امامزاده محمد (تفرش)
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| تأسیس | دوره ایلخانی |
| کاربری | زیارتگاه |
| مکان | تفرش ایران |
| نام‌های دیگر | امامزاده شاهزاده محمد و محمد بن حسن افطس، سید محمد و محمد افطسی |
| مشخصات | |
| شماره ثبت | ۴۳۲ |
| معماری | |
| سبک | اسلامی |
| بازسازی | دوره صفوی و جمهوری اسلامی ایران |
امامزاده محمد زیارتگاهی در تفرش است. بنای آن به اواخر قرن هشتم هجری قمری و دوره ایلخانی نسبت داده شده و در دوره صفویه بازسازی شده است. بر پایه برخی منابع، امامزاده محمد جدّ اعلای سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، بوده است.
هویت، نسب و جایگاه
امامزاده محمد، زیارتگاهی در محله فَم، در شمال‌شرقی شهر تفرش در استان مرکزی ایران است. این امامزاده در میان مردم منطقه با نام‌های «شاهزاده محمد»،[۱] «سید محمد» و «محمد اَفْطَسی» شناخته می‌شود.[۲] در برخی منابع، از او با عنوان «محمد بن حسن اَفْطَس» نیز یاد شده است.[۳]
بر اساس زیارت‌نامه موجود در بقعه، محمد از نوادگان امام سجاد(ع) است[۴] و نسب او چنین گزارش شده است: محمد بن حسن بن حسین بن حسن افطس بن علی‌اصغر بن امام زین‌العابدین(ع).[۵] در برخی منابع، علی جَرَزی، به‌عنوان پدر او معرفی شده است.[۶] همچنین او را نخستین شهید مدفون در تفرش دانسته‌اند.[۷]
ارتباط با سید علی خامنه‌ای
امامزاده محمد را جدّ اعلای سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، دانسته‌اند[۸] بر اساس برخی منابع، نسب او با ۳۰ واسطه به امامزاده محمد می‌رسد.[۹] زیارت‌نامه موجود در بقعه نیز به دست‌خط آیت‌الله خامنه‌ای تنظیم شده است.[۱۰] او در سال ۱۳۷۹ش، امامزاده محمد را زیارت کرد[۱۱] و در دیدار با مردم تفرش، امامزاده محمد را پدر سلطان سید احمد مدفون در هزاوه اراک، معرفی کرد.[۱۲]
بنای امامزاده و معماری
اصل بنای بقعه امامزاده محمد به اواخر قرن هشتم هجری و دوره ایلخانی نسبت داده شده است.[۱۳] با این حال، برخی پژوهشگران، با استناد به کتیبه‌ها و تزیینات، بخش‌هایی از بنای کنونی را متعلق به دوره صفویه دانسته‌اند[۱۴] خواجه مؤمن تفرشی (درگذشت: ۱۱۷۰ق) در دوره صفوی در بازسازی آن نقش داشته است.[۱۵]
این بنا با عنوان «بقعه شاهزاده محمد»[۱۶] در ۵ فروردین سال ۱۳۴۱ش با شماره ۴۳۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.[۱۷] بخش‌هایی از آن، در دوره جمهوری اسلامی مرمت و بازسازی شده است. ضریح طلاکاری‌شده در سال ۱۳۷۰ش در اصفهان ساخته شد.[۱۸] گنبد نیز پس از مرمت، در ۱۸ خرداد سال ۱۴۰۵ش به بهره‌برداری رسید.[۱۹]
مجموعه امامزاده شامل بقعه، صحن، رواق، شبستان، حجره و حیاط است.[۲۰] بقعه در مرکز صحن و با نقشه چهارطاقی و چهار ایوان ساخته شده است.[۲۱] گنبد کلاه‌خودی، کاشی‌کاری معرق، پنجره‌های مشبک چوبی و کتیبه‌های قرآنی از ویژگی‌های معماری و تزیینی آن است.[۲۲]
آثار تاریخی
صندوق چوبی منبت‌کاری‌شده مرقد با تاریخ ۹۵۳ق، که شجره‌نامه امامزاده بر آن حک شده، قدیمی‌ترین اثر تاریخ‌دار مجموعه است.[۲۳] کتیبه چوبی ورودی بقعه با تاریخ ۱۰۵۷ق و کتیبه معرق گچی آب‌انبار با تاریخ ۱۲۳۲ق نیز از آثار تاریخی آن هستند.[۲۴] در جریان مرمت یکی از اتاق‌های بقعه، نسخه‌ای خطی از قرآن متعلق به دوره قاجار و سندی تاریخی مربوط به سال ۱۰۴۹ق نیز به دست آمده است.[۲۵] برخی سنگ‌قبرهای مجموعه به قرن دوازدهم هجری تعلق دارند. بر پایه این شواهد، گفته شده فضای پیرامون بقعه تا آن زمان گورستان نبوده و پس از آن به‌تدریج به محل دفن تبدیل شده است.[۲۶]
پانویس
- ↑ «آستان امامزاده محمد(ع) - تفرش»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «مشاهیر امامزادگان ایران و جهان اسلام(۶)»، وبگاه مزارات ایران و جهان اسلام.
