سید محمود حسینی شاهرودی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمود حسینی شاهرودی
سید محمود حسینی شاهرودی 01.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: سید محمود حسینی شاهرودی
تاریخ تولد ۱۳۰۱ق
زادگاه شاهرود
تاریخ وفات ۱۷ شعبان ۱۳۹۴ق/ ۱۴ شهریور ۱۳۵۳ش
محل دفن حرم امام علی(ع)
خویشاوندان
سرشناس
سید محمد (مرجع تقلید)، سید علی و سید حسین
اطلاعات علمی
استادان محمدکاظم خراسانی، میرزای نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی
شاگردان سید محمد شاهرودی
محل تحصیل مشهد و نجف
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی اعتراض به حکومت پهلوی در واکنش به واقعه فیضیه
اجتماعی تأسیس بعثه حج

سید محمود حسینی شاهرودی(۱۲۶۲-۱۳۵۳ش) مرجع تقلید شیعه ساکن نجف و پدر سید محمد حسینی شاهرودی (درگذشت ۱۳۹۸ش). وی از شاگردان میرزای نائینی و آقاضیاء عراقی بود و پس از سید ابوالحسن اصفهانی به مرجعیت رسید. میرزای نائینی او را ذوالشهادتین می‌خواند و نظرش را در دادن گواهی اجازه اجتهاد به شاگردانش جویا می‌شد. همچنین آقاضیاء عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی شاگردان خود را برای آزمودن اجتهاد نزد وی می‌فرستادند.

احداث مسجد، حسینیه و مدرسه علمیه در کابل و برخی شهرهای ایران، بازسازی مدارس علمیه بخارایی و قزوینی در نجف، تأسیس بعثه حج در عربستان و اعتراض به حکومت پهلوی در واکنش به واقعه فیضیه از اقدامات سید محمود شاهرودی در دوره مرجعیتش بود. همچنین در دوره مرجعیت او پیاده‌روی از نجف به کربلا رونق گرفت.

رساله‌هایی در موضوعات فقهی و اصولی و نیز تقریرات درس‌های آقاضیاء عراقی و میرزای نائینی از تألیفات آیت‌الله شاهرودی بود. همچنین کتاب ینابیع الفقه نوشته سید محمدجعفر جزائری مروج تقریرات درس خارج صلاة آیت‌الله شاهرودی است که در چهار جلد منتشر شده است.

کتاب «الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی» اثر سید احمد حسینی اشکوری (تولد ۱۳۵۰ق) درباره زندگی وی به زبان عربی نوشته شده است.

کنگره بزرگداشت وی با عنوان عالم ذوالشهادتین در تیر ۱۴۰۰ش در مشهد، قم و نجف برگزار می‌شود.

زندگی‌نامه

تشییع جنازه سید محمود شاهرودی در نجف

سید محمود حسینی شاهرودی فرزند سید علی، در سال ۱۳۰۱ق برابر با ۱۲۶۲ش در قلعه آقاعبدالله از توابع شهر بسطام در نزدیکی شاهرود به دنیا آمد.[۱] به گفته سید احمد حسینی اشکوری (تولد ۱۳۵۰ق) نسخه‌شناس و فهرست‌نگار شیعه، نسب او به زید بن علی می‌رسد.[۲] پدرش کشاورز و جدّش سید عبدالله، عالم و زاهد بود.[۳] از سید عبدالله کراماتی نقل شده است.[۴]

فرزندان

سید محمود شاهرودی سه پسر داشت:

  • سید محمد: (تولد ۱۳۴۴ق) او در سال ۱۳۷۵ق از پدرش اجازه اجتهاد دریافت کرد. همچنین در غیاب پدرش شب‌ها در مسجد هندی و ظهرها در مسجد جوهرچی امامت جماعت می‌کرد. تقریرات الاصول درس پدرش و نیز صلاة الجمعة از آثار او است.[۵]
  • سید علی: (تولد ۱۳۴۷ق) او در درس خارج پدرش حاضر می‌شد و اداره امور او را بر عهده داشت.[۶]
  • سید حسین: (تولد ۱۳۶۰ق) او در درس خارج برادرش سید محمد شرکت می‌کرد و تقریرات او را می‌نوشت.[۷]

