سید محمد خامنهای
 | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | سید محمد حسینی خامنهای |
| زادروز | ۳ دی سال ۱۳۱۴ش |
| شهر تولد | مشهد |
| خویشاوند سرشناس | آیتالله سید علی خامنهای (برادر)، سید جواد حسینی (پدر) و سید مجتبی خامنهای (برادرزاده) |
| مذهب | شیعه |
| اطلاعات سیاسی | |
| مناصب | عضو مجلس خبرگان رهبری و نماینده مجلس شورای اسلامی |
| اطلاعات علمی و مذهبی | |
| اساتید | آیتالله بروجردی، امام خمینی، علامه طباطبایی و سید محمدهادی میلانی |
| تألیفات | بیش از ۴۰ کتاب و ۱۰۰ مقاله |
سید محمد خامنهای، برادر بزرگ آیتالله سید علی خامنهای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، است. او عضو شورای تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و مجلس خبرگان رهبری و نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی بود.
خامنهای از شاگردان آیتالله بروجردی، امام خمینی، علامه طباطبایی و سید محمدهادی میلانی به شمار میرفت. وی پس از دستیابی به درجه اجتهاد، در حوزه علمیه و دانشگاه به تدریس، پژوهش، تألیف و ترجمه پرداخت.
از جمله مسئولیتهای علمی او میتوان به تأسیس بنیاد حکمت اسلامی صدرا اشاره کرد. همچنین ۴۲ عنوان کتاب و بیش از ۱۰۰ مقاله از وی منتشر شده که شماری از آنها به زبانهای مختلف ترجمه شدهاند.
تحصیلات و فعالیتهای علمی
سید محمد حسینی خامنهای، برادر بزرگتر آیتالله سید علی خامنهای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، است.[۱] نسب او با کمتر از سی واسطه به امام سجاد(ع) میرسد.[۲]
خامنهای در سوم دیماه سال ۱۳۱۴ش در خانوادهای روحانی و اهل علم در مشهد متولد شد.[۳] او تحصیلات خود را در مشهد آغاز کرد؛ مدتی در مکتبخانه و سپس در مدرسهای غیردولتی درس خواند. همزمان نزد پدرش (سید جواد حسینی) به فراگیری علوم دینی پرداخت و به تشویق او، در دوازدهسالگی لباس روحانیت پوشید.[۴]
محمد خامنهای در سالهای (۱۳۲۴-۱۳۲۹ش) تحصیلات مقدماتی حوزه علمیه را در مدرسه علمیه نواب مشهد آغاز کرد. سپس در مراحل بعدی از محضر استادانی چون سید محمدهادی میلانی (۱۲۷۴-۱۳۵۴ش)، شیخ هاشم قزوینی (۱۲۷۰-۱۳۳۹ش) و میرزا جوادآقا تهرانی (۱۲۸۳-۱۳۶۸ش) بهره برد. او همزمان، دوره متوسطه را نیز بهصورت متفرقه به پایان رساند و پس از دریافت دیپلم، زبانهای فرانسه و انگلیسی را فراگرفت.[۵]
خامنهای در سال ۱۳۳۴ش برای تکمیل تحصیلات حوزوی به قم رفت و در درس آیتالله بروجردی (۱۲۵۴ش-۱۳۴۰ش)، امام خمینی، نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران، مرتضی حائری یزدی، فرزند موسس حوزه علمیه قم، و علامه طباطبایی شرکت کرد. او در سال ۱۳۳۸ش به درجه اجتهاد رسید.[۶]
