پرش به محتوا

تشییع آیت‌الله خامنه‌ای

از ویکی شیعه
تشییع و تدفین سید علی خامنه‌ای
نمایی از تشییع آیت‌الله خامنه‌ای در تهران
نمایی از تشییع آیت‌الله خامنه‌ای در تهران
تشییع و تدفین سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران
زمان‌برگزاری۱۲ تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵ش/۱۹ تا ۲۴ محرم ۱۴۴۸ق
مکان برگزاریتهران، قم، نجف، کربلا و مشهد
اشیاء و نمادها«مشت گره‌کرده»
اوراد و اشعار«باید برخاست»/ «قوموا لله»
آیین‌های مهم
سینه‌زنیافطاریتشییع جنازهتعزیه خوانی
سایر آیین‌ها


تشییع آیت‌الله سید علی خامنه‌ای به مراسم تشییع پیکر سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، اشاره دارد که از ۱۲ تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵ در شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد برگزار شد. پیکر وی به همراه چهار تن از خانواده‌اش بامداد ۱۹ تیر ۱۴۰۵ش در حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد. بر پایه گزارش‌ها، در مجموع این مراسم‌ها بین ۴۰ تا ۴۳ میلیون نفر حضور یافتند که بزرگ‌ترین مراسم تشییع تاریخ جهان به شمار می‌رود.

برگزاری گسترده مراسم تشییع را نمایش قدرت جمهوری اسلامی ایران، نماد وحدت و انسجام ملی ایرانیان، نشانه‌ای از تثبیت پیروزی ایران در جنگ رمضان، پایبندی مردم به آرمان‌های انقلاب اسلامی، تجدید بیعت با رهبر پیشین و رهبر جدید ایران و تداوم پایگاه مردمی این نظام ارزیابی کرده‌اند.

آیت‌الله خامنه‌ای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به بیت رهبری به شهادت رسید؛ اما به‌دلیل شرایط جنگی و ملاحظات امنیتی، مراسم تشییع و خاکسپاری وی بیش تا تیر ۱۴۰۵ش به تأخیر افتاد.

ترور آیت‌الله خامنه‌ای

پوستر رسمی «بدرقه آقای شهید ایران» و شعار محوری آن «باید برخاست»

سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، ۹ اسفند سال ۱۴۰۴ش/۱۰ رمضان ۱۴۴۷ق/۲۸ فوریه ۲۰۲۶م در جنگ رمضان و در پی حمله هوایی آمریکا و اسرائیل به مجموعه بیت رهبری در تهران به شهادت رسید.[۱] در این حملات، جمعی از اعضای خانواده او، برخی از اعضای دفتر او و شماری از فرماندهان نظامی ایران نیز شهید شدند.[۲] اعضای خانواده رهبر ایران که همراه او شهید شدند عبارتند از: بشری خامنه‌ای (دختر)، مصباح‌الهدی باقری کنی (داماد)، زهرا حداد عادل (عروس) و زهرا محمدی گلپایگانی (نوه).

دلیل تأخیر در برگزاری مراسم

به گفته سخنگوی ستاد وداع و تشییع رهبر ایران، علت تأخیر در برگزاری مراسم، شرایط جنگی و ملاحظات امنیتی (حفظ امنیت و سلامت مردم) بوده است.[۳] همچنین گفته شده پیکر آیت‌الله خامنه‌ای در این مدت به‌صورت موقت یا ودیعه‌ای دفن نشده بود و اخبار منتشرشده درباره دفن موقت تکذیب شده است.

گمانه‌زنی‌ها درباره زمان و مکان

در روزهای نخستِ پس از شهادت سید علی خامنه‌ای، گمانه‌زنی‌هایی درباره محل دفن از جمله، حرم امام رضا(ع) در مشهد، حرم حضرت معصومه، مسجد جمکران در قم و حرم امام خمینی در تهران منتشر شد.[۴] همچنین اوایل محرم به‌عنوان یکی از زمان‌های احتمالی برگزاری مراسم تدفین مطرح شده بود.[۵] شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی نیز در ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ش در اطلاعیه‌ای از برگزاری مراسم وداع با پیکر او از ۱۳ اسفند به مدت سه روز خبر داده بود که لغو شد.[۶]

برنامه‌های رسمی

مراسم وداع، تشییع و تدفین سید علی خامنه‌ای از روز ۱۲ تیر ۱۴۰۵ش/۱۸ محرم ۱۴۴۸ق آغاز شد و تا ۱۸ تیر/ ۲۴ محرم در شهرهای مختلف ادامه داشت.

