و ۳۰ درصد گاز مایع جهان[۳۱] از تنگه هرمز عبور می‌کند. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های تجارت جهانی انرژی و کالا به شمار می‌رود و افزون بر نفت و گاز، بسیاری از کالا‌های اساسی جهان همچون مواد کشاورزی و پتروشیمی از آن عبور می‌کند و اقتصاد بسیاری از کشور‌های جهان نیز وابسته به آن است.[۳۲] به گفته برخی تحلیلگران، پس از مسدود شدن تنگه هرمز، هدف آمریکا از جنگ به بازکردن آن محدود شد.

همراهی و حمایت محور مقاومت از ایران

پهباد شاهد ۱۳۶ در تجمعات مردمی.

گروه‌های مقاومت همچون حزب‌الله لبنان و مقاومت اسلامی عراق[۳۳] مانند جنبش کتائب حزب‌الله عراق و النُجَباء[۳۴] نیز در این عملیات، ایران را همراهی و کمک کردند. حزب‌الله لبنان در روز ۱۱ اسفند رسماً وارد جنگ با اسرائیل شد.[۳۵] گفته شده مقاومت عراق نیز از همان روزهای نخستین جنگ،[۳۶] در همراهی ایران و حزب‌الله لبنان، حملات خود را بر سه جبهه متمركز كرد: حمله به پایگاه‌های آمریکا در عراق مانند پایگاه ویکتوریا در بغداد و پایگاه‌های آمریکا در اربیل؛ حمله به پايگاه‌های آمریکا در كشورهاى حاشيه خليج فارس و همكارى با ايران در زير آتش قرار دادن مواضع گروه‌های تروریستی و تجزیه‌طلب در اقلیم کردستان.[۳۷] یمن نیز در حمایت از ایران، نخستین عملیات نظامی خود بر علیه رژیم صهیونیستی را در روز ۸ فروردین انجام داد.[۳۸]

سید علی خامنه‌ای، رهبر شهید ایران، پیش از جنگ در بهمن ۱۴۰۴ش هشدار داده بود که در صورت حمله آمریکا به ایران، جنگ منطقه‌ای رخ خواهد داد.[۳۹]

واکنش‌ها

عملیات وعده صادق ۴ واکنش‌های گوناگونی را در پی داشت. سید مجتبی خامنه‌ای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، در پیام نوروزی خود درآغاز سال ۱۴۰۵ش یادآور شد که جنگ رمضان با این توهم صورت گرفت که اگر رأس نظام و عده‌ای از مؤثرین نظامی را بشهادت برسانند، در مردم ایران ترس و یأس ایجاد کرده، موجب ترک عرصه از سوی آنان شده و از این طریق رویای تسلط بر ایران و سپس تجزیه آن را تحقق خواهند بخشید. ولی ملت ایران خطّ دفاعی گسترده‌ای به وسعت کشور و سنگرهائی مستحکم به تعداد میادین و محلّات و مساجد آن فراهم کردند.[۴۰]

تجمعات مردم ایران در حمایت از نیروهای مسلح

مقالهٔ اصلی: تجمعات مردمی در ایران در جنگ رمضان

در پی آغاز جنگ و احتمال بروز ناآرامی، کودتا، آشوب و جنگ داخلی در ایران، در شهرهای مختلف این کشور تجمع‌ها و راهپیمایی‌هایی در حمایت از نیروهای مسلح و در واکنش به تحولات جنگ شکل گرفت. این تجمعات با درخواست فرماندهان نظامی و مقامات سیاسی حتی پس از آتش‌بس در روز ۱۹ فروردین نیز ادامه یافت و به عنوان بخشی از دفاع از میهن تلقی شد. مردم ایران در این تجمعات خطاب به نیروهای مسلح ایران شعار «میدان با تو، خیابان با ما» سر می‌دادند. نیروهای مسلح ضمن تشکر از مردم و همراهی و حمایت آنان، تجمعات مردمی را در انگیزه‌دهی بسیار مؤثر دانستند. مردم ایران در تجمعات شبانه برای نصرت و پیروزی نیروهای مسلح ایران و شکست دشمنان، نماز استغاثه[۴۱] و دعای فرج[۴۲] می‌خواندند.

مردم کشورهای دیگر مانند عراق، پاکستان، فرانسه، آمریکا، آلمان، کانادا، انگلیس، تونس با برگزاری تظاهرات، از ایران حمایت و حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کردند.

  • تجمع شبانه مردمی در مشهد ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
    تجمع شبانه مردمی در مشهد ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • اجتماع و رزمایش دختران جان‌فدای تهرانی (جمعه ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ش).
    اجتماع و رزمایش دختران جان‌فدای تهرانی (جمعه ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ش).
  • تجمعات شبانه مردم تهران در حمایت از نیروهای مسلح و محکومیت جنگ.
    تجمعات شبانه مردم تهران در حمایت از نیروهای مسلح و محکومیت جنگ.
  • تجمعات مردمی در حمایت از نیروهای مسلح.
    تجمعات مردمی در حمایت از نیروهای مسلح.
  • تجمعات مردمی در حمایت از نیروهای مسلح.
    تجمعات مردمی در حمایت از نیروهای مسلح.
  • تجمع مردم اهواز در شب میلاد امام رضا(ع).
    تجمع مردم اهواز در شب میلاد امام رضا(ع).

بیانیه الازهر و واکنش‌ها به آن

الازهر مصر، اقدام نظامی ایران علیه پایگاه‌ها و منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی در کشورهای عربی را «نقض حاکمیت کشورهای عربی» خوانده و آن را محکوم کرد.[۴۳] این در حالی است که ایران پیش از وقوع این درگیری‌ها، به کشورهای منطقه غرب آسیا هشدار داده بود که در صورت استفاده از خاک آنها علیه ایران، پایگاه‌ها و منافع کشورهای متخاصم را مورد هدف قرار خواهد داد. جمهوری اسلامی ایران، اقدامات نظامی خود را در چارچوب «حق دفاع مشروع» و بر اساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد می‌داند. دلیل این اقدامات را استفاده آمریکا از پایگاه‌های منطقه برای حملات خصمانه علیه ایران، از جمله ترور شخصیت‌های سیاسی و مذهبی از جمله ترور رهبر عالی خود، تخریب زیرساخت‌ها و کشتار غیرنظامیان مانند حمله به مدرسه میناب عنوان کرده است.[۴۴] ایران معتقد است که این حملات، پاسخی ضروری به اقدامات پیشین و تهدیدات ادامه‌دار بوده است.

