سید موسی شبیری زنجانی
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سید موسی شبیری زنجانی |
| لقب | آیتالله • آیتاللهالعظمی |
| تاریخ تولد | ۱۰ اسفند ۱۳۰۶ش |
| محل زندگی | قم |
| تاریخ وفات | ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش |
| شهر وفات | قم |
| خویشاوندان سرشناس | سید احمد شبیری زنجانی (پدر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سید صدرالدین صدر سید حسین طباطبایی بروجردی سید ابوالقاسم خویی سید عبدالهادی شیرازی سید محسن طباطبایی حکیم سید محمد محقق داماد |
| شاگردان | رضا استادی محمدمهدی شبزندهدار سید جعفر مرتضی عاملی سید مجتبی حسینی خامنهای |
| محل تحصیل | قم نجف |
| تألیفات | تحقیق رجال نجاشی جرعهای از دریا |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| وبگاه رسمی | پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله شبیری زنجانی |
سید موسی شُبیری زَنجانی (۱۳۰۶-۱۴۰۵ش)، از مراجع تقلید شیعه و از استادان درس خارج فقه و خارج اصول در قم بود. او یکی از هفت فقیهی بود که پس از درگذشت محمدعلی اراکی، از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، جایز التقلید و واجد شرایط مرجعیت معرفی شد.
شبیری زنجانی در قم و نجف به تحصیل پرداخت و در درس سید حسین طباطبایی بروجردی، سید ابوالقاسم خویی و سید محمد محقق داماد حاضر میشد. او تحقیقی بر رجال نجاشی نوشته است. شبیری همچون پدرش سید احمد شبیری زنجانی، امام جماعت در حرم حضرت معصومه(س) و مدرسه فیضیه بود.
زندگینامه
سید موسی شبیری زنجانی، ۸ رمضان سال ۱۳۴۶ق، ۱۰ اسفند سال ۱۳۰۶ش در قم زاده شد.[۱] پدر و مادر و اجداد او از خاندان و سادات اصیل زنجان بودند.[۲] پدر او سید احمد شبیری زنجانی، از فقیهان و عالمان دوره خود و از نزدیکان عبدالکریم حائری یزدی دانسته شده است.[۳] سید احمد، امام جماعت حرم حضرت معصومه(س) و مدرسه فیضیه بود.[۴] جد پدری سید موسی، سید عنایتالله دوسرانی (درگذشت: ۱۳۴۳ق) و جد مادری وی میرعلی نقی(درگذشت: ۱۳۶۷ق) نیز از عالمان مشهور زنجان بودند.[۵]
سید موسی در ۱۳۲۹ش با دختر آیتالله سید علیمحمد مجد ازدواج کرد که حاصل آن ۱۲ فرزند (شش پسر و شش دختر) بود.[۶] پنج پسر و همه دامادهای او حوزوی هستند.[۷]
تحصیل و تدریس
سیدموسی شبیری زنجانی، دروس حوزوی را از سال ۱۳۵۹ یا ۱۳۶۰ق آغاز کرد و دروس دوره سطح را در سه یا چهار سال به پایان برد. پس از آن در هفدهسالگی[۸] در درس سید صدرالدین صدر حاضر شد و به گفته سایت دفترش، او کمسنترین شرکتکننده در این درس بود.[۹] مرتضی مطهری، امام خمینی، سید رضا بهاءالدینی و مرتضی حائری از جمله اساتید وی در دوره مقدماتی و دوره سطح حوزه بود.[۱۰] سید حسین طباطبایی بروجردی و سید محمد محقق داماد را به عنوان اساتید اصلی آیتالله شبیری در درس خارج فقه و اصول نام بردهاند.[۱۱] وی یک دوره کامل درس خارج اصول و ۲۱ سال در درس خارج فقه سید محمد محقق داماد شرکت کرد.[۱۲] سید موسی، برای آشنایی با مبانی و نظرات حوزه علمیه نجف، دو بار در سالهای ۱۳۷۳ق و ۱۳۷۴ق به نجف سفر کرد و از درس خارج سید عبدالهادی شیرازی، سید محسن طباطبائی حکیم و سید ابوالقاسم خویی بهره برد.[۱۳]
او، امام موسی صدر را به عنوان اولین هممباحث و یکی از عوامل علاقهمندیاش به دروس حوزی معرفی کرده است.[۱۴] سید مهدی روحانی، احمدی میانجی، شهید بهشتی، ناصر مکارم شیرازی و موسوی اردبیلی را جزو هممباحثههای سید موسی یاد کردهاند.[۱۵]
آغاز تدریس درس خارج
شبیری زنجانی در دهه ۱۳۴۰ شمسی، از استادان مدرسه حقانی در قم بود.[۱۶] او تدریس خارج فقه در موضوع کتاب الحج را پیش از سال ۱۳۸۸ق (حدوداً بعد از ۴۰ سالگی) و در زمان حیات استاد خود سید محمد محقق داماد آغاز کرد و این درس ۱۵ سال طول کشید. درس خارج اصول نیز سالها از درسهای اصلی وی بود، اما ادامه نیافت و نکات لازم اصولی را در ضمن درس خارج فقه بیان میکرد.[۱۷]
ازجمله شاگردان مشهور وی رضا استادی،[۱۸] محمدمهدی شبزندهدار[۱۹] و سید جعفر مرتضی عاملی[۲۰] نام برده شده است.