وداع با پیکر آیت‌الله خامنه‌ای در مصلای تهران

مراسم ادای احترام

در ۱۲ تیر ۱۴۰۵، مراسم ادای احترام مقامات سیاسی، نمایندگان کشورها، گروه‌ها و شخصیت‌های سیاسی و مذهبی به پیکر آیت‌الله خامنه‌ای در مصلای تهران برگزار شد.[۷] بنا بر گزارش‌ها، هشت رئیس دولت و دوازده رئیس مجلس و نمایندگانی از بیش از ۱۰۰ کشور برای شرکت در مراسم ادای احترام حضور یافتند.[۸] رئیس‌جمهور تاجیکستان، گرجستان، عراق و نخست‌وزیران پاکستان و ارمنستان و رئیسان مجلس پاکستان، قطر، قرقیزستان، ازبکستان، بنگلادش، مصر، عمان، دبیرکل سازمان همکاری شانگهای، دبیر کل گروه دی-۸ و دبیرکل سازمان همکاری اقتصادی (اکو)، ازجمله شرکت کنندگان در این مراسم بودند.[۹]

برگزاری مراسم وداع در مصلی تهران

بر اساس اطلاعیه ستاد بزرگداشت رهبر جمهوری اسلامی ایران. مراسم وداع در روزهای ۱۳ و ۱۴ تیر در مصلای امام خمینی تهران با حضور انبوه مردم برگزار شد.[۱۰]

تشییع در ایران و عراق

بخشی از نماز میت آیت‌الله جوادی آملی بر پیکر آیت‌الله خامنه‌ای در مسجد جمکران.

مراسم تشییع با حضور گسترده مردم و مقامات ایران و برخی کشورها در ۱۵ تیر در تهران، ۱۶ تیر در قم و ۱۷ تیر در نجف و کربلا و ۱۸ تیر در مشهد برگزار شد.[۱۱] تشییع در عراق (نجف و کربلا) در پاسخ به درخواست‌های مردم و شخصیت‌های سیاسی و مذهبی عراق انجام شد.[۱۲] در مراسم تشییع در عراق، مقامات عراق همچون نخست وزیر عراق و عالمانی مانند سید محمدتقی مدرسی، از مراجع تقلید ساکن کربلا، و برخی مقامات و عالمان ایرانی حضور داشتند.[۱۳]

بنا بر گفته سخنگوی ستاد «بدرقه آقای شهید ایران»، شیعیانِ پاکستان نیز خواستار برگزاری مراسم تشییع پیکر آیت‌الله خامنه‌ای در کشور خود بودند، اما به دلیل محدودیت زمانی پذیرفته نشد.[۱۴]

نماز میت

مزار آیت‌الله خامنه‌ای و اعضای خانواده‌اش در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع).

در همه شهرهای محل برگزاری مراسم تشییع، نماز میت اقامه شد. این نماز در ۱۴ تیر به امامت آیت‌الله جعفر سبحانی در مصلای تهران،[۱۵] روز ۱۶ تیر به امامت آیت‌الله جوادی آملی در مسجد جمکران[۱۶] و ۱۷ تیر به امامت آیت‌الله سیدمحمدتقی سیدمحمدعلی حکیم در حرم امام علی(ع)[۱۷] برگزار شد. همچنین عبدالمهدی الکربلائی، نماینده آیت‌الله سیستانی و تولیت حرم امام حسین(ع)، نماز میت را در حرم امام حسین(ع) و سید احمد الصافی، نماینده آیت‌الله سیستانی و تولیت حرم حضرت عباس(ع)، آن را در حرم حضرت عباس(ع) اقامه کرد.[۱۸] در ۱۸ تیر نیز نماز میت به امامت سید مصطفی خامنه‌ای، فرزند ارشد سید علی خامنه‌ای، در حرم امام رضا(ع) برگزار شد.[۱۹] به گفته فرزند آیت‌الله سیستانی، پدرش به دلیل وضعیت جسمانی و سلامتی نماز میت را اقامه نکرد.[۲۰]