بیانیه الازهر با واکنش‌های گسترده‌ای روبرو شده است. از جمله جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، علیرضا اعرافی رئیس حوزه‌های علمیه ایران و جامعه علمای اهل‌سنت ایران، آن را مورد انتقاد قرار داده و محکوم کردند. اعرافی در نامه‌ای به احمد الطیب شیخ الازهر ضمن درخواست در بازنگری در این بیانیه، نادیده‌گرفتن جنایت‌های آمریکا و اسرائیل علیه مردم ایران را مصادره عدالت و موازین شرعی خواند. علمای اهل‌سنت در بیانیه‌ای با استناد به آموزه‌های دینی از جمله آیه «وَقَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ؛ و در راه خدا با کسانی که با شما می جنگند بجنگید»[۴۵] و نیز مفهوم دفاع مشروع، اقدامات ایران را مقابله‌ای منطقی در برابر حملات دشمن دانسته‌اند.

راه‌اندازی پویش جان‌فدا

پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و در پی تهدید رئیس‌جمهور آمریکا برای آغاز جنگ زمینی علیه ایران، پویش «جان‌فدا، برای ایران» برای اعلام آمادگی دواطلبان جهت اعزام به جبهه‌های نبرد برای دفاع از ایران شکل گرفت که بیش از ۳۱ میلیون و ۵۰۰هزار نفر آمادگی خود را اعلام کردند.[۴۶]

آثار هنری

هنرمندان، مداحان و خوانندگان ایران[۴۷] و برخی کشورهای مختلف[۴۸] نیز آثاری در حمایت از عملیات وعده صادق ۴ و محکومیت جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران تولید و منتشر کردند. مداحی «بزن که خوب می‌زنی» از مهدی رسولی، «حیدر شهسوار» با صدای محمود کریمی،‌ «ضربه آخرو بزن» اثر علیرضا طاهری،[۴۹] نماهنگ یمنی «لاتوقفوها»[۵۰] و نقاشی «رعد السیف»، «رد خشم»، «مع الله» و «بعثت ملت» اثر حسن روح‌الامین ازجمله این آثار به شمار می‌روند.

کارن همایونفر، آهنگساز، سه قطعه مارش نظامی همزمان با آغاز عملیات «وعده صادق ۴»، ساخته است.[۵۱]

  • دیوارنگاره «دوباره خدا، دوباره طبس» اثر دانیال فرخ در تقاطع جمهوری و ولیعصر تهران.
    دیوارنگاره «دوباره خدا، دوباره طبس» اثر دانیال فرخ در تقاطع جمهوری و ولیعصر تهران.
  • انیمیشن لگویی انتفام به یاد شهدای میناب.
  • پوستر «The End» اثر مهدی شاهوردی اشاره به عملیات وعده صادق ۴ (موشک سجیل).
    پوستر «The End» اثر مهدی شاهوردی اشاره به عملیات وعده صادق ۴ (موشک سجیل).
  • «ایران، لقمه گلوکیر ترامپ!» اثر میکائیل چیفتچی، کاریکاتوریست ترکیه‌ای.
    «ایران، لقمه گلوکیر ترامپ!» اثر میکائیل چیفتچی، کاریکاتوریست ترکیه‌ای.
  • نقاشی دیجیتال رعد السیف اثر حسن روح‌الامین.
    نقاشی دیجیتال رعد السیف اثر حسن روح‌الامین.

پیامدها

عملیات وعده صادق ۴ و بسته شدن تنگه هرمز، پیامدهای مختلفی برای منطقه و جهان داشت و تأثیرات قابل توجهی بر اقتصاد جهانی به ویژه انرژی گذاشت.

بازاری‌های ایران برای سر ترامپ و نتانیاهو، جایزه یک میلیون دلاری تعیین کردند. عراق نیز برای فاش کردن محل اختفای نیروهای نظامی آمریکا، جایزه ۱۵۰ هزار دینانی گذاشته است.

اخراج و سرکوب شیعیان در کشورهای حاشیه خلیج فارس

در پی جنگ رمضان و عملیات ایران علیه پایگاه‌های آمریکا در کشورهای خلیج فارس، کشور‌های کویت، امارات، بحرین و عربستان به اخراج، سلب تابعیت و بازداشت گسترده شیعیان روی آوردند که آن را طرح تخلیه این کشور‌ها از حضور شیعیان دانسته‌اند.[۵۲]

به گزارش خبرگزاری‌ها، در کویت، حدود چهار هزار شیعه ازجمله برخی از علما و چهره‌های سرشناس بازداشت شدند.[۵۳] سلب تابعیت گسترده شیعیان با اصالت ایرانی و مصادره اموال آنان که از آن به عنوان «اعدام مدنی» یاد می‌شود، از دیگر اقدامات دولت این کشور است.[۵۴] دولت امارات بازداشت ائمه جماعات و فعالان فرهنگی مساجد و حسینیه‌ها را در دستور کار قرار داده است.[۵۵] گفته می‌شود در امارات، صرف داشتن تصویر رهبر ایران در تلفن همراه یا واکنش به حملات علیه ایران، منجر به دستگیری یا اخراج فوری از کشور می‌شود.[۵۶] همچنین گزارش شده تعداد زیادی از اتباع پاکستانی (شیعه و سنی) نیز از این کشور اخراج شده‌اند.[۵۷] دولت امارات بیش از ۲۵۰۰ دانش‌آموز ایرانی را نیز از این کشور اخراج کرد.[۵۸] در بحرین، نیروهای امنیتی رژیم آل‌خلیفه با حمله به منازل عالمان شیعه، ده‌ها نفر را بازداشت کردند.[۵۹] پارلمان بحرین عضویت سه نماینده مجلس را به دلیل حمایت از ایران لغو کرد.[۶۰] دولت بحرین با تشدید شکنجه‌ها که منجر به شهادت سید محمد الموسوی در زندان شد،[۶۱] شیعیانِ سلب تابعیت شده را بدون مدارک هویتی در کشور‌های ثالث رها می‌کند.[۶۲] در عربستان سعودی نیز با شروع موج بازداشت شیعیان و طرفداران ایران، حتی کسانی که به مناسبت شهادت رهبر ایران، آیه استرجاع (انا لله و انا الیه راجعون) را در فضای مجازی یا پیام‌های خود بکار برده‌اند، بازداشت شدند.[۶۳]

