سید عبدالحسین لاری
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سید عبدالحسین موسوی دزفولی نجفی لاری |
| تاریخ تولد | ۱۲۲۶ش |
| محل زندگی | جهرم |
| تاریخ وفات | ۱۳۰۳ش |
| محل دفن | مقبره آقا در جهرم |
| شهر وفات | جهرم |
| خویشاوندان سرشناس | سید مجتبی موسوی لاری |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | شیخ محمدحسین کاظمی • ملا حسینقلی همدانی • میرزای شیرازی |
| شاگردان | سید عبدالباقی شیرازی • سید عبدالمحّمد موسوی |
| محل تحصیل | حوزه علمیه نجف |
| اجازه اجتهاد از | میرزای شیرازی • شیخ لطف الله مازندرانی • فاضل ایروانی |
| تألیفات | معارف السلمانی بمراتب الخلفاء الرحمانی • اکسیر السعاده فی اسرار الشهاده |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | مخالفت با قاجاریه و غیر مشروع خواندن حکومت محمدعلی شاه • فتوای جهاد علیه انگلیس |
| اجتماعی | اقامه نماز جمعه |
سید عبدالحسین موسوی دزفولی نجفی لاری (۱۲۲۶-۱۳۰۳ش) از فقهای شیعه در منطقه فارس و از حامیان نهضت مشروطه بود. سید عبدالحسین لاری از نجف اشرف برخاست، در ۲۲ سالگی به درجه اجتهاد رسید و پس از هجرت به لار در جنوب ایران، به مدت یک سال کنترل اداری-سیاسی منطقه را در دست گرفت. او با فتوای جهاد علیه انگلیسیها و اعلام غیرشرعی بودن حکومت محمدعلی شاه قاجار، از جمله روحانیون مبارز و معتقد به ولایت فقیه بود که اقداماتی همچون تشکیل نیروی نظامی، اجرای حدود اسلامی و چاپ تمبر اختصاصی با عنوان «پُست ملت اسلام» را انجام داد. او امر به معروف و نماز جمعه را واجب عینی میدانست و خود به اقامه نماز جمعه اقدام میکرد. لاری در ۴ شوال ۱۳۴۲ق (۱۳۰۳ش) درگذشت و آرامگاهش در جهرم واقع است.
زندگینامه و تحصیلات
سید عبدالحسین در نجف اشرف زاده شد. پدرش سید عبدالله، اهل دزفول بود که بعدها به نجف مهاجرت کرده بود. وی از هفت سالگی، تحصیلات ابتدایی خود را در مکتبخانه آغاز کرد و سپس به فراگیری علوم حوزوی و اسلامی پرداخت. سید لاری در دوران تحصیل، از محضر پنج تن از استادان بزرگ نجف بهره برد: فاضل ایروانی، شیخ محمدحسین کاظمی، شیخ لطفالله مازندرانی، ملا حسینقلی همدانی و میرزای شیرازی. تا زمانی که میرزای شیرازی در نجف اقامت داشت، در درس او حاضر میشد و پس از مهاجرت میرزا به سامرا، در جلسات درس چهار استاد دیگر شرکت کرد. وی در بیست و دو سالگی به درجه اجتهاد نائل آمد و از میرزای شیرازی، شیخ لطفالله مازندرانی و فاضل ایروانی اجازه اجتهاد دریافت کرد.[۱]
شاگردان
- سید عبدالباقی آیتاللهی شیرازی (داماد بزرگ سید)
- سید عبدالمحّمد موسوی آیتاللهی (فرزند بزرگ سید)
- سید علی اکبر آیتاللهی (فرزند سید)
- سید احمد فالی
- سید عبدالمحسن مُهری
- سید اسدالله اصفهانی (پدر آیتالله سید ابراهیم حقشناس)
- محمّد حسین نُخبَة الفقهایی لاری
- سید محمّد حسین نَسّابه لاری
- ملا علی نقی رحمانی جویمی
- غلامرضا، مشهور به فاضل جهرمی
- عطاءالله حقدان جهرمی
- عبدالحمید مهاجری
- سید محمّد علی شریعتمداری جهرمی
- عبدالصمد فاضلی فیروزآبادی.