خاکسپاری در مشهد

پیکر آیت‌الله خامنه‌ای و همراهانش، در بامداد ۱۹ تیر/۲۴ محرم در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شدند.[۲۱] در مراسم تشییع و خاکسپاری رهبر ایران در مشهد، میهمانانی از ۲۷ کشور شرکت داشتند.[۲۲] برخی منابع دفن در حرم امام رضا(ع) را بر اساس وصیت او دانسته‌اند.[۲۳]

در مراسم تشییع و تدفین، چهار تن از اعضای خانواده آیت‌الله خامنه‌ای نیز به همراه او تشییع و در کنار او به خاک سپرده شدند.[۲۴]

برگزاری مراسم‌های بزرگداشت

پس از دفن سید علی خامنه‌ای، مجالس بزرگداشتی از سوی سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، تشکل‌های مردمی و نهادهای حوزوی و حکومتی در شهرهای مختلف ایران برگزار شد.[۲۵] از جمله مجلس بزرگداشتی از طرف رهبر ایران در حرم حضرت معصومه(س)(۱۹ تیر) در قم[۲۶] و مصلای تهران(۲۳ تیر)[۲۷] برگزار شد. در حرم امام رضا(ع) نیز به مدت سه شب از سوی رهبر جمهوری اسلامی مراسم بزرگداشت برپا شد.[۲۸] مجلس خبرگان رهبری، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه نیز از جمله نهادهایی هستند مجالس بزرگداشت برگزار کردند.[۲۹] در کشورهایی مانند پاکستان، لبنان و یمن، افغانستان،[۳۰] بنگلادش[۳۱] کشمیر[۳۲] و ... نیز مراسم بزرگداشت برگزار شد.

شعار و نشان مراسم

مشت گره‌کرده، نشان رسمی مراسم تشییع آیت‌الله خامنه‌ای.

ستاد بزرگداشت رهبر جمهوری اسلامی ایران، نام مراسم تشییع و تدفین آیت‌الله خامنه‌ای را «بدرقه آقای شهید ایران» و شعار محوری آن را «باید برخاست» اعلام کرده است.[۳۳] در اطلاعیه این ستاد، شعار «باید برخاست» نمادی از تداوم راه آیت‌الله خامنه‌ای و پایبندی هواداران او به آرمان‌هایش توصیف شده است.[۳۴] همچنین شعار «قوموا لله» به‌عنوان شعار رسمی در فضای بین‌المللی به‌ویژه جوامع عرب‌زبان انتخاب شده است.[۳۵] «مشت گره‌کرده»، نیز نشان رسمی این مراسم معرفی شده است.[۳۶] این نشان برگرفته از عبارت «شنیدم که مشت دست سالمش را گره کرده بود» در نخستین پیام سید مجتبی خامنه‌ای پس از انتخاب او به رهبری جمهوری اسلامی ایران، در توصیف پیکر پدرش است.[۳۷]

بزرگترین مراسم تشییع جهان(آمار)

تشییع آیت‌الله خامنه‌ای در شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد به‌عنوان بزرگ‌ترین مراسم تشییع در طول تاریخ توصیف شده است.[۳۸] شبکه المیادین این مراسم را بزرگ‌ترین تشییع در تاریخ معاصر جهان، شبکه الغدیر عراق آن را «بزرگ‌ترین رفراندوم» و روزنامه فایننشال تایمز آن را یکی از بزرگ‌ترین مراسم تشییع در طول تاریخ توصیف کرده‌اند. خبرگزاری‌ها به نقل از منابع رسمی، مجموع شرکت‌کنندگان در این مراسم‌ها را بین ۴۰ تا ۴۳ میلیون نفر اعلام کرده‌اند.[۳۹]