پیامدهای اقتصادی و بازارهای جهانی

  • اختلال در عرضه انرژی و افزایش شدید قیمت آن در سطح جهانی:[۶۴] به دلیل مسدود شدن تنگه هرمز، نفت برنت از حدود ۷۰ دلار پیش از جنگ تا ۱۲۰ دلار افزایش یافت. بنزین و گازوئیل نیز ۳۰ تا ۵۰ درصد گران‌تر شد.[۶۵] آژانس بین‌المللی انرژی، جنگ رمضان را موجب بزرگترین شوک و اختلال نفتی تاریخ دانسته است.[۶۶] گفته می‌شود طی ۵۰ روز از آغاز جنگ، بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی معادل حدود ۵۰ میلیارد دلار از بازار جهانی حذف شده که بزرگ‌ترین اختلال عرضه انرژی در تاریخ معاصر جهان به شمار می‌رود.[۶۷]
  • افزایش قیمت مواد وابسته به نفت: گفته شده افزایش قیمت نفت خام، افزایش قیمت و هزینه تولید در صنایعی مانند سوخت هواپیما، پلاستیک، مواد و کود شیمیایی را در پی داشته است.[۶۸] همچنین افزایش قیمت کودهای شیمیایی که حدود یک سوم تجارت آن از تنگه هرمز انجام می‌شود، بر قیمت مواد غذایی و محصولات کشاورزی و لبنیات و... تأثیر مستقیم دارد.[۶۹]
  • اختلال در حمل و نقل هوایی، افزایش قیمت بلیط هواپیما و سرگردانی هزاران مسافر. کمبود سوخت جت نیز از جمله پیامدهای عملیات وعده صادق ۴ و بسته شدن تنگه هرمز بیان شده که در آینده منجر به لغو پروازها خواهد شد.[۷۰] شرکت هواپیمایی آمریکایی اسپریت در پی افزایش قیمت سوخت تعطیل شد و ۱۷هزار کارمند آن بیکار شدند.
  • اختلال و تعطیلی سیستم حمل و نقل دریایی در منطقه خلیج فارس که اختلال در زنجیره تأمین و تورم کالاها را در پی داشت. برای نمونه قیمت هلیوم که برای صنایع پیشرفته حیاتی به شمار می‌رود، در طول جنگ دو برابر شد.[۷۱]
  • سقوط و کاهش ارزش بازارهای مالی جهانی در کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن، کره جنوبی و امارات.[۷۲]

پیامدهای اجتماعی و سیاسی

  • تقویت انسجام و اتحاد ملی و حس وطن‌دوستی میان ایرانیان. گفته شده جنگ علیه ایران موجب همبستگی مردم ایران حول محور رهبری شده است.
  • افزایش انتقادات به نتانیاهو در سرزمین‌های اشغالی: اسرائیلی‌ها در شهرهای مختلف همچون تل‌آویو در اعتراض به جنگ تظاهرات کردند و خواستار توقف جنگ شدند.[۷۳]
  • خروج هزاران نفر از سرزمین‌های اشغالی و اتباع آمریکایی از منطقه. گزارش‌هایی مبنی بر فرار هزاران نفر از ساکنان سرزمین‌های اشغالی و اتباع آمریکایی از منطقه منتشر شد.[۷۴]
  • اخراج دیپلمات‌های ایرانی از قطر در واکنش به هدف قراردادن منافع و پایگاه‌های آمریکا توسط ایران
  • تعطیل کردن تعدادی از مدارس ایرانی در امارات و کویت و اخراج دانش‌آموزان ایرانی[۷۵]
  • استعفا یا برکناری جمعی از مقامات آمریکایی: در پی جنگ آمریکا با ایران، مدیر مرکز ملی مبارزه با تروریسم،[۷۶]

پیامدهای نظامی

  • شکست هیمنه نظامی آمریکا: ازجمله پیامدها و نتایج عملیات وعده صادق ۴ را شکست هیمنه و هژمونی نظامی آمریکا و نمایش قدرت ایران در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی دانسته‌اند.[۷۷] شکسته‌شدن تصوراتی همچون شکست‌ناپذیری ارتش آمریکا، نفوذناپذیری گنبد آهنین اسرائیل و عدم امکان رهگیری جنگنده F-35 با عملیات‌های موفق ایران، ازجمله نشانه‌های این شکست به شمار می‌رود.
  • افزایش رغبت دولت‌ها به تولید سلاح‌های هسته‌ای جهت تأمین امنیت ملی: به گفته برخی کارشناسان سلاح‌های هسته‌ای، جنگ رمضان این احتمال را تقویت کرد که بهترین تضمن برای امنیت ملی و ایجاد بازدارندگی در برابر حملات احتمالی، تولید سلاح هسته‌ای است نه دیپلماسی و مذاکره و نه سلاح‌های متعارف.[۷۸]

تلفات و خسارات وارده به آمریکا و اسرائیل

انتشار اخبار مرتبط با تلفات و خسارت‌ها در اسرائیل و آمریکا با سانسور شدید رسانه‌ای و ممنوعیت بازتاب تلفات و خسارت‌های جنگ همراه بوده است.[۷۹] با این حال، پنتاگون (مرکز فرماندهی وزارت دفاع آمریکا) ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش، هزینه جنگ را ۲۹ میلیارد دلار برای آمریکا اعلام کرد؛[۸۰] اما خبرگزاری الجزیره انگلیسی، خسارت آمریکا را بیش از ۴۵ میلیارد دلار برآورد کرده است.[۸۱] میزان خسارات آمریکا را ۲۵ تا ۳۵[۸۲] و ۵۰ میلیارد دلار[۸۳] نیز گفته‌اند. پنتاگون پیش‌تر اعلام کرده بود که آمریکا در دو روز ابتدایی جنگ با ایران،‌ ۵.۶ میلیارد دلار[۸۴] و در شش روز اول جنگ، بیش از ۱۱ میلیارد دلار[۸۵] برای تجهیزات جنگی و مهمات هزینه کرده است. خسارت‌های نظامی و دفاعیِ رژیم صهیونیستی نیز ۱۱.۵،[۸۶] ۱۵[۸۷] و ۱۷.۵ میلیارد دلار[۸۸] متفاوت اعلام شده است. هزینه جنگ با ایران، روزانه بیش از ۸۹۰ میلیون[۸۹] تا یک میلیارد دلار[۹۰] برای آمریکا و اسرائیل برآورد شده است.

به گفته سخنگوی‌ارشد نیروهای مسلح[۹۱] و سخنگوی ارتش ایران[۹۲] هفده پایگاه نظامی آمریکا در منطقه در خلال جنگ تخریب شده است. خبرگزاری‌های آمریکایی مانند سی‌ان‌ان ۱۶ پایگاه[۹۳] نیویورک‌تایمز ۱۷ پایگاه،[۹۴] و برخی ۱۴ پایگاه[۹۵] گفته‌اند. پایگاه العدید در قطر، بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه، مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین، پایگاه اربیل در عراق، پایگاه موفق السلطی در اردن، پایگاه هوایی الظفره در امارات و پایگاه علی السالم و کمپ عریفجان در کویت ازجمله پایگاه‌های آسیب‌دیده یا تخریب شده‌اند.[۹۶] براساس گزارش واشنگتن‌پست، در حملات هوایی ایران به پایگاه‌های آمریکا، دست‌کم ۲۲۸ سازه و تجهیزات نظامی آمریکایی همچون آشیانه‌ها، پادگان‌ها، انبارهای سوخت، هواپیماها و تجهیزات کلیدی رادار، ارتباطات و پدافند هوایی آسیب دیده یا نابوده شده است.[۹۷]

