محمد محمدی گیلانی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
محمد محمدی گیلانی
Mohammadi gilani.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: محمد محمدی دَعْویٖ‌سَرایی
تاریخ تولد: ۱۳۰۷ش
زادگاه: روستای دَعْویٖ‌سَرا نزدیک رودسر
محل زندگی: قم و تهران
تاریخ وفات: ۱۳۹۳ش
محل دفن: قم
شهر وفات: تهران
اطلاعات علمی
استادان: آیت‌الله بروجردی، امام خمینی، علامه طباطبایی
شاگردان: سید احمد خمینی
محل تحصیل: قم
تألیفات: حقوق کیفری در اسلام، شرح زیارت اربعین
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی: حاکم شرع و رئیس دادگاه‌های انقلاب اسلامی ایران، دبیر شورای نگهبان، رئیس دیوان عالی کشور، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام

محمد محمدی گیلانی (۱۳۰۷-۱۳۹۳شفقیه شیعه و از فعالان انقلاب اسلامی ایران. وی همچنین حاکم شرع، رئیس دادگاه‌های انقلاب اسلامی ایران، فقیه شورای نگهبان، نماینده مجلس خبرگان رهبری و ریاست دیوان عالی کشور بوده است. مخالفت با قائم‌مقامی حسینعلی منتظری، و حمایت از رهبری سید علی خامنه‌ای از مواضع سیاسی او است.

محمدی گیلانی از شاگردان امام خمینی و علامه طباطبایی بود و به تدریس فقه، اصول و فلسفه پرداخت. حقوق کیفری در اسلام و شرح زیارت اربعین از آثار او است. کتاب «غروب آفتابی در سایه» درباره زندگی او به چاپ رسیده است.

زندگی

محمد محمدی دَعوی‌سرایی،[۱] معروف به محمدی گیلانی، فرزند محمدجعفر در سال ۱۳۰۷ش در روستای دعوی‌سرا در رودسر گیلان متولد شد.[۲]

محمدی گیلانی در ۱۸ تیر ۱۳۹۳ش در تهران درگذشت[۳] و در حرم حضرت معصومه(س) در قم دفن شد.[۴] به مناسبت درگذشت او یک روز در گیلان عزای عمومی اعلام شد.[۵] سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در پیام تسلیت درگذشت وی، او را عالم مجاهد و وفادار به امام خمینی دانست.[۶] حسین نوری همدانی و عبدالله جوادی آملی، از مراجع تقلید و عالمان شیعه نیز به مناسبت درگذشت او پیام تسلیت صادر کرد.[۷][۸]

همایش نکوداشت وی در ۷ مهر ۱۳۹۳ برگزار شد.[۹]

زیست علمی

محمدی گیلانی از سال ۱۳۲۵ش در قم به آموختن فقه، اصول و فلسفه مشغول شد و در مجلس درس آیت‌الله بروجردی، امام خمینی و علامه طباطبایی حضور یافت[۱۰] و در حین تحصیل، به تدریس نیز پرداخت.[۱۱]

وی پیش از انقلاب اسلامی ایران در مدرسه علمیه حقانی در قم[۱۲] و پس از پیروزی انقلاب در مدرسه علمیه مروی در تهران به تدریس پرداخت.[۱۳]

حسن عالمی، فقیه شیعه و عضو مجلس خبرگان رهبری، درس فلسفه محمدی گیلانی را در سطح درس فلسفه مطهری دانسته است.[۱۴] سید احمد خمینی، شاگرد خصوصی او در شرح منظومه بود.[۱۵]

تألیفات و آثار

محمدی گیلانی نزدیک به پانزده کتاب با موضوع فلسفه، کلام، حقوق، و شرح زیارات نگاشته است.[۱۶] او بخشی از کتاب شفای ابن سینا را ترجمه[۱۷] و نزدیک به هشتاد مقاله تألیف کرده است[۱۸] که بیشتر مرتبط با موضوع فقه بوده است.[۱۹] برخی از کتاب‌های او چنین‌اند:

  • قضا و قضاوت
  • حقوق کیفری در اسلام
  • شرح زیارت اربعین
  • شرح مناجات شعبانیه
  • المعاد فی الکتاب و السنّه
  • الامامة و الخلافة فی الکتاب و السنّه (با همکاری دیگران).[۲۰]

فعالیت‌های سیاسی

فعالیت‌های سیاسی او به چند دوره تقسیم می‌شود:

پیش از انقلاب

محمدی گیلانی در میانه سال‌های ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ش، علیه حکومت پهلوی فعالیت سیاسی داشت و نزدیک به پنجاه مورد امضای وی ذیل اعلامیه‌ها گزارش شده است.[۲۱] موضوعات این اعلامیه‌ها عبارت است از: دعوت به تظاهرات و مراسم ختم شهیدان انقلاب.[۲۲] گفته شده که وی بر این مبنا ممنوع‌المنبر شده است.[۲۳]

مسئولیت‌ها

محمدی گیلانی پس از انقلاب اسلامی ایران، برخی از مسئولیت‌های مهم قضایی و قانون‌گذاری را بر عهده گرفت که برخی از آنها چنین‌اند:

رویدادها و اقدامات

دادگاه عباس امیرانتظام، نخست‌وزیر دولت مهدی بازرگان، با قضاوت محمدی گیلانی.

محمدی گیلانی در دوره ریاست بر دادگاه‌های انقلاب اسلامی ایران، دادگاه‌های مهمی مانند دادگاه عباس امیرانتظام، سخنگوی دولت مهدی بازرگان را قضاوت کرده است.[۳۷]

او عضو هیئت چهار نفره عفو امام خمینی بود که یکی از اقدامات آن اعزام بازرس به زندان‌های کشور و عفو کسانی بود که اصلاح شده بودند.[۳۸] افراد زیادی که بسیاری از آنها جزء سازمان مجاهدین خلق بودند، در همین زمینه مورد عفو قرار گرفتند.[۳۹] محمدی گیلانی همچنین عضو هیئت عفوی بود که حسینعلی منتظری، قائم‌مقام وقت رهبری تشکیل داد و امام خمینی با آن موافقت کرد.[۴۰] حسینعلی منتظری از محمدی گیلانی نقل کرده که این هیئت دست‌کم شش هزار نفر از مجاهدین خلق را آزاد کرده است.[۴۱]

محمدی گیلانی در زمان تصدی ریاست دیوان عالی کشور، حکم اعدام هاشم آقاجری، متهم به سب النبی را رد کرد.[۴۲] آقاجری در نهایت به اتهام توهین به مقدسات اسلام، به سه سال حبس تعزیری، دو سال حبس تعلیقی و پنج سال محرومیت از حقوق اجتماعی محکوم شد.[۴۳]

مواضع سیاسی

محمدی گیلانی چنانچه خود گفته، با قائم‌مقامِ رهبری شدنِ حسینعلی منتظری مخالف بوده است.[۴۴] وی در جلسات مجلس خبرگان برای تعیین رهبر پس از درگذشت امام خمینی، سید علی خامنه‌ای را شایسته رهبری دانسته است.[۴۵]

در دوره دبیری محمدی گیلانی در شورای نگهبان، نظارتی که در اصل ۹۹ قانون اساسی آمده، استصوابی تفسیر شده و شامل همه مراحل اجرایی انتخابات از جمله تأیید و رد صلاحیت کاندیداها دانسته شد.[۴۶] دربارهٔ اصل ۷۶ قانون اساسی نیز حق تحقیق و تفحص مجلس شورای اسلامی، شامل مقام رهبری، مجلس خبرگان و شورای نگهبان دانسته نشد.[۴۷]

ویژگی‌های اخلاقی

در همایش نکوداشت محمدی گیلانی که در مهر ۱۳۹۰ش برگزار شد، سید محمد حسینی، وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، نام محمدی گیلانی را با قضاوت و عدالت گره‌خورده دانست و افزود که وی نشان قضاوت را با عدالت آراسته است.[۴۸] پیش از آن در سال ۱۳۸۸ش، نشان درجه یک عدالت توسط رئیس جمهور وقت ایران به وی اعطا شده بود.[۴۹]