سید محمود شاهرودی در ۱۸ شعبان سال ۱۳۹۴ق در ۹۴ سالگی برابر با ۱۴ شهریور ۱۳۵۳ش درگذشت.[۸] و در حرم امام علی(ع) دفن شد.[نیازمند منبع]

جایگاه علمی

شاهرودی خواندن و نوشتن را در زادگاه خود فرا گرفت و علم صرف و نحو را در بسطام آموخت. سپس برای ادامه تحصیل به مشهد رفت او دروس سطح را در مشهد فرا گرفت و همزمان کفایة الاصول را در حوزه علمیه آنجا تدریس می‌کرد.[۹]

شاهرودی در سال ۱۳۲۸ق وارد نجف شد و در درس‌های فقه و اصول آخوند خراسانی حاضر می‌شد و همزمان خود رسائل و مکاسب شیخ انصاری را تدریس می‌کرد.[۱۰] او حدود هجده ماه در درس آخوند خراسانی شرکت کرد، با درگذشت آخوند در ۲۰ ذی الحجه ۱۳۲۹ق به سامرا رفت اما طولی نکشید به نجف برگشت و یک دوره اصول فقه را نزد آقاضیاء عراقی فرا گرفت. او همچنین در درس میرزای نائینی نیز حاضر می‌شد و از شاگردان خاص او بود. میرزای نائینی او را بر دیگر شاگردانش مقدم می‌داشت و هنگامی که برای شاگردانش گواهی علمی صادر می‌کرد، نظر وی را نیز جویا می‌شد.[۱۱] گفته شده نائینی گواهی وی را گواهی دو عادل به شمار می‌آورد.[۱۲] از این‌رو آقا ضیاءالدین عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی او را ذوالشهادتین (صاحب دو شهادت) می‌خواندند و شاگردانشان را برای آزمودن اجتهاد نزد وی می‌فرستادند.[۱۳]

عالمان زیادی در جلسه درس سید محمود شاهرودی شرکت می‌کردند. سید محمد حسینی شاهرودی، سید محمدجعفر مروج جزائری، محمد رحمتی سیرجانی، علی آزاد قزوینی[۱۴] محمدابراهیم جناتی، مسلم ملکوتی و جواد تبریزی[۱۵] از شاگردان او بودند.

مرجعیت

شاهرودی در دوره میرزای نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی در ۳۵ سالگی به اجتهاد رسید.[۱۶] وی تا زمانی که آن دو زنده بودند از انتشار رساله عملیه خودداری کرد و مردم را به آنها ارجاع می‌داد. پس از درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی در سال ۱۳۶۵ق مرجعیت شیعیان را عهده‌دار شد و در سال ۱۳۶۶ق رساله عملیه‌اش در نجف و تهران منتشر شد.[۱۷] مرجعیت او پس از درگذشت آیت‌الله بروجردی و سید محسن حکیم فراگیرتر شد.[۱۸]

خدمات عام المنفعه

برخی از خدمات عام‌المنفعه آیت‌الله شاهرودی عبارتند از:

  • احداث مسجد و حسینیه در کابل افغانستان
  • تأسیس مدارس علمیه در شهرهای فاروج (مدرسه محمودیه)، زاهدان و فومن
  • بازسازی مدرسه بخارایی و مدرسه قزوینی در نجف
  • احداث مساجد در شهرهای مختلف ایران مانند بجنورد، طیبات، کلاله، رامیان و جاجرم
  • تأسیس آموزشگاه: این آموزشگاه از مرحله ابتدایی تا پایان متوسطه را در دو برنامه فارسی و عربی پوشش می‌داد. در آن زمان آموزشگاه‌های نجف از سوی دولت‌های ایران و عراق حمایت می‌شدند. از این‌رو بیشتر طلاب از ثبت‌نام فرزندانشان در آنها خودداری می‌کردند.[۱۹]
  • احداث شهرک مسکونی طلاب: این شهرک در مساحتی حدود ۱۲۴۰۰۰ در نزدیکی مرقد کمیل بن زیاد در فاصله میان نجف و کوفه قرار دارد. او تصمیم داشت در آن یکصد واحد مسکونی، یک درمانگاه و یک آموزشگاه برای طلاب احداث کند، چندین ساختمان در زمان حیات او و چند ساختمان پس از درگذشتش توسط فرزندانش احداث شد، تا اینکه حکومت بعث، بیت او را در ۱۳۵۹ش از عراق اخراج کرد.[۲۰]
  • پیاده به کربلا: در دوره مرجعیت وی مراسم پیاده‌روی به سمت کربلا در میان طلاب نجف رونق گرفت.[نیازمند منبع] گفته شده او ۲۶۰ بار پیاده به کربلا رفت.[۲۱]
بازتاب تأسیس بعثه حج در مجله العدل نجف ۱۹۶۸م[۲۲]

تأسیس بعثه حج

آیت‌الله شاهرودی از سال ۱۳۴۶ش گروهی را برای پاسخ‌گویی به مسائل شرعی در مراسم حج اعزام کرد که به نام البعثة الدینیة للحج شناخته می‌شود. او در سال ۱۳۴۵ش به همراه اعضای حلقه استفتاء در مراسم حج شرکت کرد و به ضرورت چنین کاری پی برد.[۲۳] گفته شده او با استطاعت بذلیه، مستطیع شده بود چرا که هزینه سفر حج او را حاج علی لاری از اهالی کویت بر عهده گرفته بود.[۲۴] شاهرودی در این سفر در شهرها و اماکن مختلف مورد استقبال مردم و شخصیت‌های سیاسی و مذهبی از جمله امیر مدینه برادر حاکم عربستان قرار می‌گرفت. سید علی‌نقی سامرائی به مناسبت بازگشت او از سفر حج به عراق در حضور گروه زیادی در کاظمین قصیده‌ای در مدح او سرود.[۲۵] که با «تیهی دلالاً مکه العلیاء» شروع می‌شود.[۲۶]

واکنش به واقعه فیضیه

به گفته سید حسین فرزند سید محمود شاهرودی، پدرش حمله عوامل حکومت پهلوی به مدرسه فیضیه در سال ۱۳۴۲ش را محکوم کرد و در این رابطه تلگراف‌های متعددی با مردم و علمای ایران برقرار کرد.[۲۷] البته تلگرافی از امام خمینی به تاریخ ۱۲ فروردین ۱۳۴۲ش خطاب به وی وجود دارد که از کشتار روحانیان در قم و سکوت مسلمانان نسبت به آن اظهار تعجب کرده است.[۲۸]

تألیفات

سید محمود شاهرودی آثار مختلفی تألیف کرده است، از جمله:

  • تقریرات درس ضیاءالدین عراقی
  • تقریرات درس فقه و اصول میرزا نائینی

او همچنین رساله‌های در موضوعات طهارت، تیمم، وضو، لباس نمازگزار، نماز مسافر، خمس، زکات، حج، ارث، تعریف علم اصول، قاعده ید، قاعده لاضرر و رجال نوشته است. همچنین وی بر کتب زیادی حواشی زده است و رساله علمیه‌ای مطابق با فتوایش تألیف شد.[۲۹] کتاب ینابیع الفقه دربردارنده مباحث درس خارج صلاة وی است که توسط سید محمدجعفر جزائری مروج تقریر شده است. این کتاب توسط انتشارات آل المرتضی در چهار جلد در قم منتشر شده است.[۳۰]