گفته می‌شود تا روز ۱۹ فروردین (روز آتش‌بس)، ایران ۱۷۰ پهباد پیشرفته آمریکایی و اسرائیلی[۹۸] ازجمله ۲۴ پهباد MQ-9[۹۹] را رهیگری و منهدم کرد. همچنین آمریکا و اسرائیل در این عملیات، ۳۹ تا ۴۹ هواپیما و بالگرد[۱۰۰] ازجمله یک[۱۰۱] یا دو[۱۰۲] جنگنده اف۳۵، چهار جنگنده اف۱۵،[۱۰۳] یک جنگنده A-10،[۱۰۴] هشت هواپیمای سوخت‌رسان آمریکایی (KC-135)،[۱۰۵] یک هواپیمای اطلاعاتی و فرماندهی آواکس(E-3 Sentry) منهدم[۱۰۶] و یک فروند دیگر آسیب دید،[۱۰۷] دو هواپیمای ترابری MC-130[۱۰۸] و سیزده فروند بالگرد و ۱۲ سامانه راداری و پایانه مخابراتی[۱۰۹] ازجمله سه سامانه دفاع موشکی تاد در اردن و امارات،[۱۱۰] سامانه دفاع موشکی پاتریوت در بحرین و کویت[۱۱۱] رادار آمریکایی FPS-132 (چشم صحرا) در قطر[۱۱۲] را از دست دادند. گفته شده به احتمال زیاد خسارت به هواگردهای آمریکایی و اسرائیل بیشتر از این تعداد بوده است.[۱۱۳] به گزارش خبرگزاری واشنگتن‌پست،‌میزان تخریب‌ها و خسارت‌های وارده به پایگاه‌های آمریکا در منطقه بسیار بیشتر از آن چیزی است که دولت آمریکا اعلام کرده است.[۱۱۴]

طبق گزارش خبرگزاری الجزیره، از ۹ اسفند تا ۷ اردیبهشت، ۲۶ اسرائیلی کشته و ۷۷۹۱ اسرائیلی زخمی شدند.[۱۱۵] ارتش آمریکا نیز کشته شدن ۱۳ آمریکایی و زخمی شدن بیش از ۲۰۰ نفر را تأیید کرده است.[۱۱۶] تعداد زخمی‌های آمریکایی بیش از ۴۰۰ نفر نیز گفته شده است.[۱۱۷] با این حال، تلفات آمریکایی‌ها را بیش از این آمار دانسته‌اند.[۱۱۸]

براساس گزارش سخنگوی دولت ایران، برآورد اولیه از خسارت‌های وارده به ایران در جنگ رمضان، ۲۷۰ میلیارد دلار است.[۱۱۹] به گزارش تایمزاسرائیل، جنگنده‌های اسرائیلی ۱۸هزار بمب به مناطق مختلف ایران شلیک کردند.[۱۲۰]

  • عملیات وعده صادق ۴ و بخشی از خسارات وارده به پایگاه‌های آمریکایی در منطقه[۱۲۱]
    عملیات وعده صادق ۴ و بخشی از خسارات وارده به پایگاه‌های آمریکایی در منطقه[۱۲۱]
  • هواگردهای منهدم شده آمریکایی در جنوب اصفهان در پی شکست عملیات ویژه نجات خلبان یا نفوذ در ۱۶ فرردین ۱۴۰۵ش.
    هواگردهای منهدم شده آمریکایی در جنوب اصفهان در پی شکست عملیات ویژه نجات خلبان یا نفوذ در ۱۶ فرردین ۱۴۰۵ش.
  • انهدام هواپیمای اطلاعاتی- فرماندهی آواکس آمریکا مستقر در پایگاه آمریکا در عربستان.
    انهدام هواپیمای اطلاعاتی- فرماندهی آواکس آمریکا مستقر در پایگاه آمریکا در عربستان.
  • کاریکاتور سرنگونی اف ۱۵ آمریکایی. اثر سید مسعود شجایی طباطبایی
    کاریکاتور سرنگونی اف ۱۵ آمریکایی. اثر سید مسعود شجایی طباطبایی

آتش‌بس

در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ با میانجیگری پاکستان، میان ایران و آمریکا آتش‌بس دوهفته‌ای برقرار شد. مطابق اطلاعیه شورای عالی امنیت ملی ایران، پذیرش پایان جنگ از سوی ایران منوط به آن است که اصول مطرح‌شده در طرح ده‌ماده‌ای این کشور در مذاکرات نهایی مورد پذیرش قرار گیرد. بر اساس این اطلاعیه، مذاکرات از ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ در اسلام‌آباد پاکستان برگزار خواهد شد.[۱۲۲]

برخی از شروط دهگانه ایران عبارتند از: ایجاد یک پروتکل عبور و مرور امن در تنگه هرمز تحت کنترل ایران، پایان جنگ علیه همه طرف‌های محور مقاومت، بیرون رفتن نیروهای رزمی آمریکا از تمامی پایگاه‌هایش در منطقه، پرداخت کامل خسارت ایران، رفع همه تحریم‌های اولیه و ثانویه و قطعنامه‌های شورای حکام و شورای امنیت، آزاد شدن کلیه اموال و دارایی‌های بلوکه‌شده ایران و تصویب این موارد در قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت.[۱۲۳]

پیش ازاین، آمریکا طرح‌هایی همچون طرح ۱۵ ماده‌ای برای توقف جنگ به ایران پیشنهاد داده بود که مورد پذیرش ایران قرار نگرفت.

شورای عالی امنیت ملی ایران و برخی از مقامات و تحلیلگران آمریکایی و اسرائیلی همچون کریس مورفی، سناتور آمریکایی، و گولان، رهبر حزب کارگر اسرائیل، این آتش‌بس را شکست آمریکا و اسرائیل و پیروزی ایران توصیف کردند. برخی نیز آن را ظهور ایران به عنوان ابرقدرت جدید جهان نام بردند. با این حال ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، آتش‌بس با ایران را پیروزی تمام‌عیار برای آ‌مریکا خوانده است.[۱۲۴] به گزارش خبرگزاری تایمز اسرائیل (times of israel)، براساس نظرسنجی‌های انجام شده در اسرائیل پس از اعلام آتش‌بس، ۷۰ درصد شرکت‌کنندگان در نظرسنجی، آتش‌بس را نشانه امتیاز دادن آمریکا به ایران دانستند.[۱۲۵]

گفته شده با پذیرش شروط ده ماده‌ای ایران از سوی آمریکا، ایران به اهداف خود ازجمله پذیرش غنی‌سازی، لغو تحریم‌ها و کنترل تنگه هرمز دست پیدا کرد؛ اما آمریکا به هیچ یک از اهدافش ازجمله تغییر نظام، توقف برنامه هسته‌ای و ازبین بردن نیروی موشکی و دریایی ایران نرسید.

