پرش به محتوا

حمله آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب

از ویکی شیعه
حمله آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب
شرح ماجراحمله موشکی آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب
زمان۹ اسفند سال ۱۴۰۴ش/۱۰ رمضان ۱۴۴۷ق
مکانشهر میناب در استان هرمزگان
عاملانارتش آمریکا
تلفات۱۵۶ شهید (۱۲۰ دانش‌آموز+۲۶ معلم ...) و ۹۵ زخمی
واکنش‌هامحکومیت حمله از سوی مقامات ایرانی، سازمان ملل، یونسکو، و تعدادی از مقامات کشورهای مختلف و برپایی یادمان‌های گوناگون
مرتبطجنگ رمضان، ترور آیت‌الله خامنه‌ای


حمله آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب حمله موشکی ‌آمریکا به مدرسه شجره طیبه شهر میناب استان هرمزگان است که در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش و همزمان با آغاز جنگ رمضان رخ داد. در این حمله ۱۵۶ نفر شهید و ۹۵ نفر زخمی شدند بیشتر آنان دانش‌آموز (۷۳ پسر و ۴۷ دختر) بودند.

مقامات ایران، آمریکا و اسرائیل را مسئول این حمله معرفی کردند، اما این کشورها مسئولیت آن را نپذیرفتند. برخی گزارش‌ها از جمله نیویورک‌تایمز و رویترز با استناد به شواهد اولیه و نوع تسلیحات به‌کاررفته، به نقش نیروهای آمریکایی در این حمله اشاره کرده‌اند. سازمان عفو بین‌الملل نیز آمریکا را مسئول این حمله دانسته است. همچنین در برخی گزارش‌ها این حمله عمدی توصیف شده و هدف آن کاهش حمایت عمومی از نیروهای نظامی ایران عنوان شده است.

با توجه به غیرنظامی بودن هدف، برخی نهادها و مقامات این رویداد را مصداق نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه یا جنایت جنگی دانسته‌اند. این حمله با واکنش‌ها و محکومیت‌هایی از سوی مقامات ایرانی، سازمان یونسکو، دبیرکل سازمان ملل متحد و مقاماتی از کشورهایی مانند ایتالیا و چین همراه بود. همچنین علیرضا اعرافی مدیر حوزه‌های علمیه ایران در نامه‌ای به پاپ، خواستار موضع‌گیری پاپ نسبت به آن شد.

در پی این رویداد، آثار فرهنگی و هنری متعددی در یادبود قربانیان تولید شد و مراسم‌ها و یادمان‌هایی در برخی کشورها برگزار گردید. همچنین آثاری در قالب مجموعه‌هایی مانند «فرشتگان میناب» منتشر شده است.

انگیزه و شرح واقعه

حمله موشکی به دبستان و پیش‌دبستانی شجره طیبه میناب که خونین‌ترین حادثهٔ جنگ توصیف شده،[۱] در ساعات اولیه حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۵ش/۲۸ فوریه ۲۰۲۶م، روی داد.[۲] آمار نهایی شهدای حمله، ۱۵۶ نفر اعلام شده است.[۳] ۹۵[۴] یا ۹۶[۵] نفر نیز زخمی شدند. شهیدان شامل ۱۲۰ دانش‌آموز (۷۳ پسر و ۴۷ دختر)، ۲۶ معلم زن، هفت نفر از اولیای دانش‌آموزان (چهار مرد و سه زن)، یک راننده سرویس مدرسه، یک تکنسین داروخانه درمانگاه مجاور مدرسه و یک جنین شش‌ماهه است.[۶] پیش‌تر تعداد شهدا ۱۶۵،[۷] ۱۶۸[۸] و ۱۷۰[۹] نفر گفته شده و ۱۶۸ نفر به عنوان آمار رسمی اعلام شده بود.[۱۰]

