یمن

یمن

اطلاعات عمومی
جمعیت کل	۲۶٬۵ میلیون نفر (۲۰۱۴م)
مساحت	۵۳۶.۸۶۹ کیلومتر مربع
حکومت	جمهوری
پایتخت	صنعا ۱۵°۲۰′۵۴″ شمالی ۴۴°۱۲′۲۳″ شرقی
شهرهای مهم	مأرب، صعده، عَدَن
ادیان(درصد)	اسلام (۹۹ درصد)، دیگر ادیان (۱ درصد)
زبان رسمی	عربی
اسلام
پیشینه اسلام	در زمان پیامبر (ص)
جمعیت مسلمانان	۲۶.۰۰۰.۰۰۰ نفر
اطلاعات شیعی
جمعیت	حدود ۷.۸۰۰.۰۰۰ نفر
درصد به جمعیت کشور	۳۰ درصد (اکثراً زیدیه و بین ۲ تا ۸ درصد امامیه)
حکومت‌ها	زیدیه
احزاب	جنبش انصارالله یمن ، حزب الحق
فرق	زیدیه، اسماعیلیه، امامیه
مؤسسات فرهنگی	رابطة الشیعة جعفریة فی الیمن
مؤسسات اجتماعی	المجمع الاسلامی الیمنی الشیعی، مؤسسه خیریه نبأ

یمن کشوری در جنوب شبه جزیره عربستان. مردم یمن بدون جنگ تسلیم امام علی(ع) فرستاده پیامبر اکرم(ص) شدند و به اسلام گرویدند. مسلمانان یمن، هم در تحکیم تشیع بعد از واقعه سقیفه نقش داشتند، هم در دعوت از امام علی(ع) برای خلافت بعد از قتل عثمان بن عفان. اهالی یمن از جدی‌ترین مخالفان معاویه بودند. در واقعه عاشورا چند مسلمان اهل یمن در دفاع از امام حسین(ع) حضور داشتند.

از سال ۲۸۰ق شیعیان زیدی در یمن حکومت تشکیل دادند و از آن زمان یمن مرکز زیدیه محسوب می‌شود.

امروزه شیعیان یمن از سوی سلفیون (که گفته می‌شود بیشتر از سوی عربستان حمایت می‌شوند) مورد تهدید قرار دارند. شیعیان یمن با حکومت مرکزی نیز میانه خوبی نداشته‌اند. شیعیان در اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی، بر دامنه تلاش‌های خود برای ایفای نقشی بیشتر در تحولات یمن افزوده‌اند. بخش مهمی از فعالیت‌ها علیه حکومت یمن به دست شیعیان رقم خورده است. حوثی‌ها مهم‌ترین گروه شیعه زیدیه در یمن هستند.

در سال ۲۰۱۵م/۱۳۹۴ش پس از سلسله اتفاقاتی که منجر به فرار منصور هادی رییس‌جمهور مستعفی یمن از پایتخت و قدرت گرفتن حوثی‌ها در این کشور شد، عربستان سعودی با حمایت ایالات متحده آمریکا و برخی کشورهای اروپایی و به همراه اکثریت کشورهای عربی، حملات هوایی علیه یمن را آغاز کرد که منجر به کشته شدن بسیاری از افراد غیرنظامی شده است.

جغرافیا

یمن کشوری است که از شمال به عربستان سعودی، از شرق به عمان، از جنوب به خلیج عدن و از غرب به دریای سرخ محدود است. مساحت این کشور تقریبا ۵۳۶/۸۶۹ کیلومتر مربع است.

پیشینه

شهر مَأرِب در یمن از شهرهای باستانی دنیاست که زمانی پایتخت بلقیس ملکه سبا و دیگر حکمرانان یمنی بوده و به ارض الجنتین معروف است. سد قدیمی مارب نیز از بناهای تاریخی یمن است که در این منطقه قرار دارد. سد مارب ۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، بین دو کوه بَلَقُ الاَیْمَن و بَلَقُ الاَیْسَر در عهد عبدالشمس موسی بنا شده است. قصر سلیمان هم در یمن بوده است. خاورشناس معروف آلمانی موریتز معتقد است که خط حروفی نخستین بار در یمن مشاهده شد و بر خلاف آنچه به نام سامی‌های فینیقی‏ ثبت شده است، مخترعین خط، یمنی‌ها بوده‌‏اند و فینیقی‌‏ها بنای کتابت خود را بر بنیان کتابت عربی یمن نهادند. یمن با چنین سابقهٔ تاریخی دارای اهمیتی وافر است.

جامعه

ساختار جامعه در یمن قبیله‌ای است. مردم یمن از اقوام سامی و عرب قحطانی هستند. عرب قحطانی مادر و ریشه عربیت است که عرب‌ها را بدان منسوب می‌دانند. مردمی که در بخش شمالی زندگی می‌کنند عرب هستند ولی در بخش جنوبی از سال‌ها قبل اقلیت‌های دیگری از کشورهای هندوستان، پاکستان، سومالی، اریتره و اتیوپی به آنجا مهاجرت نموده‌اند. یمن اینک از فقیرترین کشورهای دنیا به حساب می‌آید.