تمدید آتش‌بس

در روز اول اردیهبشت ۱۴۰۵ش، رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرد به درخواست پاکستان آتش‌بس را تا زمان ارائه پیشنهاد ایران تمدید کرد. تمدید آتش‌بس با حفظ محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا انجام شد.[۱۲۶] این آتش‌بس یک‌طرفه از سوی ترامپ، پس از تهدید مجدد حمله به زیرساخت‌های برق و پل‌های ایران و عدم تمایل ایران به مذاکره مجدد بر اثر بدعهدی آمریکا بود.

نقض آتش‌بس توسط آمریکا و اسرائيل

آتش‌بس دوهفته‌ای و تمدید آن از سوی آمریکا، بارها توسط اسرائیل و آمریکا نقض شد. در نخستین روز آتش‌بس (۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش)، آمریکا و اسرائيل سه بار آن را نقض کردند: حمله پهبادی به ایران، حمله به جزیره لاوان ایران و حملات شدید اسرائیل به مناطق مسکونی و غیرنظامی لبنان.

رژیم صهیونیستی اسرائیل پس از آتش‌بس ایران و آمریکا، بارها حملات شدیدی به مناطق مسکونی و غیرنظامی لبنان انجام داده است. فقط در سه روز نخست آتش‌بس (۱۹ تا ۲۱ فروردین) ۳۵۷ لبنانی شهید و بیش از ۱۲۰۰ نفر زخمی شدند.[۱۲۷] یکی از شرایط ایران در توافق با آمریکا و پایان جنگ، مربوط به آتش‌بس کامل در همه جبهه‌ها به ویژه در لبنان بوده است.[۱۲۸] به گفته وزیر خارجه ایران، سرنوشت جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل با جنگ اسرائیل با لبنان گره خورده و ایران، از روز نخست مذاکرات و آتش‌بس بر توقف جنگ در لبنان پافشاری کرده است.[۱۲۹]

در پی نقض مکرر آتش‌بس از سوی رژیم صهونیستی در جنوب لبنان و کشتار مردم مناطق مختلف آن و تعرض مکرر به سواحل و شناورهای ایران در تنگه هرمز و دریای عمان، سپاه پاسداران ایران در شامگاه ۱۷ خرداد حملات موشکی به پایگاه هوایی رامات دیوید در سرزمین‌های اشغالی اسرائیل انجام داد. [۱۳۰] سپاه ایران، در پاسخ به حملات اسرائیل به سایت‌های راداری ایران، در ۱۸ خرداد عملیات نصر را علیه پایگاه‌های تلنوف و نواتیم در اسرائیل آغاز کرد.[۱۳۱] همزمان یمن نیز ضمن حمله موشکی به اسرائیل، ممنوعیت و تحریم کامل دریانوردیِ رژیم صهیونیستی در دریای سرخ را اعلام کرد.[۱۳۲]

تحلیل‌ها درباره نتایج عملیات

برخی تحلیل‌گران زخم‌هایی را که در طول عملیات وعده صادق ۴ بر اقتصاد و جامعه آمریکا وارد شد، موجب شکست، افول اعتبار قدرت نظام آمریکا و در مقابل، سبب ارتقای جایگاه و اعتبار ایران به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی دانسته‌اند.[۱۳۳] سخنگوی وزارت دفاع ایران، از هفت دستاورد و پیروزی ایران در عملیات وعده صادق ۴ سخن گفته است که عبارتند از: پیروزی نظامی، پیروزی سیاسی، حفظ تمامیت ارضی ایران، حفظ امنیت کشور، انسجام و اتحاد اجتماعی مردم، کنترل هوشمند تنگه هرمز و شکل‌گیری همراهی بین‌المللی با ملت ایران.[۱۳۴] گفته شده آمریکا و اسرائیل به هیچ یک از اهداف خود در جنگ رمضان ازجمله تغییر نظام سیاسی، توقف برنامه هسته‌ای و ازبین بردن نیروی موشکی و دریایی ایران نرسیده است.[۱۳۵] سیترینوویچ، رئیس سابق شاخه ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، نتیجه جنگ را شکست راهبردی آمریکا و اسرائیل گفته است. به اذعان او جنگی که هدفش سرنگونی نظام ایران و ازبین بردن توانایی موشکی و هسته‌ای ایران بود، ایران را قوی‌تر از پیش کرد.[۱۳۶]

