مقاله نامزد خوبیدگی

سید محمدسعید حکیم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمدسعید حکیم
Page-5785.jpg
اطلاعات فردی
تاریخ تولد ۱۳۵۴ق
زادگاه نجف اشرف
محل زندگی نجف اشرف
تاریخ وفات ۱۲ شهریور ۱۴۰۰ش
شهر وفات نجف اشرف
خویشاوندان
سرشناس
سید محسن حکیم
اطلاعات علمی
استادان سید محسن حکیم، میرزا حسن بجنوردی، شیخ حسین حلی، ابوالقاسم خویی
شاگردان باقر ایروانی، سید عبدالرزاق حکیم، حسين فرج عمران قطيفى.
تألیفات المحکم فی اصول الفقه، الکافی فی اصول الفقه،‌ مصباح المنهاج
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
وبگاه رسمی http://www.alhakeem.com/fa

سید محمدسعید حکیم یا سید محمدسعید طباطبایی حکیم (۱۳۵۴-۱۴۴۳ق) از مراجع تقلید شیعه در عراق. وی نوه دختری سید محسن حکیم، مرجع تقلید شیعیان در قرن چهاردهم قمری، بود. محمدسعید حکیم تحصیلات حوزوی را نزد سید محسن حکیم، حسین حلی و سید ابوالقاسم خویی گذراند و پس از وفات سید ابوالقاسم خویی به مرجعیت رسید.

آیت الله حکیم با مجازات مرتد مخالف بود. همچنین در مسئله رؤیت هلال بر آن بود که اگر ماه در یکی از مناطق آسیا، افریقا و اقیانوسیه دیده شود، دیگر مناطق نیز احکام شرعی همان منطقه را خواهند داشت. از نظر حکیم، پیروان ادیان ابراهیمی از نظر فقهی پاک هستند و ازدواج دائم مرد مسلمان با زن اهل کتاب جایز است.

حکیم از دوره جوانی، دروس تخصصی حوزه چون فقه و اصول فقه و دیگر دروس مانند اخلاق و تفسیر را تدریس می‌کرد. او آثاری را در موضوع‌هایی چون فقه، اصول،‌ کلام و مسائل اجتماعی نوشته است. در دوران حکومت صدام حسین در عراق، هشت سال به زندان افتاد. دفترهای نمایندگی او در شهرهایی مثل نجف، قم،‌ دمشق و بیروت فعالیت دارند.

ولادت و خاندان

سید محمدسعید طباطبایی حکیم، در سال ۱۳۵۴ق، برابر با ۱۳۱۴ش، در شهر نجف به دنیا آمد.[۱] پدرش سید محمدعلی از استادان سطوح عالی حوزه علمیهٔ نجف و مادرش دختر سید محسن حکیم بود.[۲] او در ۱۲ شهریور ۱۴۰۰ش، مصادف با ۲۵ محرم ۱۴۴۳ق در نجف درگذشت.[۳]

فعالیت‌های علمی

سید محمدسعید حکیم در ده سالگی، دروس حوزوی را نزد پدرش آغاز کرد و تا پایان دوره سطح حوزه، از وی آموخت.[۴] پس از آن، دروس خارج را نزد کسانی چون سید محسن حکیم و حسین حلی فرا گرفت.[۵] سید محسن حکیم تصحیح و تحقیق کتاب مستمسک العروة الوثقی را به او واگذار کرد.[۶]

محمدسعید حکیم از ۳۲ سالگی، تدریس دروس خارج فقه و اصول را آغاز کرد. او همچنین تفسیر قرآن و اخلاق تدریس می‌کرد.[۷]

استادان و شاگردان

سید محسن حکیم، حسین حلی، میرزا حسن بجنوردی و سید ابوالقاسم خویی مهم‌ترین استادان درس خارج فقه و اصول سید محمدسعید حکیم بوده‌اند.[۸]

او شاگردان بسیاری تربیت کرد که در قم، نجف و حجاز فعالیت دارند؛[۹] از جمله:

  • حسین فرج عمران قطیفی که از استادان درس خارج فقه و اصول در حجاز است.
  • سید عبدالرزاق حکیم برادر سید محمدسعید حکیم و از استادان درس خارج فقه و اصول در حوزهٔ نجف که در سال ۱۴۱۳ق، پس از آزادی از زندان صدام، درگذشت.
  • باقر ایروانی از اساتید حوزه علمیه نجف از استادان درس خارج فقه و اصول و نویسندهٔ برخی کتب درسی حوزه‌های علمیه در قم و نجف.[۱۰]

آثار

از سید محمدسعید حکیم ۲۴ عنوان کتاب در بیش از چهل جلد در موضوعاتی چون اصول،‌ فقه، مسائل مُستَحدَثه و برخی موضوعات اجتماعی، به چاپ رسیده است.[۱۱] برخی از آثار او به زبان‌های دیگر ترجمه شده است.[۱۲]

کتاب المُحکَم فی اصول الفِقه در زمینه علم اصول فقه که در ۶ جلد به چاپ رسیده است[۱۳] و مصباح المنهاج در ۱۹ جلد که شرح کتاب فقهی منهاج‌الصالحین اثر سید محسن حکیم است، از مهم‌ترین آثار او است.[۱۴] همچنین کتابی به نام الکافی فی اصول الفقه از آثار او است که بخش زیادی از آن را در زندان نوشته است.[۱۵] کتاب فاجعة الطف (فاجعه عاشورا) نیز کتابی است مفصل که درباره آثار و نتایج واقعه کربلا نگاشته است.[۱۶] وی درباره مسائل نوپدید، مانند شبیه‌سازی، رایانه و فضای مجازی هم نوشته‌هایی دارد.[۱۷]