مرجعیت
.jpg)
سید موسی شبیری زنجانی، یکی از هفت فقیهی بود که جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، پس از درگذشت محمدعلی اراکی در سال ۱۳۷۳ش، آنها را جایزالتقلید خواند.[۲۱]
نظرات خاص
برخی از دیدگاههای خاص شبیری زنجانی از این قرار است:
- اعتقاد به انسداد باب علم[۲۲]
- عدم اعتقاد به اختیارات گسترده حکومتی برای فقها.[۲۳]
- به جماعت نخواندن نماز عید: از نظر سید موسی، نماز عید را بنابر احتیاط، نباید به جماعت خواند.[۲۴] وی در جایی نماز جماعت عید را حتی به قصد رجاء نیز باطل دانسته است.[۲۵]
- از نظر او، بسیاری از روایات طبی را نمیتوان به صورت قطعی به ائمه(ع) نسبت داد. ازاینرو، نباید این گونه روایات را قطعی دانست. روایات طبی تنها در صورتی که قطعیالصدور باشد و دلالت آنها هم اطمینانی باشد و دلیل قطعی دیگری برخلاف آنها نباشد، میتوان به ائمه نسبت داد.[۲۶]
- گفته شده آیتالله شبیری معتقد بود ترویج و تشکیل پیاپی دهههای عزاداری به مرور زمان زمینهساز رویگردانی و انکار عزاداریها خواهد شد؛ افراط در عزاداری به تفریط در آن میانجامد.[۲۷]
آثار
از سید موسی شبیری زنجانی آثار متعددی در فقه و اصول و رجال و ... به یادگار مانده است که برخی از آنان عبارتند از:
- تحریر الجواهر و فتاوی الجواهر (کتاب حج)
- شرح بر مبحث حج عروة الوثقی
- تعلیقات برجامع احادیث شیعه (مباحث حج)
- تقریرات دروس حج، اجاره، خمس: هر یک از این درسها در شش مجلد تنظیم و منتشر شده است؛
- تقریرات دروس نکاح: که بیست مجلد از آن منتشر شده است.
- مناسک حج
- تعلیقه بر رجال شیخ طوسی
- تعلیقه بر رجال نجاشی
- اسناد اصحاب اجماع با تعیین راوی و مروی عنه (در پنج جلد)[۲۸]
- جرعهای از دریا: کتابی چهار جلدی، حاوی مقالات، تعلیقات و بیانات شفاهی شبیری زنجانی است. هر جلد این کتاب دارای سه فصل عربی، فارسی و طریقیات است. فصل «طریقیات» پارهای از گفتههای وی در مسیر خانه تا حرم حضرت معصومه(س) است. فصل اول این کتاب، حاوی ۱۴ اثر فارسی، شامل مقالات، مصاحبهها و تعلیقههای وی بر آثار فارسی است. فصل دوم، هشت اثر عربی است که بیشتر آنها تعلیقات است و فصل پایانی کتاب، طریقیات است که نکاتی علمی، تاریخی و اخلاقی را بازگو میکند و اشاراتی به شرح حال و ویژگیهای عالمان دین دارد.[۲۹] این کتاب در چهار جلد از سوی مؤسسه کتابشناسی شیعه در سالهای ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۸ش در قم و به زبان فارسی چاپ شد.[۳۰]
- تعلیقه بر کتاب «آشنای حق»: آشنای حق، شامل آثار و احوال عرفانی آقا محمد بیدآبادی (سده ۱۲ق) است. این کتاب در سال ۱۳۹۱ش از سوی انتشارات خویی چاپ شد.[۳۱] کتاب اصلی در سال ۱۳۷۹ش از سوی نشر نهاوندی انتشار یافته است.[۳۲]
مجموعه آثار آیتالله شبیری در قالب نرمافزار «مجموعه آثار حضرت آیتالله العظمی سید موسی شبیری زنجانی» از سوی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور گردآوری و منتشر شده است.[۳۳]
فعالیتها
.jpg)
- تأسیس مدرسه فقهی امام محمد باقر(ع). این مدرسه در ۱۳۸۰ش تأسیس شد و هدف از راهاندازی آن، مطالعات فقهی و پرورش فقیهان قویبُنیه اعلام شده است.[۳۴] دوره آموزشی این مدرسه، از پایه هفتم حوزه آغاز میشود و مجموعا ۱۲ سال ادامه مییابد.[۳۵]