خبرگزاری‌های آمریکایی با استناد به اطلاعات مقامات آمریکا اعلام کرده‌اند که ایران پس از جنگ حدود ۷۰ درصد ذخایر موشکی و پرتاپ‌گرهای سیار خود را در اختیار دارد. همچنین به بیشتر سایت‌ها و تأسیسات زیرزمینی موشکی خود دسترسی دارد.[۱۳۷] به گزارش خبرگزاری یورونیوز، داده‌های مستقل نهاد «مکان‌یابی و داده‌های درگیری‌های مسلحانه» نشان می‌دهد حملات ایران از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند تا روز آتش‌بس، با روندی ثابت و بدون وقفه ادامه داشته است.[۱۳۸] ادعای نابودی ناودگان دریایی ایران نیز در حالی مطرح شده که ارتش آمریکا از بازکردن تنگه هرمز که توسط نیروی دریایی ایران مسدود شده، ناکام مانده است.[۱۳۹] طبق گزارش تایمزاسرائیل، بیشتر اسرائیلی‌ها معتقد به شکست اسرائیل در جنگ هستند و پس از جنگ احساس ناامیدی و خشم و ترس داشتند؛ تنها کمتر از ۲۰ درصد احساس امید و غرور داشتند.[۱۴۰]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ «ایران خواستار محکومیت فوری تجاوزات آمریکا و "اسرائیل" در شورای حکام شد»، شبکه العالم.
  2. ↑ «مردم در صحنه، جزء فرشتگان زمین اند...»، وبگاه مؤسسه بین‌المللی اسرا.
  3. ↑ نگاه کنید به: «Operation Epic Fury: Decisive American Power to Crush Iran’s Terror Regime»، The White House.
  4. ↑ «پایان مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد؛ ونس: به توافق نرسیدیم»، یورونیوز.
  5. ↑ «ادعای ترامپ: جنگ با ایران به پایان خود نزدیک است»، وبگاه دفاع مقدس؛ «Operation Epic Fury: Decisive American Power to Crush Iran’s Terror Regime»، The White House؛ «پایان مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد؛ ونس: به توافق نرسیدیم»، یورونیوز.
  6. ↑ «Operation Epic Fury: Decisive American Power to Crush Iran’s Terror Regime»، The White House؛ «پایان مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد؛ ونس: به توافق نرسیدیم»، یورونیوز.
  7. ↑ «Operation Epic Fury: Decisive American Power to Crush Iran’s Terror Regime»، The White House.
  8. ↑ «ترامپ: راستش را بخواهید به دنبال تصاحب (غارت) نفت ایران هستم»، خبرگزاری فارس؛ «لاوروف: هدف امریکا از جنگ‌های خاورمیانه تسلط بر نفت «تنگه هرمز» است/ بنا نبود ناتو به سمت شرق بیاید»، خبرگزاری میدل‌ایست‌نیوز.
  9. ↑ «Everything we know on the seventh day of the US and Israel’s war with Iran», CNN World.
  10. ↑ «Operation Epic Fury: Decisive American Power to Crush Iran’s Terror Regime»، The White House.
  11. ↑ «کامالا هریس: جنگ ایران به‌خاطر پرونده اپستین بود، نتانیاهو عامل جنگ شد»، خبرگزاری تسنیم؛ «کامالا هریس: جنگ ایران به خاطر پرونده اپستین بود، نتانیاهو عامل جنگ شد»، شبکه العالم.
  12. ↑ «استعفای مقام ارشد ضدتروریسم آمریکا در اعتراض به جنگ با ایران»، خبرگزاری TRT فارسی؛ «چرا افشاگری مدیر مستعفی دولت آمریکا باعث نگرانی ترامپ شد؟/ «اف بی آی» به دنبال خفه کردن جو کنت»، خبرگزاری تابناک.
  13. ↑ «چرا افشاگری مدیر مستعفی دولت آمریکا باعث نگرانی ترامپ شد؟/ «اف بی آی» به دنبال خفه کردن جو کنت»، خبرگزاری تابناک؛ «استعفای مقام ارشد ضدتروریسم آمریکا در اعتراض به جنگ با ایران»، خبرگزاری TRT فارسی.
  14. ↑ «مسکو: آژانس هیچ مدرکی از انحراف فعالیت هسته‌ای ایران ندارد/مذاکرات واشنگتن-تهران ضروری است»، شبکه العالم.
  15. ↑ «پیامدهای جهانی جنگ در ایران؛ آغاز عصر تازه‌ای از رقابت هسته‌ای؟»، خبرگزاری بی‌بی‌سی فارسی.
  16. ↑ «پیامدهای جهانی جنگ در ایران؛ آغاز عصر تازه‌ای از رقابت هسته‌ای؟»، خبرگزاری بی‌بی‌سی فارسی.
  17. ↑ «عراقچی: اقدام دشمن جنایت سیاسی-مذهبی بود / در مذاکره فریب نخوردیم»، شبکه العالم؛ «پیامدهای جهانی جنگ در ایران؛ آغاز عصر تازه‌ای از رقابت هسته‌ای؟»، خبرگزاری بی‌بی‌سی فارسی.
  18. ↑ «عراقچی: اقدام دشمن جنایت سیاسی-مذهبی بود / در مذاکره فریب نخوردیم»، شبکه العالم.
  19. ↑ «روابط عمومی کل سپاه: سرنوشت نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی در هاله‌ای از ابهام»، خبرگزاری ابنا.
  20. ↑ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپوتنیک.
  21. ↑ «عراقچی: اقدام دشمن جنایت سیاسی-مذهبی بود / در مذاکره فریب نخوردیم»، شبکه العالم.
  22. ↑ «۵۶۴۴ موشک و پهپاد، آمار کشورهای عربی از حملات ایران در ۳۲ روز جنگ»، نورنیوز.
  23. ↑ «امارات: ایران در ۴۰ روز جنگ بیش از ۲۸۰۰ موشک و پهپاد به ما شلیک کرد»، میدل‌ایست‌نیوز.
  24. ↑ «Iran war cost about NIS 35 billion in budgetary expenses, Finance Ministry says»، times of israel؛ «پنتاگون: هزینه جنگ آمریکا علیه ایران به ۲۹ میلیارد دلار رسیده است»، TRT فارسی.
  25. ↑ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپوتنیک.
  26. ↑ «بیانات در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهل‌وهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  27. ↑ «Iran war cost about NIS 35 billion in budgetary expenses, Finance Ministry says»، times of israel.
  28. ↑ «تنگه هرمز بسته شد»، خبرگزاری تسنیم.
  29. ↑ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپوتنیک.
  30. ↑ عاملی، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی؛ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپوتنیک.
  31. ↑ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپوتنیک.
  32. ↑ «تنگه هرمز، شاهراه انرژی جهانی و اهرم قدرت ایران/ درآمد ایران از تنگه هرمز چقدر می‌شود؟»،‌خبرگزاری دانشجو.
  33. ↑ «عراق فردا (جمعه ۱۵ اسفند ۱۴۰۴) قیام می‌کند»، شهرآرانیوز.
  34. ↑ «اعلان جنگ رسمی مقاومت با آمریکا | موضع متحد گروه‌های مقاومت اسلامی در حمایت از ملت ایران»، شهرآرانیوز.
  35. ↑ «حزب الله لبنان رسما از ورود به جنگ با دشمن صهیونیستی خبر داد»، نورنیوز.
  36. ↑ «عراق فردا (جمعه ۱۵ اسفند ۱۴۰۴) قیام می‌کند»، شهرآرانیوز.
  37. ↑ نورانی‌فر، «نگاهى به وضعیت مقاومت عراق در جنگ ۴۰ روزه»، وبگاه مطالعات عراق.
  38. ↑ «یمن رسماً وارد جنگ شد + فیلم»، پایگاه اطلاع‌رسانی جماران.
  39. ↑ «بیانات در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهل‌وهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی»،‌ دفتر حفظ‌و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  40. ↑ «پیام نوروزی رهبر انقلاب به مناسبت آغاز سال ۱۴۰۵؛ سال اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملّی و امنیّت ملّی»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  41. ↑ برای نمونه نگاه کنید به:‌ «فیلم/ اجتماع شبانه و نماز استغاثه مردم در سراسر کشور»، خبرگزاری مشرق.