برآوردها درباره شمار شرکت‌کنندگان در هر یک از مراسم‌ها متفاوت است. برخی رسانه‌ها از جمله شبکه TV5 فرانسه و الجزیره قطر، شمار شرکت‌کنندگان در مراسم تشییع تهران را تا ۲۰ میلیون نفر گزارش کرده‌اند.[۴۰] حشد الشعبی عراق تعداد شرکت‌کنندگان در مراسم تشییع نجف را ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر[۴۱] و سخنگوی کمیته مراسم تشییع پیکر آیت‌الله خامنه‌ای در عراق حدود سه میلیون نفر[۴۲] اعلام کرده است. شمار شرکت‌کنندگان در کربلا نیز بین ۴[۴۳] تا ۷ میلیون نفر[۴۴] برآورد شده است. طبق گزارش کمیته مراسم تشییع پیکر رهبر ایران در عراق، ده میلیون نفر در تشییع نجف و کربلا شرکت کردند.[۴۵] آمار تشییع کنندگان در مشهد را نیز ۷ تا ۸ میلیون نفر گفته‌اند.[۴۶]

مراسم تشییع آیت‌الله خامنه‌ای در بین‌الحرمین

مراسم‌های تشییع نمادین

تشییع نمادین

پس از ترور آیت‌الله خامنه‌ای، مراسم تشییع نمادین در حرم امام علی(ع) در نجف،[۴۷] و حرم کاظمین[۴۸] و برخی دیگر از شهرهای عراق مانند بغداد[۴۹] برگزار شد. همزمان با مراسم تشییع آیت‌الله خامنه‌ای در ایران نیز در برخی شهرهای پاکستان،[۵۰] هند،[۵۱] تونس،[۵۲] نیجریه و کشمیر و سائوپائولوی برزیل[۵۳] نیز تشییع نمادین برپا شد.

نماز میت غیابی

پس از ترور آیت‌الله خامنه‌ای، در برخی شهرهای پاکستان،[۵۴] ترکیه[۵۵] بوسنی،[۵۶] نماز میت غیابی برای او اقامه شد. همزمان با مراسم تشییع و نماز میت در ایران، در نوار غزه نیز نماز غیابی برگزار شد.[۵۷]

جاماندگان تشییع

هم‌زمان با مراسم تشییع آیت‌الله خامنه‌ای، در برخی شهرهای دیگر ایران نیز آیین‌هایی با عنوان جاماندگان تشییع برگزار شد. در این مراسم، افرادی که امکان حضور در تشییع را نداشتند، با برنامه‌هایی مانند عزاداری، مرثیه‌خوانی، قرائت قرآن و تجدید بیعت، یاد و خاطره وی را گرامی داشتند.[۵۸] همچنین در برخی کشورها از جمله لبنان مراسم‌های بزرگداشت برای آیت‌الله خامنه‌ای برگزار شد.[۵۹]

تحلیل‌ها و بازتاب‌ها

تمبر یادبود تشییع آیت‌الله خامنه‌ای در عراق.

مراسم تشییع آیت‌الله خامنه‌ای بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی داشت و از سوی بسیاری از رسانه‌ها پوشش داده شد.[۶۰] برخی رسانه‌ها و تحلیل‌گران، برگزاری این مراسم تشییع را نمایش قدرت جمهوری اسلامی ایران، نماد وحدت و انسجام ملی ایرانیان،[۶۱] نشانه‌ای از تثبیت پیروزی ایران در جنگ رمضان،[۶۲] پایبندی ایرانیان به آرمان‌های انقلاب اسلامی، تجدید بیعت با رهبر شهید و رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران و تداوم پایگاه مردمی این نظام[۶۳] ارزیابی کرده‌اند.