دیوارنگاره میدان راه‌آهن تهران مزین به تصاویر دانش‌آموزان میناب

بر اساس گزارش‌ها، در این حمله، دو موشک کروز تاماهاوک آمریکایی، به مدرسه اصابت کرده است.[۱۱] برخی سه حمله موشکی را گزارش کرده‌اند.[۱۲] پس از اصابت نخست، افراد حاضر به بخش‌هایی از ساختمان ازجمله نمازخانه پناه بردند، اما اصابت‌های بعدی همان محل را نیز هدف قرار دادند.[۱۳]

درباره انگیزه این حمله، گمانه‌زنی‌های مختلفی مطرح شده است. واحد تحقیقات خبرگزاری الجزیره این حمله را عمدی دانسته و هدف آن را تأثیرگذاری بر افکار عمومی و کاهش حمایت مردمی از نیروهای نظامی ایران عنوان کرده است.[۱۴]

این مدرسه در شهر میناب در استان هرمزگان قرار دارد.[۱۵] هرمزگان به دلیل موقعیت خود در مجاورت تنگه هرمز و خلیج فارس از اهمیت نظامی برخوردار است و به مرکز اصلی عملیات نیروهای دریایی سپاه پاسداران ایران به شمار می‌آید.[۱۶] به گزارش خبرگزاری الجزیره، مدرسه شجره طیبه میناب پیشتر از نظر ساختار اداری با مجموعه‌های وابسته به نیروی دریایی سپاه پاسداران ایران ارتباط داشته و شماری از دانش‌آموزان آن فرزندان کارکنان این نیرو بوده‌اند؛[۱۷] هرچند مدرسه به آنان اختصاص نداشت.[۱۸] به گزارش خبرگزاری‌های مختلف این مدرسه در سال ۲۰۱۶م/۱۳۹۵ش از مجتمع نظامی سید‌الشهدا مستقل شده بود.[۱۹]

موقعیت مدرسه شجره طبیه میناب و پایگاه نظامی سیدالشهداء و درمانگاه شهید آبسالان.

همزمان با حمله به مدرسه میناب، یک سالن ورزشی و یک مدرسه ابتدایی در شهر لامرد استان فارس نیز هدف حمله موشکی آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند که بنا بر گزارش‌ها دست‌کم ۲۱ غیرنظامی در این حملات به شهادت رسیدند.[۲۰]

مسئولیت حمله

مقامات جمهوری اسلامی ایران حمله به مدرسه شجره طیبه میناب را عمدی دانسته و و آمریکا و اسرائیل را مسئول آن معرفی کردند.[۲۱] برخی رسانه‌ها[۲۲] همچون نیویورک‌تایمز[۲۳] و رویترز،[۲۴] گزارش دادند که شواهد اولیه تحقیقات، نقش نیروهای آمریکایی در این حمله را تأیید می‌کند. سازمان عفو بین‌الملل نیز در گزارش خود آمریکا را مسئول این حمله دانسته است.[۲۵]

برخی اعضای کنگره آمریکا[۲۶] و سناتور کریس ون هولن، دولت آمریکا را مسئول این حمله دانستند.[۲۷] با این حال دونالد ترامپ رئيس‌جمهور آمریکا، در اظهاراتی ایران را مسئول حمله معرفی کرد و مدعی شد ایران به موشک‌های تاماهاوک دسترسی دارد؛[۲۸] ادعایی که توسط نیویورک‌تایمز ناسازگار با شواهد موجود توصیف شد. این رسانه در گزارش خود نوشت که موشک‌های تاماهاوک فقط در اختیار ارتش آمریکا قرار دارند.[۲۹] رویترز[۳۰] و برخی کارشناسان نظامی[۳۱] نیز ادعای ترامپ را رد کردند و گزارش دادند که ایران و اسرائیل چنین موشک‌هایی در اختیار ندارند. گفته می‌شود اسرائیل دخالت در این حمله را رد کرده است.[۳۲] البته وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) و ارتش اسرائیل نیز پیش‌تر اعلام کرده بودند که از این حمله اطلاعی نداشته‌اند.[۳۳]