- مرکز فقهی امام محمد باقر(ع). با هدف احیای آثار سید احمد شبیری زنجانی و نشر آثار سید موسی شبیری زنجانی، در اردیبهشت ۱۳۹۱ش تأسیس شد و در حوزه علوم فقه، اصول فقه، رجال، و فقه الحدیث فعالیت میکند. پاسخگویی به سوالات شرعی، تدوین و تنظیم دروس خارج شبیری زنجانی، و تدوین متون درسی و کمکدرسی حوزه، بخشی از اقدامات این مرکز است.[۳۶]
- او نماز جماعت را در حرم حضرت معصومه(س) پس از درگذشت پدرش، سید احمد شبیری زنجانی[۳۷] و مدتی نیز در مدرسه فیضیه اقامه میکرد.
- شبیری زنجانی برخی از اعلامیههای علیه نظام پهلوی را در دوران مبارزه امضاء کرده است.[۳۸]
درگذشت
سید موسی شبیری زنجانی ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش/۹ ربیعالثانی ۱۴۴۸ق پس از سه روز بستری در بیمارستان به علت بیماری ریوی[۳۹] در قم درگذشت.[۴۰] جنازه او چهارشنبه ۱ مهر پس از تشییع و اقامه نماز میت به امامت آیت الله سبحانی، در حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.[۴۱]
حوزههای علمیه قم[۴۲] و خراسان[۴۳] و نجف[۴۴] از روز دوشنبه ۳۰ شهریور تا آخر هفته تعطیل اعلام شد. سید مجتبی حسینی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، و مراجع تقلید شیعه همچون سیستانی، مظاهری، سبحانی، جوادی آملی، وحید خراسانی، مکارم شیرازی، نوری همدانی،[۴۵] بشیرحسین نجفی،[۴۶] و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مجمع جهانی شیعهشناسی و بسیاری از شخصیتها و مقامات سیاسی و مذهبی ایران و نیز عراق پیام تسلیت صادر کردند.[۴۷] در قم، سه روز عزای عمومی و روز چهارشنبه همزمان با تشییع و تدفین آیتالله شبیری، تعطیل اعلام شد.[۴۸] در زنجان نیز سهشنبه (۳۱ شهریور) تعطیل و سه روز عزای عمومی اعلام شد.[۴۹]
در پیام تسلیت سید مجتبی حسینی خامنهای، آیتالله شبیری زنجانی از محققین تراز اول شیعه در عصر حاضر و مجالس درس او مجالس تتبّع و تدقیق یاد شده است. همچنین در این پیام، به درسآموز بودن رفتار متواضعانه و پدرانهٔ ایشان با طلّاب و فضلا اشاره شده است.[۵۰]
پانویس
- ↑ «زندگینامه»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله شبیری زنجانی.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۸۵.
- ↑ «زندگینامه»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله شبیری زنجانی.
- ↑ «زندگینامه»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله شبیری زنجانی.
- ↑ «زندگینامه»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله شبیری زنجانی؛ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۸۷.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۹۵.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۹۵.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۸۷.
- ↑ زندگینامه، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۸۷.
- ↑ «اساتید اصلی معظّم له در دروس خارج»، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی؛ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۸۷.
- ↑ «اساتید اصلی معظّم له در دروس خارج»، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی؛ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۸۷.
- ↑ «سفر معظّمٌ له به نجف اشرف»، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی.
- ↑ شبیری زنجانی، جرعهای از دریا، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۷۰۶.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۸۸.