خبرگزاری سی‌ان‌ان برگزاری هم‌زمان مراسم تشییع در چند شهر ایران و عراق، همراه با مدیریت میلیون‌ها عزادار و تأمین امنیت مراسم را عملیاتی کم‌سابقه و نشانه‌ای از توان سازماندهی ایران پس از جنگ رمضان توصیف کرده است. روزنامه وال‌استریت ژورنال نیز این مراسم را نمادی از ایستادگی ایران در برابر آمریکا و اسرائیل دانسته است. روزنامه گاردین نیز در گزارشی نوشت مراسم تشییع ثابت کرد که ایران بزرگترین خط قرمز مردم ایران است. برخی تحلیلگران مراسم میلیونی تشییع رهبر ایران را نماد شکست رئیس‌جمهور آمریکا توصیف کرده‌اند.[۶۴]

آقای شهید ایران ... حسینی بود، حسینی اندیشید، حسینی حرکت کرد، حسینی جهاد و مقاومت نمود، حسینی زیست، و حسینی خون خود را در راه مکتب حسین تقدیم کرد و به شهادت رسید... جا دارد به همین مناسبت از حضور ده‌ها میلیونی، اعجاب‌برانگیز، دشمن‌شکن و تاریخی مردم در شهرها و روستاهای ایران و عراق خصوصاً تهران، قم، نجف، کربلا، و مشهد صمیمانه قدردانی کنم... ای قتیل مظلوم! ای مظلوم سرافراز! ای بنده‌ی صالح خدا! حال که با چشمان اشکبار و دل‌های شکسته با پیکر شما وداع می‌کنیم، با شما عهد می‌بندیم که مکتب شما را پاس بداریم و ... عهد می‌بندیم که انتقام خون پاک شما و همه‌ی شهیدان این دو جنگ را از قاتلین جنایتکار و بی‌آبرو بگیریم. این انتقام، خواست ملّت ما است و به‌طور حتمی باید صورت بگیرد. این جنایتکاران که فهرستی از صدر تا ذیل‌شان موجود است، آرزوی مرگی آرام و در بستر را با خود به گور خواهند برد... این مطلب محقّق خواهد شد و بزودی آحادی از آزادگان در سراسر دنیا هر یک بخشی از این مأموریت الهی را انجام خواهند داد. [۶۵]

برگزاری مراسم تشییع در عراق نیز از سوی برخی ناظران، نشانه‌ای از پیوندهای سیاسی و اجتماعی میان ایران و عراق و گروه‌های مقاومت دانسته شده است.[۶۶]

برخی از رسانه‌ها و تحلیلگران حضور گسترده مردم در مراسم تشییع را دلیل تهدید اظهارت توهین‌آمیز رئیس‌جمهور آمریکا علیه ایران و مردم این کشور دانسته‌اند. ترامپ در ۱۷ تیر اظهاراتی تهدیدآمیز و توهین‌آمیز علیه ایران و مردم ایران مطرح کرده بود.

مراسم تشییع پیکر رهبر شهید ایران در ۹ تیر ۱۴۰۵ش در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسید.[۶۷]

انتقام‌خواهی در مراسم

شرکت‌کنندگان در مراسم وداع و تشییع و خاکسپاری، پرچم‌های قرمز رنگ با شعارهای یا لثارات الحسین و یا لثارات الخامنه‌ای به نشانه خونخواهی و انتقام در دست داشتند و ضمن ابراز اندوه، شعار مرگ بر آمریکا و اسرائیل و شعارهایی در حمایت از انتقام‌گیری و مقابله با آمریکا و اسرائیل سر می‌دادند.[۶۸] در عراق نیز این مراسم با یزله‌خوانی همراه بود. همزمان با مراسم وداع، پرچم یا لثارات الحسین در گنبد مصلای تهران نیز برافراشته شد.[۶۹]

تعطیلی‌ها در ایران و عراق

دولت ایران ۱۳ تیر را در تهران، ۱۴ و ۱۵ تیر را در سراسر کشور، ۱۶ و ۱۷ تیر را در برخی استان‌ها، از جمله قم، و ۱۷ و ۱۸ تیر را در برخی دیگر از استان‌ها، از جمله خراسان رضوی، تعطیل رسمی اعلام کرد.[۷۰] دولت عراق نیز به مناسبت برگزاری مراسم تشییع در این کشور، روز ۱۷ تیر را تعطیل رسمی اعلام کرد.[۷۱] استان نجف و کربلا به دلیل حضور گسترده مردم در مراسم تشییع روز ۱۸ تیر نیز تعطیل شدند.[۷۲]