آماده‌سازی محل دفن دانش‌آموزان میناب

برخی تحلیلگران حمله با چندین موشک به مدرسه را با فرضیه خطای عملیاتی ناسازگار دانسته‌اند.[۳۴] همچنین شماری از تحلیلگران نظامی با اشاره به دقت موشک‌های تاماهاوک، احتمال اشتباه‌گرفتن مدرسه با یک هدف نظامی را مورد تردید قرار داده‌اند.[۳۵] در مقابل، برخی رسانه‌ها احتمال داده‌اند که حمله ناشی از اطلاعات نادرست یا به‌روزنشده بوده باشد.[۳۶]

گفته شده موشک‌هایی که این مدرسه را هدف قرار داده بودند از پایگاه نظامی آمریکا در کشور بحرین شلیک شده‌اند.[۳۷]

ین رویداد در برخی رسانه‌ها و تحلیل‌ها با موارد مشابهی مقایسه شده است که در آن‌ها آمریکا و اسرائیل مرکز غیرنظامی را هدف حمله قرار می‌دهند و سپس مسئولیت آن را انکار می‌کنند یا به طرف مقابل نسبت می‌دهند و بعدها نادرستی ادعایشان مشخص می‌شود.[۳۸]

واکنش‌ها

تشییع دانش‌آموزان مدرسه میناب

حمله به مدرسه شجره طیبه با واکنش‌های مقام‌ها، نهادهای بین‌المللی و سازمان‌های مختلف همراه شد. مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران، آن را رویدادی فراموش‌نشدنی در حافظه مردم ایران خواند. سخنگوی وزارت خارجه ایران آن را جنایتی آشکار توصیف کرد.[۳۹] سازمان یونسکو، این حمله را «نقض جدی و آشکار قوانین بشردوستانه» توصیف و محکوم کرد.[۴۰] آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل و شماری از کارشناسان این سازمان ملل نیز حمله را محکوم کردند. شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد خواستار انجام تحقیقات در این زمینه شد[۴۱] و برخی کارشناسان سازمان ملل آن را مشمول تعریف جنایت جنگی در اساسنامه رُم دانستند.[۴۲]

نخست وزیر ایتالیا[۴۳] و وزارت خارجه چین[۴۴] نیز با صدور بیانیه‌هایی این حمله را محکوم و با خانواده قربانیان ابراز همدردی کردند. رئیس سازمان جهانی بهداشت نیز آن را جنایت جنگی توصیف کرد.[۴۵] در گزارش الجزیره و اظهارات برخی ناظران حقوق بشر، بر ماهیت غیرنظامی مدرسه و دانش‌آموزان تأکید شده و حمله به آن مغایر حقوق بین‌الملل بشردوستانه دانسته شده است.[۴۶]

علیرضا اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه، در نامه‌ای به پاپ لئو چهاردهم، این حمله را مصداق بارز جنایت جنگی دانست و از پاپ خواست آن را محکوم نموده و اعلام کند چنین اقدامی با تعالیم مسیحیت سازگار نیست.[۴۷]

پس از حمله، پیشنهادهایی برای حفظ محل مدرسه به عنوان یادمان یا موزه مطرح شد.[۴۸] همچنین اعلام شد که با دستور سید علی سیستانی از مراجع تقلید ساکن نجف و مشارکت عتبه امام حسین(ع)، مدرسه‌ای جدید با امکانات آموزشی نوین در محل ساخته خواهد شد.[۴۹] برخی از خیرین و چهره‌های شناخته‌شده نیز آمادگی خود را برای مشارکت در بازسازی مدرسه اعلام کردند.[۵۰]

انیمیشن لگویی انتفام به یاد شهدای میناب. (عملیات وعده صادق ۴)

رئیس سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس ایران، از برنامه ساخت دو مدرسه با نام «شهدای میناب» و ۱۶۸ مدرسه به یاد دانش‌آموزان شهید این حادثه خبر داد.[۵۱] همچنین هیئت مذاکره‌کننده ایرانی در مذاکرات فروردین ۱۴۰۵ با آمریکا در پاکستان، نام «میناب ۱۶۸» را برای کاروان خود برگزید.[۵۲]

مراسم تشییع قربانیان این حمله در ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ در میناب با حضور مردم و مسئولان استان هرمزگان برگزار شد.[۵۳] همچنین مراسم یادبود و بزرگداشت‌هایی در شهرهای مختلف ایران و برخی کشورهای دیگر از جمله پاکستان،[۵۴] مکزیک[۵۵] و کانادا[۵۶] برگزار شد.