ادیان و مذاهب

ادیان در یمن
دین			نسبت
اسلام			۹۹٪
دیگر ادیان			۱٪

• اسلام: دین رسمی یمن، اسلام است. اکثر جمعیت این کشور مسلمان هستند. حدود ۳۰٪ مسلمانان، شیعیان زیدی مذهب و بقیه شافعی مذهب هستند. تعداد کمی شیعه اسماعیلی مذهب و نیز شمار کمی از شیعه دوازده امامی نیز در یمن ساکن هستند.

تعداد اندکی هندو و مسیحی نیز در یمن زندگی میکنند.

شهرهای مهم

نقشه استان‎های یمن

یمن دارای شهرهای تاریخی است که مشهورترین آنها عبارتند از:

• صنعا: شهر صنعا مرکز استانی به همین نام و یکی از قدیمی‌ترین پایتخت‌های دنیاست. این شهر مرکز سیاست و تجارت جمهوری یمن است. صنعا از زمان حضرت عیسی(ع) با این نام شناخته می‌شده است.

قصر دار الحجر( قصرتابستانه حاکم یمن در قرن دوازدهم) در نزدیکی صنعا

• مأرب: مأرب مشهورترین شهر یمن باستانی است که در شرق صنعا واقع شده و پایتخت قدیمی حکومت‌های «سبا» و ملکه سبا «بلقیس» بود. شهر مأرب همان دیار سبا است که خداوند در قرآن از آن یاد کرده و مردمانش را با سیل عرم عذاب کرده است. به گفته برخی پژوهش‌گران در حال حاضر، در فاصله ۱۲۰ کیلومتری شرق صنعا، خرابه‌های شهر مأرب و باقیمانده‌هایی از ستون‌های قصر بلقیس وجود دارد.

نمایی از بقعه هادی الی الحق یحیی بن حسین(از امامان زیدیه و مؤسس دولت زیدیه در یمن) در شهر تاریخی صعده

• صعده: درمیان استان‌های شیعه‌نشین یمن، استان صعده (به مرکزیت شهر صعده) نخستین استان به شمار می‌رود؛ چرا که غیر شیعه در این استان به ندرت وجود دارد. این شهر توقفگاه حجاج و تجّاری که عازم مکه بودند، به شمار می‌آمد. شهر قدیمی این منطقه که با دیواری احاطه شده، مرکز حکومت امام الهادی (اوّلین امام زیدی‌های یمن) بود و مسجدی نیز به همین نام در این شهر دیده می‌شود که در ۲۴۳ کیلومتری شمال صنعا قرار گرفته و دارای ساختمان‌هایی است که دیوارهای آن در سال‌های بسیار دور از گِل ساخته شده و هنوز هم پابرجاست. این شهر نیز دارای آثار باستانی و تاریخی است.
• شَبوه: یکی دیگر از شهرهای قدیمی یمن است. شبوه به دلیل اینکه مرکز حکومت حضرموت بوده، در تاریخ تمدّن کهن یمن دارای ارزش فراوانی است.
• ذَمار: این شهر به خاطر معماری خاص و مدارس اسلامی آن مشهور است. خانه‌های این شهر با استفاده از سنگ‌های سیاه زینتی ساخته شده است. این سنگ‌های سیاه که به طور بسیار مرتب از آنها استفاده شده، جلوه خاصی به دیوارهای منازل این شهر داده است. مدرسه اسلامی الشمسیه این شهر، فارغ التحصیلان بسیاری داشته است.
• عَدَن: عدن مرکز استان عدن است و مرکز اقتصادی و تجاری یمن محسوب می‌شود. عدن شهری باستانی است که رویدادهای تاریخی مهمی به خود دیده است و اکنون مهمترین گذرگاه طبیعی دریای عرب و اقیانوس هند و گذرگاه مهمی برای دریای سرخ است.
• سیئون: این شهر در استان حضرموت است و از شهرهای باستانی یمن محسوب می‌شود. این شهر را محل زندگی قوم عاد دانسته‌اند. آرامگاه منسوب به حضرت هود(ع) پیامبر قوم عاد، در این شهر واقع است.

الحوطه، مَحویت، مُکَلّا، الشحر، بیضاء، یاریم ـ ظفار، حمام دمت، إب، جبله، تعز، الغیضه، حدیده، مَهره، حجه و حضرموت از دیگر شهرهای و استان‎های یمن به شمار می‎رود.