پیام رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران

سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران در پیامی به مناسبت تشییع پیکر سید علی خامنه‌ای، از حضور گسترده مردم ایران و عراق در مراسم تشییع قدردانی کرد و بر تداوم راه، مکتب و آرمان‌های وی تأکید نمود. وی همچنین انتقام خون سید علی خامنه‌ای و دیگر شهیدان جنگ رمضان و جنگ دوازده‌روزه را از مطالبات ملت ایران دانست و بر تحقق آن تأکید کرد.[۷۳]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. «اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  2. «شهادت چند نفر از اعضای خانواده رهبر معظم انقلاب»، نورنیوز.
  3. «جزئیات آیین بدرقه آقای شهید ایران»، خبرگزاری مشرق؛ «مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب ۱۷ تیر در نجف و کربلا برگزار می‌شود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  4. «آرامگاه آیت الله خامنه ای کجا خواهد بود؟»، خبرگزاری عصر ایران.
  5. «رهبر شهید انقلاب در سه شهر کشور تشییع می‌شوند؛ اعلام محل دفن شهید خامنه‌ای»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  6. «وداع با پیکر شهید امام خامنه‌ای(ره) از امشب در مصلّای تهران»، خبرگزاری تسنیم.
  7. «ادای احترام سران کشورها به پیکر مطهر آقای شهید ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی
  8. «ادای احترام سران کشورها به پیکر مطهر آقای شهید ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی
  9. «ادای احترام سران کشورها به پیکر مطهر آقای شهید ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی
  10. «زائران امشب تا صبح در جوار رهبر شهید می‌مانند»، خبرگزاری ایسنا؛ «گزارش کامل تسنیم از روز اول وداع با قائد امت؛ اقامه عزای امام شهید»، خبرگزاری تسنیم.
  11. «جزئیات مراسم تشییع «قائد شهید امت» در مشهد»، شبکه العالم.
  12. «جزئیات آیین بدرقه آقای شهید ایران»، خبرگزاری مشرق.
  13. «نجف و کربلا؛ صحنه حضور باشکوه مردم عراق در آیین تشییع علمدار مبارزه با طاغوت، امام خامنه‌ای»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  14. «شیعیان پاکستان، مصرانه درخواست میزبانی و تشییع پیکر مطهر رهبر شهید را داشتند»، خبرگزاری ایسنا.
  15. «اقامه نماز بر پیکر مطهر مجاهد شهید امام خامنه‌ای و خانواده ایشان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  16. «اقامه نماز بر پیکر رهبر شهید انقلاب در مسجد جمکران»، شبکه العالم.
  17. «نجف و کربلا؛ صحنه حضور باشکوه مردم عراق در آیین تشییع علمدار مبارزه با طاغوت، امام خامنه‌ای»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  18. «مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب در کربلا پس از ۷ ساعت پایان یافت»، خبرگزاری فارس.
  19. «جزئیات مراسم تشییع «قائد شهید امت» در مشهد»، شبکه العالم.
  20. «پیام مهم فرزند آیت‌الله سیستانی به دفتر رهبر معظم انقلاب درباره دلیل معذوریت ایشان از نماز گزاردن بر پیکر رهبر شهید»، همشهری آنلاین.
  21. «پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  22. «جزئیات مراسم تشییع «قائد شهید امت» در مشهد»، شبکه العالم.
  23. «رهبر شهید انقلاب در سه شهر کشور تشییع می‌شوند؛ اعلام محل دفن شهید خامنه‌ای»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  24. «جزئیات آیین بدرقه آقای شهید ایران»، خبرگزاری مشرق.
  25. برای نمونه نگاه کنید به: «دومین شب مراسم بزرگداشت رهبر شهید انقلاب در حرم رضوی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی؛ «مراسم بزرگداشت رهبر شهید انقلاب در اصفهان»، خبرگزاری ابنا؛‌ «مراسم بزرگداشت رهبر شهید انقلاب - شهرکرد»، خبرگزاری ایسنا.