آثار هنری

انیمیشن لگو از لحظه حمله به مدرسه شجره طیبه میناب.

در واکنش به حمله به مدرسه میناب و به یاد شهدای آن، آثار هنری متعددی تولید شده است. از جمله، قطعه «زنگ پرواز» با صدای غلامرضا صنعتگر،[۵۹] «بخواب آروم» با صدای زانکو،[۶۰] «انشای آخر» با خوانندگی محسن حسینی،[۶۱] «گل میناب» و «موهای خاکی» با صدای رضا صادقی[۶۲] و «نقطه پایان» با صدای حامد همایون.[۶۳]

انجمن موسیقی ایران، آثاری را که از سوی هنرمندان به یاد دانش‌آموزان شهید میناب تولید شده در آلبوم «فرشتگان میناب» گردآوری کرده است.[۶۴] مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز از تولید سمفونی‌ای با موضوع شهدای مدرسه شجره طیبه میناب خبر داده است.[۶۵]

نمایش‌های میدانی به یاد دانش‌آموزان میناب در شهرهای مختلف ایران اجرا شد. ازجمله رویداد ملی نمایشی «به کدامین گناه؟» برگفته از آیه «بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ»، همزمان با چهلمین روز شهادت دانش‌آموزان میناب، در ۲۱ استان ایران برگزار شد.[۶۶]