- ↑ فتحی، «از نجفآباد تا زنجان»، ص۵.
- ↑ زندگینامه، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی.
- ↑ صالح، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۴۰.
- ↑ «شبزندهدار کیست؟»، خبرگزاری فارس.
- ↑ زندگینامه علامه سید جعفر مرتضی عاملی، خبرگزاری ابنا.
- ↑ «۱۳۷۳: سال معرفی مراجع تقلید شیعیان»، سایت تاریخ ایرانی.
- ↑ «انسداد (قسمت اول) انسداد از دیدگاه آیةالله العظمی شبیری زنجانی»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی شبیري زنجانی.
- ↑ فتحی، «از نجفآباد تا زنجان». ص۵.
- ↑ «رسالۀ توضیح المسائل (نماز عید فطر و قربان)»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی شبیري زنجانی.
- ↑ «خیلی از روایات طبی، اَسناد درستی ندارند»، وبگاه مباحثات.
- ↑ «خیلی از روایات طبی، اَسناد درستی ندارند»، وبگاه مباحثات.
- ↑ «آیتالله شبیری زنجانی: افراط در عزاداریها به تفریط میانجامد»، خبرگزاری مهر؛ «افراط در عزاداری ها به تفریط می انجامد»، خبرگزاری جماران.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۴۹۰و۴۹۱؛ «آثار معظم له در فقه و اصول»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله العظمی شبیری زنجانی؛ «آثار معظم له در حدیث، رجال و درایه»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله العظمی شبیری زنجانی.
- ↑ «جرعهای از دریا».
- ↑ «جرعهای از دریا»، بنیاد محقق طباطبایی.
- ↑ «آشنای حق: درباره آقا محمد بیدآبادی».
- ↑ رجوع کنید به: «آشنای حق».
- ↑ «مجموعه آثار حضرت آیتالله العظمی سید موسی شبیری زنجانی»، وبگاه مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- ↑ «صفحه معرفی مختصر مدرسه»، سایت مدرسه فقهی امام باقر(ع).
- ↑ «نظام آموزشی مدرسه»، سایت مدرسه فقهی امام باقر(ع).
- ↑ «درباره ما»، مرکز فقهی امام محمدباقر(ع).
- ↑ فتحی، «از نجفآباد تا زنجان»، ص۵.
- ↑ فتحی، «از نجفآباد تا زنجان»، ص۵.
- ↑ «اطلاعیه دفتر آیتاللهالعظمی شبیری زنجانی دربارۀ وضعیت درمان معظمٌله و درخواست دعا برای سلامتی ایشان»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله شبیری زنجانی.
- ↑ «روح مطهر فقیه اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) ومرجع عالیقدر جهان تشیّع، آیت الله العظمی شبیری زنجانی (قدس الله سره الشریف) به لقاء الله پیوست»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله شبیری زنجانی.
- ↑ «پیکر مطهر آیتالله شبیری زنجانی در قم تشییع و به خاک سپرده شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «تعطیلی دروس حوزههای علمیه سراسر کشور به مناسبت ارتحال آیتالله العظمی شبیری زنجانی»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «دروس حوزه علمیه خراسان در پی درگذشت آیت الله شبیری زنجانی تعطیل شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «تعطیلی حوزه علمیه نجف در پی درگذشت آیتالله العظمی شبیری زنجانی»، خبرگزاری مهر.
- ↑ نگاه کنید به: «مرجع ژرف اندیش/ پیام های تسلیت ارتحال حضرت آیت الله شبیری زنجانی»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «آیت الله العظمی بشیر نجفی: ارتحال آیتالله العظمی شبیری زنجانی خسارتی بزرگ برای حوزه علمیه و عموم مؤمنان است»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ نگاه کنید به: «مرجع ژرف اندیش/ پیام های تسلیت ارتحال حضرت آیت الله شبیری زنجانی»، خبرگزاری شفقنا؛ «پیامهای تسلیت شخصیتها در پی ارتحال آیتالله شبیری زنجانی»، خبرگزاری ایسنا؛ «پیامهای تسلیت شخصیتها و احزاب سیاسی در پی درگذشت آیتالله شبیری زنجانی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «اعلام سه روز عزای عمومی در قم در پی رحلت آیت الله شبیری زنجانی»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «استان زنجان روز سهشنبه ۳۱ شهریور تعطیل است»، خبرگزاری جموری اسلامی.