یمن جدید

یمن پس از شکست امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول (۱۲۹۳ ـ ۱۲۹۷ش) شاهد خروج نیروهای آن بود. سپس با موافقت انگلیس، امام یحیی بن محمد، رهبر قبایل زیدی شمال یمن، حاکم این مناطق شد. یحیی پیش از آن نیز، برای استقلال یمن با نیروهای عثمانی جنگیده بود. در این زمان، خانواده‌ای از ادریسیان نیز در منطقه تهامه و بندر حدیده حکومت می‌کرد که پس از چند سال، ضعیف شدند و مناطق‌شان بین حکومت یحیی و آل‌سعود تقسیم شد. در سال ۱۹۶۲م/۱۳۴۱ش، افسران ارتش یمن علیه امام محمد بدر، نوه یحیی دست به کودتا زدند و جمهوری یمن را تاسیس کردند. این امر موجب بروز جنگ‌های داخلی در یمن شد که یک سوی آن طرفداران جمهوری و سوی دیگرش سلطنت‌خواهان بودند. این درگیری‌ها سرانجام باعث شد که یمن به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شود و جمهوری دموکراتیک خلق یمن در ۳۰ نوامبر ۱۹۶۷م(۱۳۴۶ش) در قسمت جنوبی یمن شکل گیرد. جمهوری یمن دوباره در ۲۲ مه ۱۹۹۰م/خرداد ۱۳۶۹ش از اتحاد یمن شمالی و یمن جنوبی به‌وجود آمد.

علی عبدالله صالح از سال ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۰م (۱۳۵۷ ـ ۱۳۶۹ش) رئیس‌جمهور یمن شمالی بود. پس از اتحاد یمن جنوبی و شمالی، همچنان رییس جمهور ماند و تا ۲۰۱۱م ریاست جمهوری یمن را بر عهده داشت. دوران حکومت وی بسیار طولانی بود و سرانجام در جریان بیداری اسلامی برکنار شد.

پس از برکناری علی عبدالله صالح، مردم یمن مجددا دست به اعتراض زدند. این اعتراضات که با رهبری حوثی های یمن پیگیری می‌شد، در تابستان ۱۳۹۳ش به اوج خود رسید. سرانجام حوثی‌ها توانستند پس از تصرف بخش‌های مهمی در صنعا پایتخت یمن، دولت را به پای میز مذاکره بکشانند.

جنگ یمن و عربستان

مناطق درگیری در یمن در فروردین ۱۳۹۴

منصور هادی، رئیس‌جمهور یمن، با وجود توافق نهایی با رهبران انصارالله (حوثی‌ها) برای حل بحران یمن، به جهت ناتوانی از حل بحران و آرام کردن اوضاع، استعفاد داد و به عربستان فرار کرد. عربستان سعودی بامداد ۶ فروردین ۱۳۹۴ش/۲۶ مارس ۲۰۱۵م به بهانه حمایت از رئیس‌جمهور مستعفی یمن و برای مقابله با قدرت گرفتن انصارالله یمن، به همراه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس به یمن حمله کرد. برخی مهم‌ترین بهانه و دلیل سعودی‌ها برای توجیه تجاوز نظامی به یمن را تسلط حوثی‌ها بر یمن با طراحی ایران و تهدیدات آن برای امنیت عربستان، منطقه و تنگه باب المندب دانسته‌اند. به عبارت دیگر جنگ یمن به هدف مقابله با تهدید گسترش نفوذ ایران در منطقه شکل گرفت. برخی کارشناسان این جنگ را جنگ نیابتی از سوی آمریکا، غرب و رژیم صهیونیستی دانسته‌اند.

در این جنگ که از آن با عنوان «طوفان قاطعیت» و «بازگشت امید» نام برده می‌شود، امارات،‌ بحرین و کویت متحدان عربستان بودند و کشورهای سودان،‌ مصر،‌ مراکش و اردن در تحویل تسلیحات نظامی با عربستان همکاری داشتند. جنگ یمن پس از هشت سال، در سال ۱۴۰۲ش متوقف شد؛ گرچه پایان جنگ به صورت رسمی اعلام نشد. براساس گزارش‌ها بیش از ۱۰۰ تا ۲۲۰ هزار یمنی در این جنگ کشته و حدود ۴ میلیون نفر آواره شدند و بخش زیادی از زیرساخت‌های یمن از بین رفت. ازجمله پیامدهای مهم این جنگ، تثبیت موقعیت انصارالله یمن و دولت نجات ملی در ساختار قدرت یمن عنوان شده است.

عربستان از همان آغاز جنگ، یمن را از زمین،‌ آسمان و دریا محاصره کرد و ارسال مواد غذایی و دارویی و... به یمن را ممنوع کرد که موجب قحطی و سوء تعذیه به ویژه در کودکان و زنان یمنی شد. ارتش یمن در ۲۹ تیر ۱۴۰۵ش محاصره دریایی عربستان را براساس معادله محاصره در برابر محاصره رسماً اعلام کرد.

پیشینه تشیع

صدر اسلام

محراب مسجد الامام علی بن ابی‌طالب (صنعا)این مسجد پس از آمدن امام علی(ع) به یمن و فتح آن در سال هشتم هجری،‏ تأسیس شده است.