  42. ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «قرائت دعای عظم البلا در تجمع مردم قم»، خبرگزاری مهر؛‌ «همخوانی دعای فرج در اجتماع شبانه مردم کرمانشاه»، خبرگزاری مهر؛ «قرائت همگانی دعای فرج امام زمان (عج)، در تجمعات پرشور و مردمی کرج»، خبرگزاری فارس.
  43. ↑ «الأزهر يطالب إيران بوقف فوري وغير مشروط لاعتداءاتها على دول عربية وإسلامية»، الجزیره.
  44. ↑ «ایران خواستار محکومیت فوری تجاوزات آمریکا و "اسرائیل" در شورای حکام شد»، شبکه العالم.
  45. ↑ سوره بقره، آیه ۱۹۰.
  46. ↑ «پویش ملی، جان‌فدا برای ایران»، وبگاه پویش ملی جان فدا.
  47. ↑ «چه کسانی در جنگ رمضان برای وطن خواندند/ شاهکار خوش‌صداها با بیش از ۱۰۰ نماهنگ حماسی +فیلم و صوت»، خبرگزاری مشرق.
  48. ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «نماهنگ تقدیمی یمنی‌ها به ایرانی‌ها»، خبرگزاری مشرق
  49. ↑ «چه کسانی در جنگ رمضان برای وطن خواندند/ شاهکار خوش‌صداها با بیش از ۱۰۰ نماهنگ حماسی +فیلم و صوت»، خبرگزاری مشرق.
  50. ↑ «نماهنگ تقدیمی یمنی‌ها به ایرانی‌ها»، خبرگزاری مشرق
  51. ↑ «قطعات جدید کارن همایونفر همزمان با عملیات وعده صادق۴»، خبرگزاری فارس.
  52. ↑ «سرکوب و اخراج مذهبی در کشور‌های حاشیه خلیج فارس به بهانه جنگ»، خبرگزاری دانشجو.
  53. ↑ «سرکوب و اخراج مذهبی در کشور‌های حاشیه خلیج فارس به بهانه جنگ»، خبرگزاری دانشجو.
  54. ↑ «سرکوب و اخراج مذهبی در کشور‌های حاشیه خلیج فارس به بهانه جنگ»، خبرگزاری دانشجو.
  55. ↑ «سرکوب و اخراج مذهبی در کشور‌های حاشیه خلیج فارس به بهانه جنگ»، خبرگزاری دانشجو.
  56. ↑ «سرکوب و اخراج مذهبی در کشور‌های حاشیه خلیج فارس به بهانه جنگ»، خبرگزاری دانشجو.
  57. ↑ «رقابت منامه و ابوظبی در رویکرد ضدایرانی و ضد شیعی»، خبرگزاری فارس.
  58. ↑ «رقابت منامه و ابوظبی در رویکرد ضدایرانی و ضد شیعی»، خبرگزاری فارس.
  59. ↑ «جدیدترین گزارش جمعیت الوفاق بحرین از سرکوب شیعیان؛ بازداشت بیش از ۳۰۰ بحرینی + اسامی ۴۱ عالم دینی»، خبرگزاری ابنا.
  60. ↑ «اتهموا بـ"الخيانة" و"دعم إيران".. البحرين تسقط عضوية 3 نواب»، التلفزیون العربی؛ «لغو عضویت ۳ نماینده پارلمان بحرین به دلیل حمایت از طرفداران ایران»، خبرگزاری ایسنا.
  61. ↑ «رقابت منامه و ابوظبی در رویکرد ضدایرانی و ضد شیعی»، خبرگزاری فارس.
  62. ↑ «سرکوب و اخراج مذهبی در کشور‌های حاشیه خلیج فارس به بهانه جنگ»، خبرگزاری دانشجو.
  63. ↑ «سرکوب و اخراج مذهبی در کشور‌های حاشیه خلیج فارس به بهانه جنگ»، خبرگزاری دانشجو.
  64. ↑ «آژانس بین‌المللی انرژی: اروپا تنها حدود ۶ هفته سوخت جت دارد»، خبرگزاری TRT فارسی.
  65. ↑ عاملی، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  66. ↑ «آژانس بین‌المللی انرژی: جهان با بزرگترین شوک نفتی تاریخ مواجه است»، میدل‌ایست‌نیوز.
  67. ↑ «رویترز: ۵۰ روز جنگ ۵۰ میلیارد دلار به بازار نفت جهان ضربه زد»، خبرگزاری تسنیم.
  68. ↑ «جنگ ایران چگونه تورم و رکود جهانی را شعله‌ور می‌کند؟»، بی‌بی‌سی فارسی.
  69. ↑ عاملی، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی؛ «جنگ ایران چگونه تورم و رکود جهانی را شعله‌ور می‌کند؟»، بی‌بی‌سی فارسی.
  70. ↑ «آژانس بین‌المللی انرژی: اروپا تنها حدود ۶ هفته سوخت جت دارد»، خبرگزاری TRT فارسی.
  71. ↑ عاملی، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  72. ↑ «رکورد ریزش بورس‌های جهانی شکست!..رکورداران کدامند؟»، شبکه العالم.
  73. ↑ «ششمین هفتۀ اعتراضات در اسرائیل؛ علیه جنگ‌های بی‌پایان و برای صلح»، خبرگزاری ار.اف.ای؛ «هزاران اسرائیلی در تل‌آویو علیه نتانیاهو تظاهرات کردند»، خبرگزاری دانشجو.
  74. ↑ «فرار بیش از ۱۰ هزار صهیونیست از اراضی اشغالی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  75. ↑ «تعطیلی ۷ مدرسه ایرانی در امارات و کویت»، نورنیوز.
  76. ↑ «استعفای مقام ارشد ضدتروریسم آمریکا در اعتراض به جنگ با ایران»، خبرگزاری TRT فارسی.
  77. ↑ دانش، «آتش‌بس و شکست هیمنه نظامی آمریکا؛ چرا واشنگتن در تقابل چهل‌روزه با ایران وادار به عقب‌نشینی شد؟»، خبرگزاری صدای افغان.
  78. ↑ «پیامدهای جهانی جنگ در ایران؛ آغاز عصر تازه‌ای از رقابت هسته‌ای؟»، خبرگزاری بی‌بی‌سی فارسی.
  79. ↑ نگاه کنید به: «سیاست سانسور ارتش اسرائیل؛ ابزاری برای انکار ضربات مهلک ایران»، خبرگزاری تسنیم.
  80. ↑ «US war in Iran has cost $29 billion so far, Pentagon says», Reuters؛ «Iran War, May 12, 2026: Pentagon Puts Iran War Cost at Roughly $29 Billion», The Wall Street Journal؛ «Pentagon's estimate for Iran war grows to $29B», Politico.
  81. ↑ «The cost of 76 years of US wars, from Korea to Iran»، Al Jazeera Media Network
  82. ↑ «US has ‘burned through’ billions of dollars’ worth of critical weapons supplies in the Iran war, report claims», Independent.
  83. ↑ «سی‌ان‌ان: دست‌کم ۱۶ پایگاه آمریکایی در خاورمیانه در حملات ایران آسیب دیده‌اند»، خبرگزاری آناتولی.
  84. ↑ «Early Iran strikes cost $5.6 billion in munitions, Pentagon estimates», The Washington Post؛ «Pentagon burned through $5.6B in munitions in first 2 days of Iran war », the hill.
  85. ↑ «US war in Iran has cost $29 billion so far, Pentagon says», Reuters؛ «The cost of 76 years of US wars, from Korea to Iran»، Al Jazeera Media Network؛ «US so far burned through ‘years’ of munitions in Iran war: Report», Anadolu Ajansı.
  86. ↑ «Iran war cost about NIS 35 billion in budgetary expenses, Finance Ministry says»، times of israel.
  87. ↑ «تجاوز به ایران ۱۵ میلیارد دلار خسارت برای اسرائیل به بار آورد»، شبکه العالم.
  88. ↑ «پنتاگون: هزینه جنگ آمریکا علیه ایران به ۲۹ میلیارد دلار رسیده است»، TRT فارسی.
  89. ↑ «Everything we know on the seventh day of the US and Israel’s war with Iran», CNN World؛ عاملی، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  90. ↑ «The cost of 76 years of US wars, from Korea to Iran»، Al Jazeera Media Network؛ «آمریکا درپی راهی برای خروج از گرداب جنگی است که خود آغازگر آن بوده است»، شبکه العالم؛ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپوتنیک.