سید محمد خامنهای در کنار تحصیلات حوزوی، تحصیلات دانشگاهی را نیز ادامه داد و در سال ۱۳۴۷ش مدرک کارشناسی رشته حقوق قضایی دانشکده حقوق دانشگاه تهران را دریافت کرد. همچنین از سال (۱۳۳۸-۱۳۴۲ش)[۷] به تحصیلات عالی در فلسفه و عرفان اسلامی پرداخت.[۸] وی پس از انقلاب در دانشگاههای علامه طباطبایی و دانشگاه الزهرا به تدریس پرداخت.[۹]
خامنهای، مترجم برخی از جلدهای آغازین تفسیر المیزان، اثر علامه طباطبایی، بود.[۱۰] پژوهشهای او عمدتاً بر فلسفه و عرفان اسلامی با گرایش حکمت متعالیه، حقوق اسلامی و فقه، جامعهشناسی، فلسفه و حقوق زن، فلسفه برای کودکان و نوجوانان[۱۱] و نیز تاریخ و اندیشه فلسفی ایران، بهویژه ایران پیش از اسلام، متمرکز بود.[۱۲]
مسئولیتها و فعالیتهای اجرایی
سید محمد خامنهای افزون بر فعالیتهای علمی، مسئولیتهای حقوقی، تقنینی، فرهنگی و پژوهشی متعددی بر عهده داشت. او پیش از انقلاب اسلامی، وکیل پایه یک دادگستری بود[۱۳] و پس از آن نیز دادسرای انقلاب را تأسیس کرد و در آن فعالیت میکرد.[۱۴]
خامنهای از اعضای مجلس خبرگان رهبری بود.[۱۵] او همچنین در دو دوره نخست مجلس شورای اسلامی،[۱۶] نماینده مردم مشهد بود[۱۷] و ریاست کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس را بر عهده داشت.[۱۸] او در سال سوم دوره نخست به عضویت هیئترئیسه مجلس درآمد.[۱۹]
سید محمد خامنهای در سال ۱۳۷۳ش بنیاد حکمت اسلامی صدرا را تأسیس کرد[۲۰] و ریاست آن را بر عهده گرفت.[۲۱] ریاست بنیاد ایرانشناسی نیز از دیگر مسئولیتهای او بود.[۲۲] او همچنین در سال ۱۳۷۴ش با اعضای شورای عالی کنگره بزرگداشت ملاصدرا و به عنوان رئیس آن شورا با آیتالله سید علی خامنهای دیدار داشت.[۲۳]
خامنهای صاحب امتیاز و سردبیر مجله «مسائل ایران»[۲۴] در دهه ۱۳۶۰ش بود.[۲۵] او همچنین صاحب امتیاز و مدیر مسئول مجلههای فلسفی «خِرَدنامه صدرا»[۲۶] و «تاریخ فلسفه» بود.[۲۷]
فعالیتهای سیاسی و فرهنگی
سید محمد خامنهای پیش از انقلاب اسلامی ایران در فعالیتهای سیاسی حضور داشت و از مواضع سید ابوالقاسم كاشانى (۱۲۶۴-۱۳۴۰ش) در ملیشدن صنعت نفت حمايت كرد.[۲۸]
بنابر نقل سید هادی خسروشاهی (۱۳۱۷-۱۳۹۸ش)، پس از درگذشت آیتالله بروجردی در سال ۱۳۴۱ش، وی به همراه آیتالله سید علی خامنهای، مأمور انتقال نامههای آیتالله سید محمدهادی میلانی از مشهد به مراجع تقلید قم شد.[۲۹]
بر اساس خاطرات محمد خامنهای، وی در سال ۱۳۴۲ش همراه با سید علی خامنهای و هاشمی رفسنجانی و جمعی از روحانیان فعال در نهضت امام خمینی، یک تشکیلات مخفی برای هماهنگی فعالیتهای سیاسی تشکیل داد و در تدوین اساسنامه و ساماندهی آن مشارکت داشت.[۳۰] این گروه با تشکیل شورایی عمومی از فضلای حوزه، زمینه شکلگیری تشکلی را فراهم کرد که بعدها «جامعه مدرسین» نام گرفت.[۳۱] این مجموعه با نامهای «گروه یازده نفره»،[۳۲] «انجمن سری یازده نفره»[۳۳] و «هیأت مُدرِّسین»[۳۴] معرفی شده است.