بر پایه گزارش احمد مهدوی دامغانی، استاد پیشین دانشگاه هاروارد، از محاکمه‌اش در اوائل انقلاب اسلامی ایران، محمدی گیلانی، قاضی دادگاه، با وجود فشارهایی که بر خود می‌دیده، حکم تبرئه مهدوی دامغانی را صادر کرده است.[۵۰]

تک‌نگاری

کتاب «غروب آفتابی در سایه» با عنوان فرعی «اندوه‌یاد آیت‌الله محمد محمدی‌گیلانی» نوشته جعفر پژوم (سعیدی)، توسط نشر سایه‌سار، در سال ۱۳۹۴ش به چاپ رسیده و به زندگی‌نامه محمدی گیلانی پرداخته است.[۵۱]

پانویس

  1. «آیت‌الله محمد محمدی دعوی سرایی (گیلانی)»، پایگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان.
  2. رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، ج۲، ص۱۱۴؛ خبرگان ملت: دفتر دوم، ۱۳۸۰ش، ص۳۳۹.
  3. «آیت‌الله محمدی گیلانی دارفانی را وداع گفت»، خبرگزاری فارس.
  4. «ستارگان حرم»، پرتال جامع آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه(س).
  5. «فردا در گیلان عزای عمومی اعلام شد»، خبرگزاری فارس.
  6. «رهبر معظم انقلاب درگذشت عالم مجاهد آیت‌الله محمدی گیلانی را تسلیت گفتند»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
  7. «پیام تسلیت آیت‌الله نوری همدانی به مناسبت درگذشت آیت‌الله محمدی گیلانی»، روزنامه کیهان.
  8. «آیت‌الله جوادی آملی ارتحال آیت‌الله محمدی گیلانی را تسلیت گفت»، خبرگزاری فارس.
  9. «همایش نکوداشت آیت‌الله محمد محمدی گیلانی...»، خبرگزاری برنا.
  10. خبرگان ملت دفتر دوم، ۱۳۸۰ش، ص۳۳۹؛ شریف رازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۱۹۲؛ نگاه کنید به: ادهم‌نژاد، «عالم مجاهد و باصلابت آیت‌الله محمد محمدی گیلانی»، ص۱۲۶.
  11. خبرگان ملت دفتر دوم، ۱۳۸۰ش، ص۳۳۹.
  12. روابط عمومی دادستانی کل، عدالت در خون، ۱۳۶۲ش، ص۸۳.
  13. جمعی از پژوهشگران پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، گلشن ابرار، ۱۳۸۶ش، ج۷، ص۵۰۷، به نقل از آیت‌الله محفوظی (مصاحبه).
  14. «آیت الله محمدی گیلانی جزو اساتید برجسته فلسفه و حکمت بود»، خبرگزاری تسنیم.
  15. گنجینه دل، ۱۳۷۴ش، ص۴۵۴؛ نگاه کنید به: «وقتی آیت‌الله گیلانی منزل خودش را مصادره کرد»، خبرگزاری فارس.
  16. «مرزبان عدالت؛ پاسداشت آیت‌الله محمدی گیلانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان.
  17. محمدی گیلانی، «ترجمه تحلیلی از الهیات شفاء»، ص۸.
  18. «محمدی گیلانی، محمد/ ۱۲۳ مقاله»، پایگاه مجلات تخصصی نور.
  19. «مرزبان عدالت؛ پاسداشت آیت‌الله محمدی گیلانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان.
  20. خبرگان ملت دفتر دوم، ۱۳۸۰ش، ص۳۳۹.
  21. «عالم مجاهد و با صلابت آیت‌الله محمد محمدی گیلانی»، ص۱۳۰، به نقل از: نهضت روحانیون ایران، علی دوانی ۱۰ جلدی)، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۷۴ش؛ اسناد انقلاب اسلامی (۵ جلدی)، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۷۴ش؛ جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از آغاز تاکنون (۸ جلدی)، سید محسن صالح، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۸۵ش.
  22. «آیت‌الله محمد محمدی گیلانی»، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  23. «عالم مجاهد و با صلابت آیت‌الله محمد محمدی گیلانی»، ص۱۳۰، به نقل از: نهضت روحانیون ایران، علی دوانی ۱۰ جلدی)، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۷۴ش؛ اسناد انقلاب اسلامی (۵ جلدی)، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۷۴ش؛ جامع مدرسین حوزه علمیه قم از آغاز تا کنون (۸ جلدی)، سید محسن صالح، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۸۵ش.