گفته می‌شود مردمان یمن بدون جنگ و خونریزی و با رسیدن حضرت علی(ع) به عنوان فرستاده ویژه پیامبر اکرم(ص) به اسلام گرویدند. البته قبل از آن، باذان حاکم ایرانی یمن و بسیاری از ابناء (ایرانیان ساکن یمن) در ماجرای نامه نوشتن پیامبر (ص) به خسرو پرویز، اسلام آورده بودند.

پیامبر(ص) قبل از حضرت علی(ع)، خالد بن ولید و معاذ بن جبل را به یمن فرستاده بودند اما این دو موفق نشدند مردم را به اسلام جذب کنند؛ لذا پیامبر(ص) علی بن ابی طالب(ع) را به یمن فرستاد. او افراد قبیله هَمْدان را که از بزرگ‌ترین قبایل یمن بودند، برای شنیدن نامه پیامبر اکرم(ص) دعوت نمود. همه آنها در مدّت یک روز اسلام آوردند. پس از قبیله همدان، قبایل مذحج و قبیله نخع نیز اسلام آوردند. پس از ورود حضرت علی(ع) به یمن، اوّلین کسی که به واسطه آن حضرت اسلام آورد، زنی به نام‌ ام‌سعید برزخیه است. این زن منزل خود را به صورت مسجد در آورد و آن را «مسجد علی» نامید که اکنون نیز مشهور و پابرجاست.

از تعداد ۲۳ نفری که هستۀ اولیۀ تشیع بعد از ماجرای سقفیه را تشکیل دادند، ده نفر از انصار یمنی بودند. در گزارش دیگری آمده است که وقتی زیاد بن لَبید أنصاری، نمایندۀ خلیفه در «حضر موت» بود، حارث بن معاویه تمیمی، حارثه بن سُراقه کندی، اشعث بن قیس کندی از سران قبایل یمنی به او گفتند: ما از اهل بیت پیامبر اطاعت خواهیم کرد، چرا شما آنان را از خلافت باز داشتید.

بعد از شکل گیری دوران خلافت، متصرفات اسلامی گسترش یافت و به منظور حمایت‌های ستادی و پشتیبانی از ارتش مسلمانان، به فرمان خلیفۀ دوم شهرهای نظامی «کوفه» و «بصره» (در ۱۶ق) ایجاد شدند و برخی از قبایل یمنی برای سکونت به این مناطق کوچ کردند و بعد از مدتی چهرهٔ اجتماعی شهر به نفع یمنی‌ها تغییر پیدا کرد.

«طایفهٔ همدان» جزو گروه‌هایی بودند که در «کوفه» ساکن شده و در تحولات سیاسی جهان اسلام در قرن نخست نقش مهمی را ایفا کردند.

قبایل یمنی بیش از دیگران در ترغیب حضرت امیر (ع) برای پذیرش مسئلهٔ خلافت نقش داشتند و بنابر نقل، اولین کسی که با امام علی (ع) بیعت کرد، مالک اشتر بود. امام علی عبیدالله بن عباس را برای منطقهٔ یمن انتخاب کرده و او را روانهٔ این منطقه کردند.

در جریان واقعهٔ جمل، نیروهای یمنی سپاه امیرمؤمنان (ع) بسیار فعالانه در جنگ شرکت داشتند. در جنگ صفین نیز برخی از چهره‌های یمنی حضور داشتند که از جملهٔ آنان، مالک اشتر، عُدَی طایی، زُحَرْ بن قیس و هانی بن عُروه بودند. از دیگر قبایل یمنی که در ماجرای صفین حضور داشتند، بَنو أحمس از تیرۀ بُجیله بن اَنمار بن نزار بودند که به گفتۀ مؤلف «پیکار صفین»، هفتصد نفر از این طایفه در این نبرد حاضر بودند.

معاویه بسر بن ارطاة را به یمن فرستاد و او پس از ورود به یمن مرتکب جنایات زیادی شد؛ سی هزار نفر را کشت؛ گروهی را در آتش سوزاند و زنان قبیله همدان را اسیر کرده، در بازار به فروش رساند. وقتی اخبار جنایات این شخص به حضرت علی(ع) رسید، وی را نفرین کرد و فرمود، خدایا، این آیین و عقل و خودسری را از او بگیر. بسربن ارطاه دچار وسواس شده و دیوانه شد و در همین حال مرد.

معاویه وقتی به حکومت رسید میزان تقابلش با شیعیان افزایش یافت و در این میان شیعیان یمنی بسیار آزار دیدند. حجر بن عدی و عمرو بن حمق خزاعی دو نفر از برجستگان شیعه بودند که در دوران معاویه به شهادت رسیدند. این دو بویژه حُجر علیه تعدیات معاویه افشاگری می‌کردند. برای توجیه قتل وی، معاویه بزرگان «کوفه» را به گواهی طبیده و او را عنصری خارجی معرفی کرد.

