محمد بن جعفر ابن نما

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اطلاعات فردی
نام کامل: محمد بن جعفر ابن نما
لقب نجیب الدین
نسب خاندان ابن نما
تاریخ تولد حدوداً ۵۶۵ق
تاریخ وفات ذیحجه ۶۴۵ق/۱۲۴۸م
محل دفن کربلا
شهر وفات حلّه
خویشاوندان
سرشناس
جعفر بن محمد بن نما حلی
اطلاعات علمی
استادان علی بن سعید راوندی، ابن ادریس حلی، محمد بن جعفر مشهدی، برهان الدین محمد قزوینی و پدرش
شاگردان سید بن طاووس، عبدالکریم بن احمد ابن طاووس، ابن علقمی، محقق حلی، یوسف بن علی حلی، یحیی بن سعید حلی

محمد بن جعفر ابن نَما (متولد حدوداً ۵۶۵ق) استاد محقق حلی و از معروف‌ترین علمای خاندان ابن نما. وی نزد اساتیدی چون ابن ادریس حلی، برهان الدین محمد قزوینی و جعفربن نما علم‌آموزی کرد. سید بن طاووس، عبدالکریم بن احمد ابن طاووس، ابن علقمی وزیر، محقق حلی، یوسف بن علی حلی از شاگردان وی محسوب می‌شوند.

خاندان

آل نما از جمله خاندان‏ هاى بزرگ حله است. نسبت این خاندان به قبيله ربيعه مى‏ رسد لذا آنان را به ربعی نیز می گویند.[۱]

زندگی‌نامه

ابو ابراهیم (ابوجعفر) محمد بن جعفر بن محمد (هبةالله) ابن نما، ملقب به نجیب الدین از معروف‌ترین علمای خاندان ابن نما است. از جزئیات زندگی و تحصیل او آگاهی دقیقی در دست نیست. اما از آنجا که سن وی را در هنگام مرگ، ۸۰ سال بیان کرده‌اند[۲]، احتمالاً در حدود سال ۵۶۵ق متولد شده است. اگر در متون فقهی، ابن نما به صورت مطلق بیاید، منظور محمد بن جعفر است که اندیشه‌هایش در میان فقها معروف است.[۳]

وفات

ابن نما در ذی‌حجه سال ۶۴۵ق در حلّه درگذشت و در کربلا به‌خاک سپرده شد.[۴] برخی نیز درگذشت و دفن او را در نجف ذکر کرده‌اند.[۵]

زندگی علمی

جایگاه

دوره ابن ادریس و سپس شاگرد بلند آوازه اش، ابن نما دوره بازنگری در اجتهاد و برون رفت از رکود و تقلید از آرای فقهی شیخ طوسی بود. یکی از مهم ترین منتقدین مکتب شیخ طوسی و تقلید از آن در این دوره نجيب الدين محمد بن جعفر بن هبه اللَّه بن نما بود که دو شاگردش علامه حلي (متوفای ۶۶۵ق) و أحمد بن طاوس حلي (متوفای ۶۷۳ ق) مشی استاد را پی گرفتند.[۶]

استادان

بر اساس اسناد برخی روایات، وی از بزرگان زیر بهره برده است:

شاگردان

تألیفات

گرچه در منابع گفته شده که وی دارای تألیفاتی بوده است[۱۵]، اما نه خود آن تألیفات در دسترس است و نه حتی نام آنها.

تاسیس حوزه علمیه حله

در سال ۶۳۶ق نجيب الدين بن‏ نما، کلاس های درسی را که نزديك به مكان منسوب به امام زمان بود، تعمير كرد و جمعى از فقها را در آن سكنى داد. از این زمان به تدریج حوزه علمیه حله اوج گرفت.[۱۶] بسيارى از بزرگان عصر تجدید اجتهاد نیز از حله برخاسته‌اند. چون مغولان به سوی عراق یورش بردند، گروهى از اهل حله نزد هلاكو، فرمانده لشكريان مغول رفته و از او امان گرفتند، لذا جلسات بحث و تدريس كلام و فقه داير ماند.[۱۷]

فرزندان

  • جعفر؛ لقبش نجم الدین است و فقیهی مبرز بود. مزار او در حله مقبره ای معروف است به مزار ابن نما.[۱۸]
  • أحمد؛ او نزد پدر کسب علم کرد و اجازه نقل روایت گرفت. وی ملقب به نظام الدین است.[۱۹]
  • ابو محمد اسماعیل؛ وی نیز از جمله فقهاء بود.[۲۰]