انجمن بین‌المللی صلح کره جنوبی، نمایشگاه عکسی از جنایت آمریکا در مدرسه میناب با شعار «یاد دختران معصومی را که در حمله موشک‌های تاماهاوک آمریکایی به شهادت رسیدند، گرامی می‌داریم» در ضلع غربی مجلس ملی کره جنوبی برگزار کرد.[۶۷]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. «Who bombed the Iranian girls’ school, killing more than 170? What we know»، Al Jazeera Media Network.
  2. «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network.
  3. آمار نهایی شهدای حمله به مدرسه شجره طیبه اعلام شد، تابناک.
  4. «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپونتیک.
  5. «پایان تفحص شهدای میناب؛ ۱۶۵ دانش‌آموز شهید شدند»، خبرگزاری دفاع مقدس؛ «از شنبه خونین دبستان شجره طیبه در میناب چه می‌دانیم؟»، بی‌بی‌سی فارسی.
  6. آمار نهایی شهدای حمله به مدرسه شجره طیبه اعلام شد، تابناک.
  7. «پایان تفحص شهدای میناب؛ ۱۶۵ دانش‌آموز شهید شدند»، خبرگزاری دفاع مقدس؛ «۱۶۵ کشته در حمله موشکی به دبستان دخترانه شهر میناب»، بی‌بی‌سی فارسی؛ «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network.
  8. «Middle East war’s ‘spiral of conflict’ drives mounting civilian toll», UN News؛ «از شنبه خونین دبستان شجره طیبه در میناب چه می‌دانیم؟»، بی‌بی‌سی فارسی.
  9. «Who bombed the Iranian girls’ school, killing more than 170? What we know»، Al Jazeera Media Network.
  10. «از شنبه خونین دبستان شجره طیبه در میناب چه می‌دانیم؟»، بی‌بی‌سی فارسی.
  11. «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ – تا به امروز)»، خبرگزاری اسپونتیک.
  12. «Minab: When the world’s most precise missile chose a classroom», Al Jazeera Media Network
  13. «روایت میدل ایست آی از جنایت مدرسه میناب: انفجار دوم کسی را زنده نگذاشت»، شبکه العالم.
  14. «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network.
  15. «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network.
  16. «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network.
  17. «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network؛ «Bombed Iranian girls school had vivid website and yearslong online presence», Reuters.
  18. «از شنبه خونین دبستان شجره طیبه در میناب چه می‌دانیم؟»، بی‌بی‌سی فارسی.
  19. «Bombed Iranian girls school had vivid website and yearslong online presence», Reuters؛ «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network.
  20. «افشاگری نیویورک تایمز از پشت پرده جنایات آمریکا در اولین روز جنگ علیه ایران؛ از حمله موشکی به مدارس میناب، لامرد و مناطق مسکونی»، همشهری آنلاین.
  21. «Who bombed the Iranian girls’ school, killing more than 170? What we know»، Al Jazeera Media Network.
  22. «گزارش تحقیقی نیویورک‌تایمز آمریکا را «مسئول احتمالی» حمله به مدرسه میناب نشان می‌دهد»، رادیو فردا؛ «رویترز به نقل از دو مقام آمریکایی: حمله به مدرسه میناب «به احتمال بسیار زیاد» کار آمریکا بود»، خبرگزاری آر.اف.آی؛ «Who bombed the Iranian girls’ school, killing more than 170? What we know»، Al Jazeera Media Network؛ «تحلیل تصاویر ویدیویی نشان می‌دهد موشکی که نزدیک مدرسه‌ میناب برخورد کرد، از نوع کروز تاماهاک است»، بی‌بی‌سی فارسی.
  23. «U.S. Tomahawk Hit Naval Base Beside Iranian School, Video Shows», The New York Times.
  24. «Bombed Iranian girls school had vivid website and yearslong online presence», Reuters.
  25. «عفو بین‌الملل: آمریکا باید پاسخگوی جنایت مدرسه میناب ایران باشد»، شبکه العالم.
  26. «مقام‌های سابق آمریکا از سکوت پنتاگون درباره حمله مرگبار به مدرسه میناب انتقاد کردند»، بی‌بی‌سی فارسی.
  27. رهبر اقلیت سنا: ترامپ درباره مدرسه میناب دروغ می‌گوید ، تابناک.
  28. «نیویورک‌تایمز دروغ ترامپ درباره مدرسه میناب را رد کرد»، شبکه العالم؛ «Who bombed the Iranian girls’ school, killing more than 170? What we know»، Al Jazeera Media Network.
  29. «U.S. Tomahawk Hit Naval Base Beside Iranian School, Video Shows», The New York Times؛ «تحلیل تصاویر ویدیویی نشان می‌دهد موشکی که نزدیک مدرسه‌ میناب برخورد کرد، از نوع کروز تاماهاک است»، بی‌بی‌سی فارسی.
  30. «Bombed Iranian girls school had vivid website and yearslong online presence», Reuters.