  26. «بزرگداشت حضرت آیت الله العظمی امام خامنه‌ای شهید در حرم حضرت معصومه (س)»، پایگاه خبری آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه(س).
  27. «گزارش کامل از مراسم بزرگداشت قائد شهید امت در مصلای تهران»، خبرگزاری تسنیم.
  28. «آیین بزرگداشت قائد شهید امت از سوی رهبر معظم انقلاب در حرم رضوی برگزار شد+ فیلم»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  29. برای نمونه نگاه کنید به:«بزرگداشت رهبر شهید انقلاب از سوی نهاد‌های حوزوی در حرم مطهر»، خبرگزاری صداوسیما؛ «بزرگداشت رهبر شهید انقلاب در حرم حضرت معصومه (س)»، خبرگزاری ایسنا.
  30. «مراسم ترحیم و بزرگداشت رهبر شهید در مزارشریف برگزار شد»، خبرگزاری ابنا.
  31. «تصاویر | بنگلادش؛ آیین بزرگداشت رهبر شهید امت با حضور جمعی از مقامات و اندیشمندان»، خبرگزاری ابنا.
  32. «تصاویر | همایش بزرگداشت رهبر شهید امت با حضور علمای شیعه و اهل‌سنت در بودگام کشمیر»، خبرگزاری ابنا.
  33. «اطلاعیه شماره ۴ ستاد بزرگداشت عروج خونین امام مجاهد...»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  34. «اطلاعیه شماره ۴ ستاد بزرگداشت عروج خونین امام مجاهد...»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  35. «جزئیات آیین بدرقه آقای شهید ایران»، خبرگزاری مشرق.
  36. «شعار و نماد مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اعلام شد»، خبرگزاری فارس.
  37. «اولین پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  38. «اولین برآوردها از میزان شرکت‌کنندگان در بزرگترین تشییع تاریخ جهان»، خبرگزاری فارس.
  39. «سردار حسن‌زاده: بیش از 40 میلیون نفر در تشییع قائد شهید شرکت کردند»، خبرگزاری تسنیم؛‌ «اولین برآوردها از میزان شرکت‌کنندگان در بزرگترین تشییع تاریخ جهان»، خبرگزاری فارس؛ «کیهان: منابع رسمی جمعیت حدود ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر را برای مجموع شرکت‌کنندگان مراسم تشییع رهبر شهید تأیید می‌کنند»، شبکه شرق.
  40. «الجزیره: قدرت نمایی تهران در مراسم ۲۰ میلیونی وداع با رهبر شهید انقلاب»، خبرگزاری مهر.
  41. «إحصائیة تقدیریة لتشییع السید الخامنئی: نحو 3.8 ملایین مشارک فی مراسم النجف الأشرف»، هیئة الحشد الشعبی؛ «الحشد الشعبی: ۳٫۸ میلیون نفر در تشییع پیکر امام شهید خامنه‌ای در نجف شرکت کردند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  42. «۳ میلیون نفر رهبر شهید ایران را در نجف تشییع کردند»، خبرگزاری مهر.
  43. «من النجف إلی کربلاء.. وداع ملیونی لخامنئی فی العراق یسبق الدفن فی مشهد»، شبکة الجزیرة؛ «الاخبار: عراق از ایران جدا نیست؛ رستاخیز ۴ میلیونی مردم در کربلا»، خبرگزاری مهر.
  44. «ثبت رکورد ثبت نام 7 میلیون نفر برای مراسم تشییع رهبر شهید در کربلای معلی+فیلم»، شبکه العالم.
  45. «مشارکة 10 ملایین شخص فی تشییع جثمان القائد الشهید بالعراق حسب الإحصاءات الأولیة»، قناة العالم.
  46. «نزدیک به ۸ میلیون نفر در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید در مشهد شرکت کردند»، شهرآرانیوز.
  47. «ویدیو | تشییع نمادین پیکر رهبر معظم انقلاب اسلامی در حرم مطهر امیرالمومنین(ع)»، خبرگزاری ابنا.
  48. «فیلم/ تشییع نمادین رهبر شهید انقلاب در کاظمین»، خبرگزاری مشرق.