- ↑ «پیام رهبر معظم انقلاب در پی ارتحال حضرت آیتاللهالعظمی شبیری»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
منابع
- «آشنای حق: اندیشه و رفتارهای سلوکی آقا محمد بیدآبادی»، سایت دار آخرت، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مرداد ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- «آشنای حق: شرح احوال و افکار آقامحمد بیدآبادی»، سایت خانه کتاب، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- «آغاز دروس معظم له»، سایت اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۳، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- «آیتالله شبیری زنجانی: افراط در عزاداریها به تفریط میانجامد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «اساتید اصلی معظم له در دروس خارج»، سایت اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۳، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- «افراط در عزاداری ها به تفریط می انجامد»، خبرگزاری جماران، تاریخ دج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- افشار، صبا، «جرعهای از دریا»، سایت موسسه کتابشناسی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- «پیام رهبر معظم انقلاب در پی ارتحال حضرت آیتاللهالعظمی شبیری»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «پیامهای تسلیت شخصیتها در پی ارتحال آیتالله شبیری زنجانی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «پیکر مطهر آیتالله شبیری زنجانی در قم تشییع و به خاک سپرده شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱ مهر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۴ مهر ۱۴۰۵ش.
- «تعطیلی دروس حوزههای علمیه سراسر کشور به مناسبت ارتحال آیتالله العظمی شبیری زنجانی»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- جاودان، محمد، «رجال نجاشی؛ سیر رجالنویسی متقدمان»، در مجله کیهان فرهنگی، ش۳۷، ص۱۶.
- «جرعهای از دریا»، سایت بنیاد محقق طباطبایی، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۶ش.
- جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، زیرنظر پژوهشکده باقرالعلوم، قم، نشر معروف، ۱۳۸۲ش.
- «خیلی از روایات طبی، اَسناد درستی ندارند»، وبگاه مباحثات، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آبان ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «درباره ما»، سایت مرکز فقهی امام محمد باقر(ع)، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- «رسالۀ توضیح المسائل (نماز عید فطر و قربان)»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله شبیری زنجانی، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «روح مطهر فقیه اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) ومرجع عالیقدر جهان تشیّع، آیت الله العظمی شبیری زنجانی (قدس الله سره الشریف) به لقاء الله پیوست»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله شبیری زنجانی، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «سفر معظم له به نجف اشرف»، سایت اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۳، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- شبیری زنجانی، سید موسی، جرعهای از دریا، قم، مؤسسه کتابشناسی، ۱۳۸۹ش.
- صالح، سید محسن، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، از آغاز تا اکنون، تهران، مرکز اسناد اسلامی، ۱۳۸۵ش.
- فتحی، علی اشرف، «از نجفآباد تا زنجان»، در نشریه بهار زنجان، ش۳۰۸، ۱۲ دی ۱۳۸۸ش.
- «مرجع ژرف اندیش/ پیام های تسلیت ارتحال حضرت آیت الله شبیری زنجانی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «معرفی مختصر مدرسه»، سایت مدرسه فقهی امام محمد باقر(ع)، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق سید موسی شبیری زنجانی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، [۱۴۰۷ق].
- «نظام آموزشی مدرسه»، سایت مدرسه فقهی امام محمد باقر(ع)، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- «ولادت»، سایت اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۳، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- «۱۳۷۳: سال معرفی مراجع تقلید شیعیان»، سایت تاریخ ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۳۹۷ش.
- مراجع تقلید ساکن قم
- مراجع تقلید قرن ۱۴ (شمسی)
- مراجع تقلید قرن ۱۵ (قمری)
- شاگردان آیتالله بروجردی
- شاگردان سید ابوالقاسم خویی
- امامان جماعت حرم حضرت معصومه
- اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
- فقیهان شیعه قرن ۱۵ (قمری)
- شاگردان سید محمد محقق داماد
- رجالیان شیعه قرن ۱۴ (شمسی)
- رجالیان شیعه قرن ۱۵ (قمری)
- شاگردان سید صدرالدین صدر
- مدرسان حوزه علمیه قم قرن ۱۴ (شمسی)
- دانشآموختگان حوزه علمیه قم (پس از سال ۱۳۰۰ شمسی)
- درگذشتگان سال ۱۴۰۵ شمسی
- درگذشتگان سال ۱۴۴۸ قمری
- درگذشتگان سال ۲۰۲۶ میلادی