  24. «نگاهی به زندگی و خدمات آیت‌الله محمدی گیلانی»، ص۱۸۱.
  25. «ناشنیده‌ای از امام خمینی درباره شیخ صادق خلخالی»، پایگاه خبری تحلیلی پارسینه.
  26. امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۸ش، ج۱۷، ص۴۵۰.
  27. امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۸ش، ج۱۷، ص۴۸۶.
  28. امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۸ش، ج۱۷، ص۳۶۳ و ۳۶۴.
  29. «محمدی گیلانی (دعوی‌سرایی)، محمد (مرحوم)»، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.
  30. امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۸ش، ج۱۷، ص۵۱۴.
  31. «آیت‌الله محمد محمدی دعوی سرایی (گیلانی)»، پایگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان.
  32. «شورای نگهبان، تراز اول انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان.
  33. «آیت‌الله محمد محمدی دعوی سرایی (گیلانی)»، پایگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان.
  34. «نگاهی به زندگی و خدمات آیت‌الله محمدی گیلانی»، ص۱۸۱.
  35. «نگاهی به زندگی و خدمات آیت‌الله محمدی گیلانی»، ص۱۸۱.
  36. «نگاهی به زندگی و خدمات آیت‌الله محمدی گیلانی»، ص۱۸۱.
  37. «نگاهی به کارنامه سیاسی عباس امیرانتظام»، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  38. «آیت‌الله موسوی بجنوردی...»، پایگاه خبری آفتاب.
  39. «آزادی عضو مرکزیت سازمان "پیکار" به دستور آقای منتظری»، روزنامه کیهان؛ نگاه کنید به: «امام دوبار به آیت‌الله منتظری اجازه داد وضعیت زندانیان را بررسی کند»، پایگاه اطلاع‌رسانی تابناک.
  40. امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۸ش، ج۱۷، ص۴۵۰.
  41. «گفتگوی اختصاصی با آیت‌الله حسینعلی منتظری»، دقیقه ۷:۵۵، رادیو زمانه.
  42. «آیت‌الله محمدی گیلانی: به نظرم آقاجری در صورت سپردن تامین آزاد خواهد شد دیوان عالی کشور رای صادره را قاطعانه رد کرد»، خبرگزاری ایسنا.
  43. «نگاهی گذرا به روند پروندۀ آقاجری»، خبرگزاری ایسنا؛ «متن کامل رأی دادگاه عمومی تهران در خصوص پرونده متهم هاشم آغاجری»، خبرگزاری فارس.
  44. «مستند روایت رهبری قسمت اول»، دقیقه ۲۶:۳۳، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای؛ محمدی ری‌شهری، سنجه انصاف، ۱۳۸۶ش، ص۱۶.
  45. «مستند روایت رهبری قسمت دوم»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، دقیقه ۵۱؛ «آیت‌الله خامنه‌ای مناسب‌ترین گزینه برای رهبری در سال ۶۸ بود»، قدس آنلاین، به نقل از موسوی خوئینی‌ها (مصاحبه).
  46. «اصل نود و نهم»، پایگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان.
  47. «اصل هفتاد و ششم»، پایگاه اطلاع رسانی شورای نگهبان.
  48. «همایش نكوداشت آیت الله محمد محمدی گیلانی با پیام وزیر ارشاد برگزار شد»، خبرگزاری برنا.
  49. «اعطای نشان درجه یک عدالت به آیت‌الله محمدی‌گیلانی»، خبرگزاری ایسنا.
  50. مهدوی دامغانی، «گزارش یک دادگاه»، روزنامه اطلاعات.
  51. «کتابشناسی غروب آفتابی در سایه»، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

منابع

پیوند به بیرون