کنگره بزرگداشت

کنگره بزرگداشت سید محمود حسینی شاهرودی با عنوان عالم ذوالشهادتین در تیر ۱۴۰۰ش در مشهد، قم و نجف برگزار می‌شود.[۳۱] فراخوان این کنگره به زبان‌های فارسی، عربی، انگلیسی و اردو در کشورهای مختلف منشتر شده است.[۳۲]

تک‌نگاری

درباره سید محمود حسینی شاهرودی آثاری به زبان عربی و فارسی تألیف شده است از جمله:

  • الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی اثر سید احمد حسینی اشکوری است که در زمان حیات آیت‌الله شاهرودی درباره زندگی‌نامه او نوشته شده است. این کتاب به زبان عربی نوشته شده و در ۱۲۲ صفحه منتشر شده است.
  • زندگی و مبارزات آیت‌الله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی به روایت اسناد به همت داود قاسم‌پور و شاهین رضایی تدوین شده است. این کتاب توسط انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی در سال ۱۳۸۹ش در ۳۵۲ صفحه منتشر شده است.[۳۳]

گالری

پانویس

  1. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۱۳.
  2. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۲۰.
  3. شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۳ش، ج۵، ص۳۶۵.
  4. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۲۰.
  5. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۹۹.
  6. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۱۰۱.
  7. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۱۰۲.
  8. شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۳ش، ج۵، ص۳۶۶.
  9. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۲۸-۲۹.
  10. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۳۰.
  11. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۲۰.
  12. «مصاحبه با سید حسین شاهرودی»، ص۸.
  13. نجوم امت ۲۰ «زندگانی مرحوم آیت‌الله شاهرودی» معرفی و نقد»، ص۷۰.
  14. «مصاحبه با سید حسین شاهرودی»، ص۹.
  15. نجوم امت ۲۰ «زندگانی مرحوم آیت‌الله شاهرودی» معرفی و نقد»، ص۷۶.
  16. «نجوم امت ۲۰ «زندگانی مرحوم آیت‌الله شاهرودی» معرفی و نقد»، ص۷۰.
  17. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۴۳.
  18. نجوم امت ۲۰ «زندگانی مرحوم آیت‌الله شاهرودی» معرفی و نقد»، ص۷۰.
  19. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۹۴-۹۷.
  20. نجوم امت ۲۰ «زندگانی مرحوم آیت‌الله شاهرودی» معرفی و نقد»، ص۷۱-۷۲.
  21. نجوم امت ۲۰ «زندگانی مرحوم آیت‌الله شاهرودی» معرفی و نقد»، ص۷۵.
  22. «مروری بر شکل‌گیری بعثه مراجع عظام تقلید»، مباحثات.
  23. «مروری بر شکل‌گیری بعثه مراجع عظام تقلید»، مباحثات.
  24. نجوم امت ۲۰ «زندگانی مرحوم آیت‌الله شاهرودی» معرفی و نقد»، ص۷۵.
  25. نگاه کنید به حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۷۵-۸۳.
  26. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۸۷.
  27. عبیری، «آیت‌الله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی»، ص۷۵۵.
  28. امام خمینی، صحیفه امام، ج۲۱، ص۴۹۹.
  29. حسینی، الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی، مطبعة البیان، ص۴۷-۴۸.
  30. «ینابیع الفقه... إصدار جدید لآیة الله السید محمود الحسینی الشاهرودی ره»، الاجتهاد.
  31. «کنگره بین‌المللی بزرگداشت آیت‌الله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی در قم برگزار می‌شود»، روزنامه اطلاعات، ۱۴ اسفند، ۱۳۹۹ش.
  32. «کنگره بین‌المللی بزرگداشت آیت‌الله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی در قم برگزار می‌شود»، روزنامه اطلاعات، ۱۴ اسفند، ۱۳۹۹ش.
  33. «زندگی و مبارزات آیت‌الله العظمی سیدمحمود حسینی شاهرودی به روایت اسناد»، آدینه بوک.

منابع