هجرت به ایران
بهدلیل ستم گسترده حاکمان قاجار بر مردم منطقه لار، اهالی این منطقه با ارسال نامهها و هیئتهایی از میرزای شیرازی درخواست اعزام مجتهدی مبارز و شجاع را کردند تا ضمن جلوگیری از تعدیات حاکمان، به امور دینی و مذهبی مردم نیز رسیدگی کند. حاج علی لاری، معروف به حاج علی کبیر که در دوره اول مجلس شورای ملی به نمایندگی رسید و بعدها بهدست عمال ستمگر منطقه به شهادت رسید، بههمراه جمعی از سران لار به عراق نزد میرزای شیرازی رفت و درخواست خود را مطرح کرد. میرزای شیرازی در پاسخ گفته بود که در حال حاضر، چنین کسی را در نظر ندارم؛ مهلت دهید تا در این باب تدبیری کنم و شخص شایستهای را برای شما انتخاب کنم.
حاج علی و همراهان برای یافتن عالمی شایسته جهت هجرت به لار، ابتدا به نجف اشرف رفتند. در آنجا با سید مرتضی کشمیری ملاقات کردند و از او درخواست کردند به لار بیاید، اما وی نپذیرفت و سید عبدالحسین را برای این کار مناسبتر دانست. سپس حاج علی و همراهان نزد سید عبدالحسین رفتند. او در آن زمان ۴۵ سال داشت و به دلیل کرسی تدریس و اشتغال به تألیف، درخواست را نپذیرفت. اما حاج علی به سامرا رفت و ماجرا را با میرزای شیرازی در میان گذاشت و از او خواست که به سید عبدالحسین امر کند. میرزای شیرازی نیز به سید دستور داد که دعوت را بپذیرد. سید عبدالحسین که فرمان استاد را واجبالاطاعه میدانست، عازم ایران و لار شد.[۲]
درگذشت
سید عبدالحسین لاری در ۴ شوال ۱۳۴۲ق برابر با ۱۹ اردیبهشت ۱۳۰۳ش، پس از بازگشت از اقامه نماز جمعه، در منزل خود درگذشت.[۳] مرقد او در شهر جهرم به»مقبره آقا» مشهور است. آیتالله خامنهای در سال ۱۳۶۷ش در سفر به جهرم، بر سر مزار او حاضر شد و از علاقه خود به وی سخن گفت.[۴]
اقدامات
برخی از اقدامات و فعالیتهای لاری به این شرح است:
اقتدار دینی یا حکومت اسلامی
سید لاری معتقد به ولایت فقیه بود و حکومت را از شؤون فقیه جامع الشرایط میدانست.[۵] از سوی دیگر، بازگشت سید عبدالحسین لاری به لارستان مصادف با بهتوپبستن مجلس شورای ملی و آغاز دورهه استبداد صغیر بود. سید در نخستین واکنش، حکومت محمدعلی شاه را غیرمشروع و همکاری با آن را برای عموم مسلمانان حرام دانست و نوشت: «واجب است تبدیل سلطنت امویه قاجاریه به دولت حقه اسلامیه».[۶] از طرف دیگر، خلأ قدرت سیاسی در فارس و مناطق جنوبی موجب مختل شدن اداره امور شده بود. دستورات دولتی توسط مردم نادیده گرفته میشد و ضابطین محلی قدرت اجرایی نداشتند. حاکم لارستان به دلیل درگیری خونین سال (۱۳۲۶ق) قادر به حضور در شهر نبود و با نیروهای نظامی خود منطقه را ترک کرده بود. شهر لار و مراکز همجوار آن از نیروهای دولتی خالی شد و امور جاری مختل گردید. سید لاری در چنین شرایطی در مقر خود در شهر لار، در راستای اهداف اسلامی، اقداماتی را به انجام رساند.[۷] مهمترین اقدامات او در این دوره عبارتند از:
- تشکیل نیروی نظامی و انتظامی انقلابیون، با استفاده از نشان و علامت ویژه خود.
- چاپ و تکثیر تمبر مخصوص با عنوان «پست ملت لار» و «پست ملت اسلام».
- اجرای حدود اسلامی در مناطق و نواحی تحت سلطهٔ خود.
- اخذ مالیاتهای شرعی از اقشار مختلف مردم منطقه.