  31. «Who bombed the Iranian girls’ school, killing more than 170? What we know»، Al Jazeera Media Network.
  32. «Who bombed the Iranian girls’ school, killing more than 170? What we know»، Al Jazeera Media Network.
  33. «۱۶۵ کشته در حمله موشکی به دبستان دخترانه شهر میناب»، بی‌بی‌سی فارسی؛ «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network.
  34. «روزنامه‌نگار آمریکایی: کسی سهواً مدرسه را «دو بار» بمباران نمی‌کند»، خبرگزاری مشرق؛ «حمله دوم به مدرسه میناب/ این دیگر «خطا» نیست، جنایت جنگی است!»،‌ خبرگزاری تابناک.
  35. «Minab: When the world’s most precise missile chose a classroom», Al Jazeera Media Network
  36. «U.S. Tomahawk Hit Naval Base Beside Iranian School, Video Shows», The New York Times؛ «تحلیل تصاویر ویدیویی نشان می‌دهد موشکی که نزدیک مدرسه‌ میناب برخورد کرد، از نوع کروز تاماهاک است»، بی‌بی‌سی فارسی.
  37. «هاشم الحیدری: جنایت جنگی در میناب با شلیک موشک از بحرین/ عراق کشور امام مهدی (عج) است»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  38. «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network؛ «Who bombed the Iranian girls’ school, killing more than 170? What we know»، Al Jazeera Media Network؛ «مقام‌های سابق آمریکا از سکوت پنتاگون درباره حمله مرگبار به مدرسه میناب انتقاد کردند»، بی‌بی‌سی فارسی.
  39. حمله به دانش آموزان مدرسه در میناب یک-جنایت آشکار است، ایرنا.
  40. «Deadly bombing of Iran primary school ‘a grave violation of humanitarian law’: UNESCO»، UN News.
  41. «سازمان ملل حمله به مدرسه میناب را محکوم کرد»، نورنیوز.
  42. «UN experts strongly condemn deadly missile strike on girls’ school in Iran, call for independent investigation», UN Human Rights.
  43. «نخست‌وزیر ایتالیا قتل‌عام دختران مدرسه میناب را محکوم کرد»، شبکه العالم.
  44. «چین بدون نام بردن از آمریکا، حمله به مدرسۀ میناب را محکوم کرد»، خبرگزاری ار.اف.ای.
  45. «Bombing hospital or school isn't a 'miscalculation' but 'war crimes': WHO chief», Anadolu Ajansı.
  46. «Al Jazeera investigation: Iran girls’ school targeting likely ‘deliberate’»، Al Jazeera Media Network.
  47. «نامه مهم آیت الله اعرافی به پاپ رهبر کاتولیک‌های جهان»، خبرگزاری حوزه.
  48. «مدرسه شجره طبیبه میناب به موزه تبدیل خواهد شد»،‌همشهری آنلاین.
  49. «فتوای آیت الله سیستانی برای ساخت مدرسه میناب»، همشهری آنلاین.
  50. نگاه کنید به: «سنگ تمام گلزار برای بچه های میناب»، همشهری آنلاین.
  51. «ساخت ۱۶۸ مدرسه به یاد دانش‌آموزان میناب»، خبرگزاری تابناک.
  52. «اسم کاروان مذاکره‌کننده ایرانی "میناب ۱۶۸" است | عکس‌هایی متفاوت از داخل هواپیمای تیم مذاکره‌کننده»، همشهری آنلاین.
  53. «وداع حماسی هرمزگان با شهدای دانش‌آموز میناب/ نمایش خشم مردم در برابر شرورترین رژیم جهان»، خبرگزاری العالم.
  54. «ادای احترام مردم پاراچنار پاکستان به دختران میناب»، هشهری آنلاین.
  55. «اقدام پربازید و احساسی مکزیکی ها برای دانش آموزان میناب + ویدئو»، همشهری آنلاین.
  56. «یادبود کودکان شهید میناب در ونکوور کانادا | تصاویر»، همشهری آنلاین.
  57. «نمایش تصاویر کودکان میناب در دانشگاه برکلی آمریکا»، خبرگزاری صداوسیما.
  58. «اعتراض به کشتار کودکان میناب مقابل کاخ سفید»، نورنیوز.
  59. ««زنگ پرواز با صدای غلامرضا صنعتگر منتشر شد + لینک دانلود»، وبگاه شهرآرانیوز.
  60. «بخواب آروم با صدای زانکو منتشر شد + لینک دانلود»، وبگاه شهرآرانیوز.
  61. «انشای آخر به یاد کودکان میناب منتشر شد»، وبگاه شهرآرانیوز.
  62. «چه کسانی در جنگ رمضان برای وطن خواندند/ شاهکار خوش‌صداها با بیش از ۱۰۰ نماهنگ حماسی +فیلم و صوت»، خبرگزاری مشرق.
  63. «چه کسانی در جنگ رمضان برای وطن خواندند/ شاهکار خوش‌صداها با بیش از ۱۰۰ نماهنگ حماسی +فیلم و صوت»، خبرگزاری مشرق.
  64. «رونمایی از آلبوم «فرشتگان میناب» در اختتامیه برای ایران»، خبرگزاری فارس.
  65. «تولید دو سمفونی با محوریت رهبر شهید و شهدای میناب در دستور کار دفتر موسیقی»، وبگاه شهرآرانیوز.
  66. «رویداد ملی نمایشی «به کدامین گناه؟» به یاد کودکان میناب»، خبرگزاری صداوسیما؛ «نمایش «به کدامین گناه»؛ روایتی از آرزو‌های بر باد رفته بچه‌های میناب»، نوید شاهد.
  67. «برگزاری نمایشگاه عکس شهدای مدرسه میناب در کره جنوبی»، وبگاه شهرآرانیوز.

منابع