پانویس

  1. مجمع الآداب في معجم الألقاب، عبد الرزاق بن احمد، ابن فوطى، ۱۴۱۶ق٬ ج۱، ص۱۳۳
  2. امین، اعیان الشیعه، ج۹، ص۲۰۳.
  3. پاک‌نیا تبریزی، «آشنایی با منابع معتبر شیعه مقتل مثیر الاحزان و منیز سبل الاشجان»، ص ۱۶۸.
  4. حرعاملی، وسایل الشیعه، ج۲، ص۳۱۰.
  5. ابن نما، مثیر الاحزان، مقدمه طریحی، ۱۴۰۶ق، ص۹-۱۰.
  6. تأريخ الفقه و تطوراته (المنتخب)، جمعى از بزرگان، بی‌تا٬ ص۳۸
  7. ابن طاووس، فتح الابواب، ص۱۳۱، ۱۳۴.
  8. ابن طاووس، عبدالکریم، ص۴۸، ۷۲، ۸۷.
  9. ابن طاووس، الدروع الواقیه، ص۱۱۲
  10. مجلسی، بحار الانوار، ج۱۰۷، ص۴۷، ۵۲؛ نوری، مستدرک الوسایل، ج۳، ص۴۷۷.
  11. امين، أعيان الشيعة٬ ۱۴۰۳ق٬ ج‏۸٬ ص۲۲۶
  12. اعرجى، مناهل الضرب في أنساب العرب ۱۴۱۹ق٬ ص۴۷۵
  13. ابن طاووس، الدروع الواقیه، ص۷۵.
  14. ابن طاووس، عبدالکریم، فرحه الغری، ص ۴۸؛ ابن فوطی، تلخیص...، ج۴، جزء۱، ص۳۳۲-۳۳۳؛ حرعاملی، وسائل الشیعه، ج۲، ص۳۱۰؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۱۰۵، ص۴۴، ج۱۰۶، ص۲۱.
  15. حرعاملی، وسائل الشیعه، ج۲، ص۳۱۰.
  16. صدر، تكملة أمل الآمل، ۱۴۲۹ق٬ ج۴، ص۴۲۴
  17. گرجى، تاريخ فقه و فقها،۱۴۲۱ق٬ ص۲۲۷
  18. قمی، الكنى و الألقاب، ۱۳۶۸ش٬ ج۱، ص۴۴۲
  19. حر عاملی٬أمل الآمل في علماء جبل عامل، بی‌تا٬ ج۲، ص۲۴
  20. سبحانی٬ موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق٬ ج۷، ص۳۲۹

منابع

  • ابن نما، جعفر بن محمد، مثیر الاحزان و منیر سبل الاشجان، قم، مدرسة الإمام المهدی، ۱۴۰۶ق.
  • ابن طاووس، عبدالکریم بن احمد٬ فرحه الغری٬ نجف٬ ۱۳۶۸ق.
  • ابن طاووس، علی بن موسی٬ الدروع الوافیه٬ نسخه عکسی موجود در کتابخانه مرکز.
  • همو٬ فتح الابواب٬ به کوشش حامد خفّاف٬ بیروت٬ ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹م.
  • ابن فوطی، عبدالرزاق ابن احمد٬ تلخیص مجمع الآداب٬ به کوشش احمد حسینی٬ قم٬ ۱۴۰۱ق.
  • امین، محسن٬ اعیان الشیعه٬ بیروت٬ ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • پاک‌نیا تبریزی، عبدالکریم، آشنایی با منابع معتبر شیعه: مقتل مثیرالأحزان و منیر سبل الأشجان، مبلغان دی و بهمن ۱۳۸۹ - شماره ۱۳۶.
  • جمعى از بزرگان، تأريخ الفقه و تطوراته (المنتخب)،بی جا، بی نا، بی تا.
  • حر عاملی، محمدبن حسن٬ امل الآمل به کوشش احمد حسینی٬ بغداد٬ ۱۳۸۵ق.
  • سبحانى تبريزى، جعفر ، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چ اول، ۱۴۱۸ق.
  • قمى، عباس، الكنى و الألقاب، تهران، مكتبه الصدر، چاپ۵، ۱۳۶۸ش.
  • گرجى، ابو القاسم، تاريخ فقه و فقهاء، تهران، مؤسسه سمت، چ سوم، ۱۴۲۱ق
  • مجلسی، محمدباقر٬ بحارالانوار٬ بیروت٬ ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • نوری، حسین٬ مستدرک الوسائل٬ تهران٬ ۱۳۲۱ق.
  • ابن فوطى، عبد الرزاق بن احمد، مجمع الآداب في معجم الألقاب، تهران ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، سازمان چاپ و انتشارات، چ۱، ۱۴۱۶ق.
  • جمعى از بزرگان، تأريخ الفقه و تطوراته (المنتخب)، بی جا، بی نا، بی تا.
  • صدر، حسن، تكملة أمل الآمل، بيروت، دار المؤرخ العربي ، چ۱، ۱۴۲۹ق.
  • اعرجى، جعفر بن محمد، مناهل الضرب في أنساب العرب، قم، كتابخانه عمومى حضرت آيت الله العظمى مرعشى نجفى، چ۱، ۱۴۱۹ق.
  • حر عاملى، محمد بن حسن، أمل الآمل في علماء جبل عامل، بغداد، مكتبة الأندلس، چ۱ ٬ بی‌تا.

پیوند به بیرون