در دوران امام حسین (ع) نیز هنگامی که کوفیان برای دعوت از امام اعلام آمادگی کردند و سیل پیام‌ها به سوی امام سوم روانه شد، کثیری از یمنیان در شمار دعوت کنندگان امام بودند. زمانی که امام قصد رفتن به کوفه را داشت، عبدالله بن عباس از روی نصیحت از امام حسین(ع) خواست تا به جای کوفه، «یمن» را برای سکونت انتخاب کند؛ چون در این سرزمین شیعیانی بودند که دل در گرو محبت اهل بیت داشتند.

حماسۀ عاشورا جلوۀ دیگری از عرصه گردانی یمنیان بود. چنانچه در منابع آمده است از مجموع شهدای این رخداد خونین ۳۴ نفر از یمنیان بودند. بعد از واقعه عاشورا، گروهی از شیعیان از اینکه در دفاع از سرور جوانان بهشت کوتاهی کرده بودند، از رفتار خود پشیمان شده و برای اینکه گذشته را جبران کنند هسته‌های مقاومت علیه سلطهٔ اموی را ایجاد کردند. از جملهٔ این تحرکات، اقدام نظامی گروه توابین بود که به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی، حرکت اعتراضی خود را آغاز کردند. عناصر اصلی و فردی این نهضت شیعی را یمنی‌ها تشکیل می‌دادند و بعدها جان خود را برای عقیده‌شان در دفاع از اهل بیت از فدا کردند.

دوران اموی

اواخر دورهٔ بنی امیه که دعوت عباسیان آشکار شد، شیعیان یمن از عباسیان حمایت کردند و در سال ۱۲۹ ه‍.ق. ابوحمزه و عبدالله بن یحیی که ملقب به طالب الحق بود، در یمن دستارهای سیاه بر سر بسته، جامه‌های سیاه پوشیده و پرچم‌های سیاه برافراشتند و مخالفت خود را با مروان حمار اموی اعلام کردند. آنها «صنعا» را به تصرف خود درآورند. طالب الحق مقر خود را در «صنعا» مستحکم کرد و ابوحمزه به «مکه» رفت و موفق شد، والی مکه را از آن شهر بیرون کند. او بعد از مدتی «مدینه» را نیز به تصرف خود درآورد. سپاهیان او در جنگی سخت در حوالی مدینه از لشکریان اموی شکست خوردند و ابوحمزه نیز کشته شد. بعد از پایان کار ابوحمزه، امویان به سوی صنعا لشکر کشیده، و طالب الحق را به قتل رسانده و مجدداً صنعا را به متصرفات اموی بر گردانند.

دوران عباسی

یمن در قرن نخست هجری پیدایش حکومت عباسی تحت حاکمیت عباسیان بود تا این که هادی یحیی بن حسین بن قاسم رسّی، متولد ۲۴۵ ق، در سال ۲۸۰ در یمن پایه‌گذار حکومتی مستقل به نام شیعیان زیدیه شد. از آن پس تا دوران معاصر، یمن و به‌ویژه بخشهای شمالی آن به پایگاه سنتی زیدیه تبدیل شد و امامان و شخصیت‌ها و جریانات فکری بسیاری در آن منطقه ظهور کردند.

حکومت زیدیه

حکومت زیدیه در یمن هرچند فراز و فرودهایی داشت و‌گاه قدرت از دست حاکمان زیدی خارج می‌شد با این حال زیدیان توانستند حدود ۱۱ قرن قدرت را در اختیار داشته باشند. جدول زیر گزارشی از حاکمان زیدیه را ارائه می‌دهد.