خامنهای در سال ۱۳۵۴ش با همکاری حدود سی نفر از طلاب و حمایت شماری از بازاریان، مؤسسه تحقیقاتی حقوق اسلام را تأسیس کرد.[۳۵] او بعد از دستگيرى برخى از افراد این مؤسسه توسط ساواک، به دعوت مرتضى مطهرى در حسينیه ارشاد به كارهاى علمى و فرهنگى پرداخت.[۳۶] همچنین از او به عنوان یکی از مؤسسان مؤسسه در راه حق یاد شده است.[۳۷]
سید محمد خامنهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به فرمان امام خمینی به عضویت شورای تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران درآمد و در تدوین پیشنویس قانون اساسی مشارکت داشت.[۳۸]
خامنهای در ۲۰ دیماه سال ۱۳۶۰ش، هنگام رفتن به مجلس شورای اسلامی، توسط سازمان مجاهدین خلق ترور و مجروح شد.[۳۹]
آثار مکتوب
سید محمد خامنهای در حوزههای فلسفه، عرفان، حقوق و فقه، آثار متعددی را تألیف، ترجمه و تصحیح کرده است.[۴۰] در وبگاه اندیشوران، ۴۲ عنوان کتاب از وی ثبت شده است[۴۱] که شماری از آنها به زبانهای عربی، انگلیسی، چینی، کرهای و بلغاری ترجمه و منتشر شدهاند. از جمله آثار وی میتوان به امام علی(ع) و صلح جهانی، حکمت متعالیه و ملاصدرا، سیر حکمت در ایران و جهان، ملاصدرا؛ زندگی، شخصیت و مکتب صدرالمتألهین، انسان در گذرگاه هستی و فلسفه زن بودن اشاره کرد.[۴۲] همچنین بیش از ۱۰۰ مقاله از وی منتشر شده است؛ از جمله «نبوت و رسالت»، «احادیث اهلبیت و مذاهب فقهی اسلامی»، «زهرا(س) الگویی برای انسانیت»، «مسئله شناخت در فلسفه اسلامی»، «مسئله اعجاز و کرامت»، «اسفار اربعه در حکمت متعالیه»، «انسان سالم در حکمت عملی» و «تربیت کودک و نظریه اسلام».[۴۳]
آثار منتشرشده درباره او
سید محمد خامنهای موضوع مستند تلویزیونی «سعادتمندان» است که از شبکه قرآن و معارف سیما تولید و پخش شده است.[۴۴] همچنین آثاری مانند «اندیشهنامه حضرت آیتالله سید محمد خامنهای»[۴۵] و «خاطرات آیتالله سیدمحمد خامنهای»[۴۶] به زندگی، فعالیتهای علمی و سیاسی او پرداختهاند.
پانویس
- ↑ «ماجرای ترور...»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «ماجرای ترور...»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «ماجرای ترور...»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «درباره ریاست»، وبگاه بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ↑ شمس، سیری در سیره علمی و عملی علامه طباطبایی، ۱۳۸۷ش، ص۴۸۰.
- ↑ «سیدمحمد حسینی خامنهای»، وبگاه اندیشوران.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «سیدمحمد حسینی خامنهای»، وبگاه اندیشوران.
- ↑ «سرنوشت ساواک بعد از انقلاب چه شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «زندگینامه...»، وبگاه همشهری آنلاین.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ حائری، روزشمار شمسی، ۱۳۸۶ش، ص۷۲۵.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ هاشمی، آرامش و چالش، ۱۳۸۱ش، ص۲۴.
- ↑ «معرفی بنیاد ملاصدرا»، وبگاه بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ↑ «ماجرای ترور...»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «زندگینامه...»، وبگاه همشهری آنلاین.
- ↑ «دیدار اعضای شورای عالی کنگره...»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ «سیدمحمد حسینی خامنهای»، وبگاه اندیشوران.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «زندگینامه...»، وبگاه همشهری آنلاین.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «وضعیت زندانیهای انقلاب در مدرسه رفاه»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ خسروشاهی، خاطرات مستند...، ۱۳۹۸ش، ص۵۰.
- ↑ «منتظری چگونه اولین رئیس جامعهی مدرسین شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ وفایی، آیةالله مشکینی...، ۱۳۹۰ش، ص۲۷.
- ↑ آذرشب، خون دلی که لعل شد، ۱۳۹۸ش، ص۸۰.
- ↑ «انجمن سّری یازده نفره...»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛ همچنین بنگرید به: هاشمی رفسنجانی، دوران مبارزه، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۱۹۵.
- ↑ وفایی، آیةالله مشکینی...، ۱۳۹۰ش، ص۲۷.
- ↑ «موضوع رأی ندادن ۹۹ نفر...»، وبگاه تابناک.
- ↑ «وضعیت زندانیهای انقلاب در مدرسه رفاه»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ جعفریان، جشننامه، ۱۳۹۴ش، ص۷۳.
- ↑ «ماجرای ترور...»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ هاشمی، عبور از بحران، ۱۳۷۸ش، ص۴۳۶.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «سیدمحمد حسینی خامنهای»، وبگاه اندیشوران.
- ↑ «آشنایی با رئیس بنیاد...»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی.
- ↑ «درباره ریاست»، وبگاه بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ↑ شبکه قرآن و معارف سیما، مستند «آیت الله سیدمحمد خامنهای»، قسمت ۵.
- ↑ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، زندگینامه و خدمات علمی...، ۱۳۹۵ش، ج۲، ص۶۳۴.