- اعطای نشان و القاب به سرداران و سران نظامی و مذهبی نهضت.
- اعلام غیرشرعی بودن حکومت محمدعلی شاه قاجار.[۸]
پس از هجرت به لار، سید عبدالحسین با حمایت تجار جنوب و نیروهای نظامی وفادار از عشایر و شبهعشایر منطقه، توانست به مدت یک سال، نظم و کنترل اداری-سیاسی جنوب فارس را در دست گیرد. او در این دوران، با استقلال عمل بالا، احکام سیاسی و فقهی را بدون توجه به واکنش دولت مرکزی و سردمداران سنتی فارس اجرا میکرد.[۹] این رویکرد از دو منظر کاملاً متفاوت ارزیابی شده است:
- دیدگاه موافقان (که عمدتاً بر منابع تاریخی نزدیک به جریان لاری تکیه دارند) این اقدامات را در چارچوب نظمدهی محلی و اجرای شرع میدانند.
- دیدگاه مخالفان این اقدامات را «شورش علیه دولت مرکزی» و «تجزیهطلبی» خواندهاند و معتقدند سید لاری با این کارها، حاکمیت وقت را نادیده گرفته و تن به قوانین مملکتی نداده است.[۱۰]
امر به معروف و برپاداشتن نماز جمعه
سید عبدالحسین لاری، ترک امر به معروف و نهی از منکر را عامل اصلی ستم و گستاخی حاکمان قاجار میدانست و ازاینرو، احیای این فریضه را در صدر برنامههای خود قرار داد. او با نگاه فقهی سختگیرانه امر به معروف و نهی از منکر را واجب عینی (نه کفایی) میدانست و در اجرای حدود و تعزیرات شرعی هیچ مسامحهای نمیپذیرفت. نماز جمعه را نیز واجب عینی و از مناصب فقیه جامعالشرایط تلقی میکرد. از این رو از حدود سال ۱۳۱۰ق، شخصاً به اقامه نماز جمعه پرداخت و در بیشتر شهرها، امامان جمعه مورد تأیید خود را منصوب کرد. گفته شده چنان به این فریضه پایبند بود که ترک آن را جایز نمیشمرد؛ حتی در سفر زیارتی مشهد (۱۲۷۹ش)، در صحن حرم امام رضا(ع) نماز جمعه اقامه کرد.[۱۱]
فتوای جهاد علیه انگلیسیها
سید لاری قرارداد ۱۹۰۷م را که ایران را به دو منطقه نفوذ میان دولتهای انگلیس و روس تقسیم میکرد، باطل و غیرقانونی شمرد. در جنگ جهانی اول، در فرمانهایی که برای سردار عشایر قشقایی، صولتالدوله، صادر کرد، بر جهاد علیه انگلیسیها تأکید نمود و فرمود:
سید لاری از انگلیسیها به «ابالیس انگلیس» یاد میکند و فجایع همسایه شمالی، دولت روس را نیز نادیده نمیگیرد و درباره سیاست مکارانه آنان با ملت مسلمان ایران هشدار داده، آنان را «روس بدتر از مجوس» مینامد. او قراردادها و معاهداتی را که حاکمان کشورهای اسلامی با بیگانگان منعقد ساخته و زمینهساز نفوذ و اشغال سرزمینهای اسلامی شده است، باطل و غیرقابل قبول میداند و بر قانون شریعت اسلام تأکید میورزد و استرداد سرزمینهای غصبشده و قطع دست استعمارگران را از طریق دعوت ملل مسلمان به «جهاد» و «اتحاد» ممکن میداند.[۱۲]
- بیانیه دفاعیه در جنگ بینالملل اول[۱۳]
- معارف السلمانی بمراتب الخلفاء الرحمانی.[۱۴] که دربارهٔ گستره و ماهیت علم پیامبر و علم امامان است.[۱۵]
- رساله در عقوبت حب دنیا.
- رساله سؤال و جواب از مصرف اجناس خارجی[۱۶]
- اکسیر السعاده فی اسرار الشهاده.
- ولایت الفقیه.[۱۷]
- آیات الظالمین.