حاکم زیدی	دوره حکومت	توضیحات
هادی یحیی بن حسین	۲۸۰-۲۹۸ ق
مرتضی لدین الله	۲۹۸-۳۱۰ ق
ناصر لدین الله	۳۱۰-۳۱۵ ق
	تا اواخر قرن چهارم	زیدیه دچار تفرقه و نزاع داخلی و درگیری با اسماعیلیه بود و حاکم مطرحی وجود ندارد
منصور بالله قاسم بن علی	وفات:۳۹۳ ق
مهدی لِدین الله حسین بن قاسم	۳۹۳-۴۰۴ق	وی پیروانی خاص به خود پیدا کرد که معتقد به غیبت و مهدویت او شدند و به نام حسینیه مشهور گشتند. در همین زمان زیدیه به دو دسته مطرفیه و مخترعه تقسیم شدند.
ناصر لدین الله ابوالفتح دیلمی	وفات:۴۴۴ ق	وی به دست اسماعیلیان یمن کشته شد و با کشته شدن وی، دوره اول حکومت زیدیه در یمن به پایان رسید.
متوکل علی الله احمد بن سلیمان	۵۳۲-۵۶۶ ق	وی با تفکر مطرفیه به مقابله جدی برخاست
منصور بالله عبدالله بن حمزه	۵۶۶-۶۱۴ ق	از وی به عنوان مجدد زیدیه در قرن ششم نام برده می‌شود
مهدی لِدین الله احمد بن حسین	وفات:۶۵۶ ق	برخی از زیدیه در مورد او گمان مهدویت داشتند.
منصور بالله حسن بن بدرالدین محمد	وفات: ۶۷۰ ق	از مطرح‌ترین امامان زیدیه با گرایش اصیل زیدی در قرون میانه
متوکل علی‌الله مطهر بن یحیی، معروف به المظلّل بالغمام	وفات: ۶۹۷ ق
مهدی لِدین‌الله محمد	وفات: ۷۲۸ ق	وی و پدرش متوکل علی الله دو مجدد زیدیه در آغاز قرن هشتم هستند.
مؤید بالله یحیی بن حمزه	۷۲۹-۷۴۹ ق	وی صاحب تالیفات مهم و فراوانی است.
مهدی لِدین‌الله احمد بن یحیی، مشهور به ابن‎مرتضی	وفات: ۸۴۰ ق	مجدد مذهب زیدیه در آغاز قرن نهم
هادی الی‌الحق عزالدین بن حسن	وفات:‌۹۰۰ ق	از نظریه پردازان بزرگ زیدیه
متوکل‎ علی‌الله یحیی شرف‌الدین	۹۶۵ ق	پس از وی تا حدود نیم قرن تقریباً یمن از حکومت حاکمان زیدیه خالی ماند و زمام امور به دست ترکان عثمانی افتاد.
منصور بالله قاسم بن محمد بن علی	۱۰۰۶-۱۰۲۹ ق	وی دارای تألیفاتی مهم و شاگردانی تأثیرگذار است و از او به عنوان مجدد مذهب زیدی در این قرن یاد شده است.
مؤید بالله محمد	۱۰۲۹-۱۰۵۴ ق
متوکل ‎علی‌‌لله اسماعیل	۱۰۵۴- ۱۰۸۷ ق	پس از این دو، تا حدود دو قرن زیدیه گرفتار نزاع داخلی بود و همین امر سبب شد که ترکان عثمانی بار دیگر قدرت را در دست بگیرند.
منصور بالله محمد بن یحیی حمیدالدین	وفات:‌۱۳۲۲ ق
متوکل علی‌‌لله یحیی بن محمد	وفات: ۱۳۶۷ق/۱۹۴۸م/۱۳۲۷ش	مبارزاتی که در دوره منصور علیه حکومت عثمانی آغاز شده بود در دوره وی به ثمر رسید و یمن از سلطه عثمانی‌ها خارج شد.
الحاکم بامرالله احمد بن یحیی	وفات:سپتامبر ۱۹۶۲م/شهریور ۱۳۴۱ش	او با کشورهای عربی همسایه و نیز شوروی ارتباط برقرار کرد.
محمد بن احمد بدرالدین	وفات۱۹۹۶م/۱۳۷۵ش	محمد بدر فقط یک هفته حکومت کرد و در پی یک انقلاب برکنار شد و با سقوط وی، دوران حکومت امامان زیدیه در یمن به پایان رسید. او در عربستان دولت در تبعید تاسیس کرد و هشت سال با دولت یمن جنگید اما نتیجه نداد. وی در حومه لندن در گذشت.

تشیع در عصر حاضر

براساس گزارش مؤسسه پیو در سال ۲۰۰۹م، حدود ۸ تا ۱۰ میلیون شیعه در یمن زندگی می‌کردند که ۳۵ تا ۴۰ درصد جمعیت مسلمانان این کشور را تشکیل می‌دادند.

شیعیان امامی

شیعیان امامی در شهرهای صنعا و عدن و نیز در مناطق جوف، مأرب، ذمار و رداع و برخی دیگر از مناطق یمن به‌صورت پراکنده زندگی می‌کنند. جمعیت شیعیان اثناعشری یمن حدود ۲ تا ۸ درصد برآورد شده است. فعالیت‌های آنان از سوی رابطة الشیعة الجعفریة فی الیمن پیگیری می‌شود. همچنین سازمان وحدت شیعیان جزیره، فعالیت‌های شیعیان زیدی و اثناعشری در یمن را پوشش می‌دهد.

شخصیت‌ها

از افراد مرتبط با رابطة الشیعة الجعفریة فی الیمن می‌توان به احمد عبدالله الزایدی، بنیانگذار این سازمان، اشاره کرد. احمد علی المرقب، علی احمد الاکوع، عبدالولی یحیی العکیمی، عبدالله علی الجبلی، عارف محمد أنیس، عدنان یحیی الجنید، محمد عبدالرحمن السقاف و محمد أحمد الردمانی نیز از اعضای هیئت امنای این سازمان بوده‌اند. علی بن علی فارع، از مسئولان «رابطة الشیعة الجعفریة»، در سال ۲۰۱۳م به دست نیروهای القاعده به شهادت رسید. مبخوت هادی کرشان، رئیس شیعیان جعفری در منطقه جوف و یحیی طالب الشریف نیز از دیگر شخصیت‌های مرتبط با شیعیان امامی یمن هستند.