فعالیت‌های اجتماعی

سید محمدسعید حکیم به‌دلیل مخالفت با قانون منع پیاده‌روی برای زیارت امام حسین(ع) که در دوره حکومت صدام حسین در عراق تصویب شده بود، تحت تعقیب و برای مدتی فراری بود.[۱۸] همچنین به جهت امتناع خاندان صدر از حضور در کنفرانس مردمی اسلامی که به دستور صدام تشکیل شده بود، همراه با ۸۰ نفر از خاندان حکیم دستگیر و به مدت ۸ سال زندانی شد.[۱۹]

مرجعیت تقلید سید محمدسعید حکیم پس از آن آغاز شد که سید ابوالقاسم خویی درگذشت. هم‌اکنون دفترهای نمایندگی او در شهرهای نجف، قم، دمشق و بیروت فعالیت می‌کنند و پاسخ‌گوی سؤال‌های مقلدان وی هستند.[۲۰]

او همچنین با اعزام مبلغانی به نواحی مختلف کشور عراق، خصوصاً جنوب این کشور، اقداماتی را برای رفع مشکلات عشایر و روستانشینان انجام داد. فعالیت‌های مشابهی هم در کشورهای ایران،‌ هند و پاکستان داشت.[۲۱]

سید محمدسعید حکیم در برابر کشتار شیعیان پاکستان به دست گروهی موسوم به سپاه صحابه، موضع گرفت و دولت پاکستان را مسئول پاسخ‌گویی به آن دانست. نواز شریف نخست‌وزیر پاکستان در پاسخ، نامه‌ای به دفتر وی نوشت و ضمن ابراز همدردی، از تصمیم دولتش برای مبارزه با عاملان کشتار شیعیان خبر داد.[۲۲]

در میان آثار وی مجموعه‌ای از نامه‌ها وجود دارد که برای مردم آذربایجان و گِلگِت پاکستان نوشته شده است.[۲۳]

دیدگاه‌ها

سید محمدسعید حکیم در برخی مسائل فقهی دیدگا‌ه‌های تازه‌ای داشت؛ از جمله مخالفت با مجازات مُرتَد.[۲۴] همچنین در خصوص مسئله رؤیتِ هِلال، افق قاره‌های آسیا، آفریقا و اقیانوسیه را یکی می‌دانست. بر پایه این فتوا، اگر در یکی از شهرهای یکی از این مناطق، هِلال ماه دیده شود،‌ دیگر مناطق هم حکم شرعی آن را خواهند داشت.[۲۵]

از نظر حکیم، پیروان ادیان ابراهیمی از نظر فقهی پاک هستند و ازدواج دائم مرد مسلمان با زن اهل کتاب جایز است.[۲۶] و نیز از دیدگاه او اگر فقیهی مبسوط الید نباشد، معلوم نیست که ولایتی بر اجرای حدود داشته باشد.[۲۷]

پانویس

  1. «گوهر تابان»، سایت رسمی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.
  2. سجاد، اسوه فقاهت و پابداری، ۱۴۲۸ق، ص۱۶.
  3. «آیت‌الله سید محمد سعید حکیم درگذشت»، خبرگزاری ابنا.
  4. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۱۹و۲۰.
  5. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۱۹و۲۰.
  6. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۱.
  7. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۵و۳۶.
  8. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۴.
  9. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۵و۳۶.
  10. «گوهر تابان»، سایت رسمی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.
  11. «گوهر تابان»، سایت رسمی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.
  12. «گوهر تابان»، سایت رسمی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.
  13. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۳۷.
  14. «گوهر تابان»، سایت رسمی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.
  15. «ناگفته‌هایی از زندگی خانوادگی و مبارزاتی آیت الله سید محمد سعید حکیم»، سایت شفقنا.
  16. «ناگفته‌هایی از زندگی خانوادگی و مبارزاتی آیت الله سید محمد سعید حکیم»، سایت شفقنا.
  17. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۴۰.
  18. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۴۶.
  19. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۵۲ و ۵۳.
  20. «گوهر تابان»، سایت رسمی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.
  21. «گوهر تابان»، سایت رسمی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.
  22. «گوهر تابان»، سایت رسمی آیت‌الله سید محمدسعید حکیم.
  23. سجاد، اسوه فقاهت و پایداری، ۱۴۲۸ق، ص۴۰و۴۱.
  24. «مجازات افراد مرتد از اسلام وظیفۀ ما نیست»، سایت شفقنا.
  25. «ناگفته‌هایی از زندگی خانوادگی و مبارزاتی آیت الله سید محمد سعید حکیم»، سایت شفقنا.
  26. «ناگفته‌هایی از زندگی خانوادگی و مبارزاتی آیت الله سید محمد سعید حکیم»، سایت شفقنا.
  27. «ناگفته‌هایی از زندگی خانوادگی و مبارزاتی آیت الله سید محمد سعید حکیم»، سایت شفقنا.

منابع