  91. ↑ «سردار شکارچی: ۱۷ پایگاه آمریکا را در منطقه نابود کرده‌ایم»، خبرگزاری مهر.
  92. ↑ «سخنگوی ارتش: تمام ۱۷ پایگاه آمریکا در منطقه از حالت عملیاتی خارج شدند»، خبرگزاری فارس.
  93. ↑ «Majority of US military sites in Middle East damaged by Iran, CNN investigation reveals», CNN.
  94. ↑ نگاه کنید به: «نیویورک تایمز: در حملات تلافی‌جویانه ایران ۱۷ تأسیسات آمریکا آسیب دید»، خبرگزاری آناتولی.
  95. ↑ «Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show», The Washington Post.
  96. ↑ «نیویورک تایمز: در حملات تلافی‌جویانه ایران ۱۷ تأسیسات آمریکا آسیب دید»، خبرگزاری آناتولی؛ «Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show», The Washington Post.
  97. ↑ «Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show», The Washington Post.
  98. ↑ «آمار جدید از تعداد سرنگونی پهپاد و جنگنده‌های F-35 دشمن»، شبکه شرق.
  99. ↑ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter.
  100. ↑ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter.
  101. ↑ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter.
  102. ↑ «انهدام دومین فروند از جنگنده فوق پیشرفته F۳۵ آمریکایی در آسمان مرکزی ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی؛‌ «انهدام دومین فروند از جنگنده فوق پیشرفته اف -35 آمریکایی در آسمان مرکزی ایران»، خبرگزاری اسپوتنیک؛‌ «انهدام دومین جنگنده F35 فوق پیشرفته نسل پنجم امریکا در آسمان ایران»، میدل‌ایست‌نیوز.
  103. ↑ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter.
  104. ↑ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter.
  105. ↑ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter؛ عاملی، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  106. ↑ «Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show», The Washington Post؛ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter.
  107. ↑ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter.
  108. ↑ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter.
  109. ↑ عاملی، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  110. ↑ «Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show», The Washington Post؛ «سپاه رادار‌های تاد و چشم صحرا را در منطقه منهدم کرد»، شبکه العالم؛ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپوتنیک.
  111. ↑ «Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show», The Washington Post.
  112. ↑ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپوتنیک؛ «سپاه رادار‌های تاد و چشم صحرا را در منطقه منهدم کرد»، شبکه العالم.
  113. ↑ «Operation Epic Fury U.S. Aircraft Losses Visualized», The TWZ Newsletter.
  114. ↑ «Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show», The Washington Post.
  115. ↑ «The cost of 76 years of US wars, from Korea to Iran»، Al Jazeera Media Network.
  116. ↑ «The cost of 76 years of US wars, from Korea to Iran»، Al Jazeera Media Network.
  117. ↑ «Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show», The Washington Post؛ «افزایش تلفات نظامیان آمریکایی در جنگ علیه ایران»، خبرگزاری مشرق.
  118. ↑ «افزایش تلفات نظامیان آمریکایی در جنگ علیه ایران»، خبرگزاری مشرق؛ «اعلام آمار تلفات آمریکا در جنگ با ایران توسط سنتکام»، خبرگزاری تابناک.
  119. ↑ «برآورد اولیه ۲۷۰ میلیارددلاری خسارت ایران در جنگ اخیر تا الآن»، خبرگزاری تسنیم.
  120. ↑ «Iran war cost about NIS 35 billion in budgetary expenses, Finance Ministry says»، times of israel.
  121. ↑ «Iran has hit far more U.S. military assets than reported, satellite images show», The Washington Post.
  122. ↑ «آمریکا مجبور به پذیرش طرح ۱۰ ماده‌ای ایران شد»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت ایران.
  123. ↑ «آمریکا مجبور به پذیرش طرح ۱۰ ماده‌ای ایران شد»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت ایران.
  124. ↑ «ترامپ: توافق آتش‌بس با تهران «پیروزی تمام‌عیار» آمریکاست؛ مساله ذخایر اورانیوم ایران را حل می‌کنیم»، خبرگزاری یورونیوز.
  125. ↑ «Israelis upset by Iran ceasefire, pessimistic about war’s outcome, poll shows»، times of israel.
  126. ↑ «ترامپ آتش‌بس را تمدید کرد»، خبرگزاری تابناک.
  127. ↑ «افزایش آمار شهدای تجاوزات اسرائیل به لبنان به ۳۵۷ نفر طی ۳ روز»، خبرگزاری تسنیم.
  128. ↑ «پایان جنگ با ایران بدون پایان جنگ در لبنان ممکن نیست»، نورنیوز.
  129. ↑ «پایان جنگ با ایران بدون پایان جنگ در لبنان ممکن نیست»، نورنیوز.
  130. ↑ «پایگاه هوایی رامات دیوید هدف موشک‌های بالستیک قرار گرفت»، پایگاه خبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
  131. ↑ «آغاز عملیات نصر علیه پایگاه های تلنوف و نواتیم»، پایگاه خبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
  132. ↑ «یمن: اراضی اشغالی را هدف قرار دادیم؛ ممنوعیت کامل دریانوردی اسرائیل»، خبرگزاری مهر.
  133. ↑ عاملی، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  134. ↑ «ایران اینگونه به پیروزی نهایی می‌رسد ...»، خبرگزاری همشهری آنلاین.
  135. ↑ دانش، «آتش‌بس و شکست هیمنه نظامی آمریکا؛ چرا واشنگتن در تقابل چهل‌روزه با ایران وادار به عقب‌نشینی شد؟»، خبرگزاری صدای افغان.
  136. ↑ «U.S. intelligence says Iran can outlast Trump’s Hormuz blockade for months»‌, The Washington Post.
  137. ↑ «U.S. Intelligence Undercuts Trump’s War Claims, and the Cost of ‘Alligator Alcatraz’», The New York؛ «U.S. intelligence says Iran can outlast Trump’s Hormuz blockade for months»‌, The Washington Post؛ «New York Times: Iran Retains Bulk of Its Missile Capabilities», IranWire.
  138. ↑ «ادعاهای ضد و نقیض آمریکا از نابودی توان نظامی ایران؛ از نیروی تسلیحاتی ایران چه باقی مانده؟»، یورونیوز.
  139. ↑ «ادعاهای ضد و نقیض آمریکا از نابودی توان نظامی ایران؛ از نیروی تسلیحاتی ایران چه باقی مانده؟»، یورونیوز.
  140. ↑ «Israelis upset by Iran ceasefire, pessimistic about war’s outcome, poll shows»، times of israel.

منابع

برگرفته از «https://fa.wikishia.net/w/index.php?title=عملیات_وعده_صادق_۴&oldid=1503589»