سازمان‌ها

• رابطة الشیعة الجعفریة فی الیمن: این تشکل به ابتکار احمد عبدالله الزایدی شکل گرفت و محمد ناصر قائد البخیتی ریاست آن را بر عهده دارد. در سال ۲۰۰۶م هیئت امنایی ۹ نفره معرفی کرد. در برخی بیانیه‌های آن، از دولت و مراجع تقلید درخواست حمایت از شیعیان در برابر حملات سلفی‌ها شده و اقدامات حکومت یمن علیه مناطق شیعه‌نشین محکوم شده است. این تشکل شعبه‌ای در خارج از یمن نیز دارد و برخی بیانیه‌های آن از طریق این شعبه صادر می‌شود «رابطة الشیعة الجعفریة» در بیانیه‌های خود بر دفاع از حقوق شیعیان و فعالیت در چارچوب قوانین یمن تأکید کرده و ارتباط خود با گروه حوثی و ایران را رد کرده است.

• المجمع الاسلامی الیمنی الشیعی؛ این مرکز در سال ۱۴۳۳ق توسط چند مستبصر یمنی در استان تعز یمن تأسیس شد. دبیرکل آن اسماعیل المهیوب و رهبر معنوی آن سید حبیب الجنید معرفی شده‌اند. فعالیت این تشکل عمدتاً فرهنگی است.

از دیگر مراکز و تشکل‌های مرتبط با شیعیان امامی می‌توان به «مؤسسة دار الزهراء للاعلام الثقافی»، «مدارس الجعفریة» در عدن، «دار احباب اهل البیت» در تعز، «مؤسسه خیریه نبأ» و «جمعیت عبدالله رضیع» اشاره کرد.

زیدیه

حدود ۳۵ درصد جمعیت یمن را زیدیان تشکیل می‌دهند. صَعده، تَعِز، الجوف، صغاء و پس از آن استان‌های اِب، ذمار، عمران، مأرب، حجه، محویت و حدیده از مناطق سکونت زیدیان به‌شمار می‌روند. دو قبیله بزرگ یمن، حاشد و بکیل نیز زیدی‌مذهب‌اند. این دو قبیله به ویژه حاشد در تحولات سیاسی یمن پس از تشکیل جمهوری در این کشور نقش مهمی داشته‌اند.

عالمان

• حمود عباس المؤید (درگذشت: ۱۴۳۹ق)

حمود عباس المؤید عالم زیدی

• محمد بن محمد بن المنصور (۱۳۳۳ق). وی مناصبی دولتی نیز داشته است.

• علی بن احمد الشهاری (درگذشت: ۱۴۱۱ق)
• عبدالله بن یحیی الدیلمی(درگذشت: ۱۴۲۵ق)
• محمد بن عبدالله الهدار (درگذشت: ۱۴۱۸ق)
• عباس احمد محمد الخطیب (درگذشت: ۱۴۳۵ق)

• عبدالرحمن حسین شایم (درگذشت: ۱۴۳۴ق)
• مجدالدین المؤیدی (درگذشت: ۱۴۲۸ق). وی در دوران حیات خود مرجع زیدیه بود.

بدرالدین حوثی از مراجع زیدیه و رهبر معنوی جنبش انصارالله

• بدرالدین الحوثی

مقالهٔ اصلی: بدرالدین الحوثی

او از عالمان مشهور یمن در منطقه صَعده بود. او کتابی را با نام الزیدیة فی الیمن نگاشت و در آن وجوه تشابه و قرابت زیدیه و امامیه را شرح داد. بدرالدین حوثی در دهه ۱۹۹۰م به ایران رفت و پس از شهادت فرزندش حسین الحوثی در مبارزه با حکومت، رهبری انصارالله را برعهده گرفت. وی در سال ۲۰۱۰ درگذشت.

سازمان‌ها

• مؤسسه علمی فرهنگی بدر: این مرکز در سال ۱۹۹۱م توسط سید مرتضی محطوری در صنعا تأسیس شد. مهم‎ترین اقدامات این مرکز برگزاری دوره‎های آموزشی است و در کنار آن، فعالیت‎‌‌های فرهنگی و خیریه نیز می‌پردازد.

• مؤسسة الرسالیة: این مرکز در سال ۲۰۰۹م تأسیس شد مخاطبان اصلی آن زنان هستند. و محور فعالیت‌های آن فرهنگی، اجتماعی و خیریه است، به آموزش مشاغل خانگی به زنان جهت کارآفرینی و پرداخت وام‌های قرض الحسنه به نیازمندان مبادرت می‌ورزد.

• مؤسسة الامام زید بن علی الثقافیة: این مرکز با هدف فعالیت‌های فرهنگی شکل گرفته است و با برگزاری جلسات مختلف و انتشار کتب سعی در ترویج و بسط و دفاع اندیشه‌های زیدی دارد. مقر اصلی این مؤسسه در صنعاء است.