- رسالة وجیزة فی کمّیة علم الامام و کیفیته. که رسالهای کوتاه است درباره علم پیامبر و علم امام و خلاصه رساله معارف السلمانی که آن نیز درباره علم پیامبر و علم امام است.[۱۸]
- قانون اداره بَلَدیه
- قانون اتحاد دولت و ملت
- قانون مشروطه مشروعه
- هدایة الطالبین فی اصول الدین
- تعلیقات المکاسب
- کتاب الاصول
- حاشیه بر فرائد الاصول نوشته شیخ مرتضی انصاری
- حاشیه بر شرح کبیر
- حاشیه بر قوانین الاصول.[۱۹]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ رنجبر، سیری در زندگی فعالیتها و اندیشه سیاسی سید عبد الحسین موسوی لاری، ص۱۹۰.
- ↑ رنجبر، سیری در زندگی فعالیتها و اندیشه سیاسی سید عبد الحسین موسوی لاری، ص۱۹۲، جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ج۲، ص۴۰۶.
- ↑ حائری، روزشمار شمسی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۵.
- ↑ راز علاقه رهبر انقلاب به آیتاللهالعظمی لاری، سایت دفتر آیتالله خامنهای.
- ↑ میرشریفی، برگهای بیخزان، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۱.
- ↑ میرشریفی، برگهای بیخزان، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۱.
- ↑ وثوقی، آیتالله عبدالحسین لاری و جنبش مشروطهخواهی، ۱۳۸۳ش.
- ↑ وثوقی، آیتالله عبدالحسین لاری و جنبش مشروطهخواهی، ۱۳۸۳ش.
- ↑ وثوقی، آیتالله عبدالحسین لاری و جنبش مشروطهخواهی، ۱۳۸۳ش.
- ↑ طباطبایی، سیاستورزی سید عبدالحسین لاری، سایت مباحثات.
- ↑ رنجبر، سیری در زندگی فعالیتها و اندیشه سیاسی سید عبد الحسین موسوی لاری، ص۱۹۳.
- ↑ رنجبر، سیری در زندگی فعالیتها و اندیشه سیاسی سید عبد الحسین موسوی لاری، ص۲۰۵؛ آیتاللهی، «اندیشه جهاد اسلامی در آثار سید عبدالحسین لاری»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای اسلامی.
- ↑ میرشریفی، برگهای بیخزان، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۶.
- ↑ میرشریفی، برگهای بیخزان، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۹.
- ↑ نادم، علم امام (مجموعه مقالات)، ۱۳۸۸ش، ۱۳۸۲ش، ص۹۹.
- ↑ میرشریفی، برگهای بیخزان، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۷.
- ↑ میرشریفی، برگهای بیخزان، ۱۳۸۲ش، ص۱۴۵.
- ↑ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق،ج۲۱، ص۱۹۲؛ نادم، علم امام (مجموعه مقالات)، ۱۳۸۸ش، ص۹۹.
- ↑ علیخانی و همکاران، اندیشه سیاسی متفکران مسلمان، ۱۳۹۰ش، ج۱۰، ص۲۲۱.
منابع
- آیتاللهی، سید محمدتقی، «اندیشه جهاد اسلامی در آثار سید عبدالحسین لاری»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای اسلامی.
- رنجبر، محسن، سیری در زندگی فعالیتها و اندیشه سیاسی سید عبد الحسین موسوی لاری، آموزه تابستان ۱۳۸۲ - شماره ۳.
- جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، قم، مرکز تحقیقات رایانهای قائمیه اصفهان.
- علی اکبر علیخانی و همکاران، اندیشه سیاسی متفکران مسلمان، جلد دهم، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، ۱۳۹۰ش.
- گفتگو با سید محمدتقی آیت الهی. سایت دفتر آیتالله خامنهای.
- میرشریفی، سیدعلی، برگهای بیخزان، دلیل ما، چاپ اول، سال چاپ: تابستان ۱۳۸۲ش.
- وثوقی، باقر، آیتالله لاری و جنبش مشروطهخواهی، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، بهار ۱۳۸۳.
- نادم، محمدحسن، علم امام (مجموعه مقالات)، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ۱۳۸۸ش.
- سیاستورزی سید عبدالحسین لاری، سید هادی طباطبایی، سایت مباحثات، تاریخ نشر: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.