- ↑ «خاطرات آیتالله...»، خبرگزاری دفاع مقدس.
منابع
- آذرشب، محمدعلی، خون دلی که لعل شد: خاطرات حضرت آیتالله سید علی خامنهای از زندانها و تبعید دوران مبارزات انقلاب اسلامی، تهران، انقلاب اسلامی، چاپ سوم، ۱۳۹۸ش.
- «آشنایی با رئیس بنیاد ایرانشناسی»، وبگاه بنیاد ایرانشناسی، تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، زندگینامه و خدمات علمی...، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۹۵ش.
- جعفریان، رسول، جشننامه: آیتالله شیخ ابراهیم امینی، قم، مورخ، ۱۳۹۴ش.
- حائری، علی، روزشمار شمسی، قم، دفتر عقل، چاپ دوم، ۱۳۸۶ش.
- «خاطرات آیتالله سیدمحمد خامنهای برادر رهبر انقلاب»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۲ش، تاریه بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- خسروشاهی، هادی، خاطرات مستند سید هادی خسروشاهی، قم، کلبه شروق، ۱۳۹۸ش.
- «درباره ریاست»، وبگاه بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تاریخ بازدید: ۹ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «دیدار اعضای شورای عالی کنگره بزرگداشت ملاصدرا با رهبر انقلاب»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۳۷۴ش، تاریخ بازدید: ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «زندگینامه: سید محمد حسینی خامنهای (۱۳۱۴ -)»، وبگاه همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «سرنوشت ساواک بعد از انقلاب چه شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ بهمن ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «سیدمحمد حسینی خامنهای»، وبگاه اندیشوران، تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- شمس، مراد علی، سیری در سیره علمی و عملی علامه طباطبایی از نگاه فرزانگان، قم، اسوه، ۱۳۸۷ش.
- «معرفی بنیاد ملاصدرا»، وبگاه بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تاریخ بازدید: ۹ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «موضوع رأی ندادن ۹۹ نفر برای امام، شوک بزرگی بود...»، وبگاه تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۸ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «ماجرای ترور برادر رهبر معظم انقلاب»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۴ دی ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- ملکوتی، امید، مستند «آیت الله سیدمحمد خامنهای»، به کارگردانی امید ملکوتی، ۱۳۹۷ش، نمایش دادهشده در شبکه قرآن و معارف سیمای جمهوری اسلامی ایران.
- «منتظری چگونه اولین رئیس جامعهی مدرسین شد؟»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ مهر ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- وفایی، مرتضی، آیهالله مشکینی در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، الهادی، ۱۳۹۰ش.
- «وضعیت زندانیهای انقلاب در مدرسه رفاه»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ استفند ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، دوران مبارزه؛ خاطرات تصویرها، اسناد، گاه شمار، تهران، معارف انقلاب، ۱۳۷۶ش.
- هاشمی، یاسر، عبور از بحران: کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی ۱۳۶۰ش، تهران، ۱۳۷۸ش.
- هاشمی، مهدی، آرامش و چالش: کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی سال ۱۳۶۲ش، تهران، معارف انقلاب، ۱۳۸۱ش.
| خویشاوندان سرشناس | سید جواد خامنهای (پدر) • سید مجتبی خامنهای (فرزند) • سید احمد بن زینالعابدین علوی (جد مادری) • سید هاشم میردامادی نجفآبادی (پدربزرگ مادری) • محمد خیابانی (شوهرعمه) • سید محمد خامنهای (برادر) • خاندان خامنهای • خدیجه میردامادی (مادر) |  |
|---|---|---|
| استادان | ||
| آثار و اندیشهها | آثار آیتالله خامنهای • ترجمه کتاب صلح امام حسن(ع) • پیشوای صادق • کتاب انسان ۲۵۰ ساله • فلسطین • طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن • حدیث ولایت • آفتاب در مصاف • غناء • نامهای برای تو • بیانیه گام دوم انقلاب • فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهلسنت • نظریه انسان ۲۵۰ ساله • جهاد تبیین • حماسه امام سجاد • همرزمان حسین • اقتصاد مقاومتی • فتوای حرمت ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای • دو امام مجاهد • نامه به دانشجویان حامی فلسطین در آمریکا • اسلامیسازی علوم انسانی • حوزه پیشرو و سرآمد • الگوی سوم زن • الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت | |
| فعالیتهای سیاسی | ||
| تأسیس مراکز | ||
| اعضای دفتر، شورای استتفتاء و... | ||
| وابسته | ||