- ↑ «امامزاده محمد بن حسن افطس»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «حضور رهبر انقلاب...»، وبگاه دفتر و حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
- ↑ «جد رهبری در تفرش...»، وبگاه باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «امامزاده محمد(ع)، تفرش...»، خبرگزاری برنا.
- ↑ «امامزاده محمد(ع) تفرش...»، وبگاه قدس آنلاین.
- ↑ «نگاهی به زندگینامه‌ی...»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ «تبارشناسی پدری و مادری رهبر...»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «آستان امامزاده محمد(ع)...»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «حضور رهبر انقلاب...»، وبگاه دفتر و حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
- ↑ «امامزادگان»، وبگاه تعاونی توسعه و عمران تفرش.
- ↑ «امامزاده محمد(ع)، تفرش...»، خبرگزاری برنا.
- ↑ «آستان امامزاده محمد(ع) - تفرش»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «امامزاده محمد(ع)، تفرش...»، خبرگزاری برنا.
- ↑ «بقعه شاهزاده محمد»، وبگاه دانشنامه‌ی تاریخ معماری و شهرسازی ایران.
- ↑ «مشاهیر امامزادگان ایران و جهان اسلام(۶)»، وبگاه مزارات ایران و جهان اسلام.
- ↑ «امامزادگان»، وبگاه تعاونی توسعه و عمران تفرش.
- ↑ «رونمایی از گنبد مرمت‌شده...»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «امامزاده محمد(ع)، تفرش...»، خبرگزاری برنا.
- ↑ «جد رهبری در تفرش...»، وبگاه باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «امامزادگان»، وبگاه تعاونی توسعه و عمران تفرش.
- ↑ «آستان امامزاده محمد(ع) - تفرش»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «جد رهبری در تفرش...»، وبگاه باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «کشف اسناد تاریخی...»، پایگاه خبری ندای تفرش.
- ↑ «امامزاده محمد(ع)، تفرش...»، خبرگزاری برنا.
منابع
- «آستان امامزاده محمد(ع) - تفرش»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آذر ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۱ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «امامزاده محمد بن حسن افطس»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۷ فروردین ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۳ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «امامزاده محمد(ع) تفرش ظرفیت تبدیل به قطب فرهنگی منطقه را دارد»، وبگاه قدس آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۱ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «امامزاده محمد(ع)، تفرش و جد مقام معظم رهبری+تصاویر»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱ مرداد د۱۴۰۵ش.
- «بقعه شاهزاده محمد»، وبگاه دانشنامه‌ی تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تاریخ بازدید: ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «تبارشناسی پدری و مادری رهبر معظم شهید انقلاب منتشر شد»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۳ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «جد رهبری در تفرش میثاقگاه انقلاب و ولایت»، وبگاه باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۲ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «حضور رهبر انقلاب در مرقد امامزاده سید محمد در ابتدای ورود به تفرش»، وبگاه دفتر و حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۳۷۹ش، تاریخ بازدید: ۳ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «رونمایی از گنبد مرمت‌شده امامزاده سیدسلطان محمد(ع) تفرش»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۱۷ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «کشف اسناد تاریخی و قرآنی در امامزاده محمد علیه السلام تفرش/عکس+فیلم»، پایگاه خبری ندای تفرش، تاریخ درج مطلب: ۲۴ شهریور ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- «مشاهیر امامزادگان ایران و جهان اسلام(۶)»، وبگاه مزارات ایران و جهان اسلام، تاریخ بازدید: ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «نگاهی به زندگینامه‌ی حضرت آیت الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۶۸ش، تاریخ بازدید: ۳ مرداد ۱۴۰۵ش.