• رابطة علماء الیمن: اعضای این تشکل را علمای دینی یمن تشکیل می‌دهند. فعالیت‌های این مرکز عمدتاً علمی است. این تشکل در اواخر مهر ۱۳۹۰ ش، موجودیت خود را اعلام کرد

• مؤسسة البینة الاجتماعیة الثقافیة: این مرکز با هدف انجام فعالیت‌های خیریه و فرهنگی در سال ۲۰۱۰ میلادی به وجود آمد. این مرکز نیز در صنعاء قرار دارد.

• حزب الحق: این حزب سیاسی سال ۱۹۹۰ به وجود آمد و ریاست آن به مجدالدین مؤیدی از علمای یمن سپرده شد و سید احمد شامی به عنوان دبیرکل انتخاب گردید.

• اتحاد القوی الشعبیه: سال ۱۹۶۰، ابراهیم علی بن الوزیر پیشنهاد ایجاد تشکلی مرکب از همه گروه‌های فعال سیاسی یمنی را مطرح کرد. این پیشنهاد با موافقت برخی از گروه‌ها روبرو شد و اولین بیانیه این گروه‌ها با این نام در سال ۱۹۶۲ صادر گردید.

• تنظیم الشباب المؤمن: این تشکل را جوانان زیدی تشکیل می‌دهند. این تشکل با هدف مواجهه با تفکر سلفی و وهابی در سال ۱۹۹۰ میلادی ایجاد شد. نخستین دبیر کل آن محمد یحیی عزان بود و بعدها حسین الحوثی به عنوان دبیر کل این مجموعه انتخاب شد. برخی گزارش‌ها تاریخ تشکیل این تشکل را سال ۱۹۹۶ و مؤسس آن را حسین الحوثی ذکر کرده‌اند. حسین الحوثی در درگیری‌های بین حوثی‌ها و نیروهای دولتی در منطقهٔ جبال مروان صعده در تابستان ۲۰۰۴م کشته شد. اکنون حوثی‌ها کنترل بخشی از نیمه غربی و شمال غرب یمن و شهر صنعاء را بدست دارند.

• تنظیم الخیار الثوری
• حزب العداله و الحریه
• ملتقی التصوف الاسلامی: ریاست آن با علامه عدنان الجنید از علمای شیعه است.

اسماعیلیه

مقالهٔ اصلی: بهره

شاخه سلیمانیه از مذهب اسماعیلیه در شمال یمن، به ویژه در استان‌های عسیره و نجران و جازان زندگی می‌کنند. اسماعیلیه در بعضی‌های از شهرهای یمن مساجد و مراکز آموزشی اختصاصی دارند. از جمله مدارس آنان مدرسه الدعوة در مناخه و مدرسه بیت الدعوه در حراز و مدرسه البهریه در صنعاء است. نماینده رهبر بهره در یمن سلمان رشید است. جمعیت بهره چیزی حدود ۱۲۰۰۰ نفر است. از مکان‌های مهم طایفه اسماعیلیه در یمن ضریح حاتم الحضرات در حراز است که سالانه تعدادی از پیروان این فرقه از نقاط مختلف جهان برای زیارت آن به یمن سفر می‌کنند. مرکز اصلی بهره در صنعاء با نام مقر الفیض الحاتمی معروف است.

مشکلات شیعیان

• نداشتن امنیت جانی و مالی از سوی سلفیون و وهابیون

یمن مرز گسترده‌ای با عربستان دارد و مناطق زیدیه و نیز امامیه نیز بخشی از این مرز را تشکیل می دهند. دولت عربستان از حضور شیعیان در پشت مرزهای خود احساس نگرانی کند و می‌کوشد به هر نحوی که شده به سرکوب شیعیان بپردازد. در جریان نبرد شیعیان حوثی با دولت مرکزی نیروهای نظامی عربستان به کمک نیروهای یمنی آمدند و حتی ملک عبدالله نیز در خط مقدم درگیری‌ها حضور پیدا کرد. علاوه بر این، جوخه‌های ترور وهابیت تاکنون بسیاری از بزرگان شیعه از جمله رئیس رابطه الشیعه الجعفریه در یمن علی را ترور کرده و افراد دیگری از جمله علامه عدنان الجنید را به ترور تهدید کرده است.

• بازداشت گسترده شیعیان توسط حکومت،
• صدور حکم اعدام و تبعید برای شیعیان به خاطر اعتراض علیه سیاست‌های حکومت
• تخریب مناطق شیعه‌نشین؛ بخشی از این سیاست تخریب را حکومت توسط نیروهای اجیر‌شده اردنی به اجرا در آورده است.
• بی‌اعتنایی حکومت مرکزی به نقاط شیعه نشین و فقیر نگه‌داشتن آنان

پیوند به بیرون

• آمار ‏شیعیان یمن
• عقاید شیعیان و مبارزان یمن
• پیدایش و تطور دولت زیدیه یمن
• «زیدیه» از ظهور تا تأسیس حکومت