  49. نگاه کنید به: «فیلم/ ادامه مراسم‌های عزاداری عراقی‌ها برای رهبر شهید انقلاب»، خبرگزاری مشرق؛ «فیلم| عزاداری با شکوه و تشییع نمادین پیکر شهید امام خامنه‌ای در ذی‌قار-عراق»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  50. نگاه کنید به: «بالصور: مراسم تشییع رمزیة للقائد الشهید فی مدینة باراتشینار الباکستانیة»، العهد.
  51. «بالفیدیو: مراسم تشییع رمزیة للقائد الشهید فی مدینة کرغیل الهندیة»، خبرگزاری العهد.
  52. «تونس | تشييع رمزي للشهيد السيّد الخامنئي نظّمته جمعيات مناهضة للتطبيع»، شبکة المنار.
  53. «گزارشی از مراسم تشییع نمادین رهبر شهید در سائوپائولو»، خبرگزاری ابنا.
  54. «پاکستانی‌ها: با ایران در سوگواری شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی هم نواییم»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  55. «نماز میت غیابی برای شهید امام خامنه‌ای در دیاربکر ترکیه + فیلم»، خبرگزاری دانشجو.
  56. «اقامه نماز میت غیابی برای رهبر شهید انقلاب اسلامی در بوسنی»، خبرگزاری صداوسیما.
  57. «برگزاری نماز غیابی برای رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران در غزه»، خبرگزاری مهر.
  58. «آمار روزنامه اعتماد از تعداد شرکت‌کنندگان در مراسم تشییع رهبر شهید»، اعتماد آنلاین.
  59. «حزب‌الله لبنان همزمان با تشییع رهبر شهید، تجمعات مردمی برگزار کرد»، خبرگزاری تقریب؛ «تجمعات مردمی لبنان همزمان با تشییع پیکر مطهر امام خامنه‌ای شهید»، خبرگزاری شبستان.
  60. «بازتاب گسترده مراسم تشییع رهبر انقلاب در رسانه های جهان»، خبرگزاری صداوسیما؛ «روایت جهانی بزرگترین وداع تاریخ»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  61. «جزئیات مراسم وداع و تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب»، خبرگزاری صداوسیما.
  62. «واکنش عجیب صهیونیست‌ها به تشییع رهبر شهید!»، خبرگزاری تابناک.
  63. «سیل جمعیت در قم ...»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  64. «المیادین: تشییع میلیونی رهبر شهید، نماد شکست ترامپ بود»، خبرگزاری مهر.
  65. «پیام رهبر انقلاب به‌مناسبت تشییع و تدفین آقای شهید ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
  66. نجف و کربلا؛ صحنه حضور باشکوه مردم عراق در آیین تشییع علمدار مبارزه با طاغوت، امام خامنه‌ای»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  67. «ثبت ملی تشییع پیکر رهبر شهید در فهرست میراث فرهنگی ناملموس»، خبرگزاری مهر.
  68. نگاه کنید به: «گزارش کامل تسنیم از روز اول وداع با قائد امت؛ اقامه عزای امام شهید»، خبرگزاری تسنیم؛ «طنین شعارهای ضداستکباری با حضور میلیونی مردم در تشییع باشکوه آقای شهید ایران+فیلم»، شبکه العالم؛ «روایت یک پرچم؛ نماد خون‌خواهیِ ملت»، خبرگزاری تسنیم.
  69. «گزارش کامل تسنیم از روز اول وداع با قائد امت؛ اقامه عزای امام شهید»، خبرگزاری تسنیم.
  70. «استان تهران ۱۳ و ۱۴ تیر تعطیل شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  71. «اعلام تعطیلی روز چهارشنبه در عراق به مناسبت تشییع پیکر رهبر شهید»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  72. «مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب در کربلا پس از ۷ ساعت پایان یافت»، خبرگزاری فارس.
  73. «پیام رهبر انقلاب به‌مناسبت تشییع و تدفین آقای شهید ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.

منابع

آرامگاه آیت الله خامنه ای کجا خواهد بود؟»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۵ش.

«ثبت ملی تشییع پیکر رهبر شهید در فهرست میراث فرهنگی ناملموس»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۴ تیر ۱۴۰۵ش.