سید محمدباقر خوانساری

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمدباقر خوانساری
آرامگاه خاندان روضاتی.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: سید محمد باقر موسوی چهارسوقی خوانساری اصفهانی
لقب چهارسوقی، صاحب روضات الجنات
تاریخ تولد ۱۲۲۶ق
زادگاه خوانسار
محل زندگی اصفهان
تاریخ وفات ۱۳۱۳ق
شهر وفات اصفهان
خویشاوندان
سرشناس
سید محمدمهدی خوانساریزین العابدین خوانساری
اطلاعات علمی
استادان سید محمدباقر رشتیسید ابراهیم قزوینیزین‌ العابدین خوانساریسید حسن مدرس • و...
شاگردان شیخ الشریعه اصفهانیسید محمد کاظم طباطبائی یزدیابوتراب خوانساریدرچه ای • و...
محل تحصیل خوانساراصفهانکربلا
تألیفات روضات الجناتاحسن العطیةقرة العین و سرور النشأتین • تلخیص مجموعه ورّام و...

سید محمّدباقر خوانساری (۱۲۲۶-۱۳۱۳ق)، معروف به صاحب روضات نویسنده روضات الجنات، از شرح‌حال‌نویسان شیعه در قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم قمری است. خوانساری تحصیلاتش را در خوانسار، نزد جدش جعفر بن حسین خوانساری آغاز کرد و در اصفهان نزد محمد باقر شفتی و در کربلا نزد سید ابراهیم موسوی قزوینی شاگردی کرد. شریعت اصفهانی، ابوتراب خوانساری و سید محمد کاظم طباطبائی یزدی نزد او شاگردی کردند. مهمترین اثر خوانساری روضات الجنات است. او اجازه اجتهاد دارد و آثاری نیز در فقه و اصول نوشته است. خوانساری در ۱۳۱۳ق در اصفهان درگذشت و در تخت فولاد به خاک سپرده شد.

خاندان

نوشتار اصلی: خاندان خوانساری

خاندان سید محمد باقر، به روضاتی یا روضاتیان شهرت دارند.[۱] این خاندان نسبشان به امام کاظم(ع) می‌رسد[۲]، چنان که سید محمدباقر خوانساری خود را موسوی خوانساری معرفی کرده است.[۳]

جند تن از این خاندان در شمار عالمان دین بوده‌اند.[۴]

مهاجرت به خوانسار

جد اعلای این خاندان به هنگام سقوط اصفهان توسط افغانان، در حدود ۱۱۳۵ق از اصفهان به خوانسار کوچ کرد و فرزندان وی که تا مدتی در خوانسار می‌زیستند، به خوانساری شهرت یافتند.

بازگشت به اصفهان

زین العابدین (د ۱۲۵۷)، پدر محمدباقر به اصفهان بازگشت و در محله چهار سوی شیرازی‌ها سکونت گزید و از همین روی نوادگان وی به چهار سوقی (یا چهار سویی) شهرت یافتند.[۵]

ولادت و درگذشت

سید محمد باقر خوانساری در وصیت‌نامه خود آورده است که در سال ۱۲۲۶ق در خوانسار زاده شد.[۶]

وی در ۸ جمادی‌الاول ۱۳۱۳ق[۷]در اصفهان درگذشت[۸] و در تخت فولاد به خاک سپرده شد.[۹] شعراء در سوگ وی اشعاری سروده‌اند.[۱۰]

استادان

  • در ایران

سید محمد باقر خوانساری تحصیلات ابتدائی را در زادگاه خویش و از جدّش سید ابوالقاسم جعفر (د۱۲۴۰) فرا گرفت.[۱۱]

او پس از وفات جدش٬ همراه با پدر و برادرانش به اصفهان کوچ کرد[۱۲] و در محضر علمای زیر به کسب علم پرداخت:

او در ۱۲۵۳ق برای زیارت عتبات عالیات به عراق سفر کرد و در کربلا، از محضر سید ابراهیم موسوی قزوینی، صاحب ضوابط الاصول، استفاده کرد. سید محمد باقر با این استادش مؤانستی شایسته داشت، به طوری که حتی پس از مراجعت به اصفهان، میان آنها نامه‌نگاری برقرار بود.[۱۵] شیخ محمدحسن نجفی صاحب جواهر الکلام را دیگر استاد خوانساری گفته‌اند.[۱۶]

اجازه روایت

او از پدر و استادانش [۱۷] ‏و نیز برخی بزرگان چون محمد بن علي كاشف الغطاء و محمد قاسم بن محمد الوندی نجفی[۱۸] اجازه روایت و اجتهاد داشت و ریاست علمی و مذهبی در اصفهان به او منتهی می‌شد و حوزه درسش محل حضور اهل علم بود.[۱۹]

شاگردان مشهور

فرزندان

سید محمد باقر خوانساری، ۸ فرزند پسر داشت که فرزند هفتم در کودکی درگذشت و ۷ تن دیگر همگی به تحصیل علم حوزوی پرداختند.[۲۱]

محمد مسیح (د ۱۳۲۵) و احمد (د ۱۳۴۱) از برجسته‌ترین و مشهورترین فرزندان او در فضل و دانش بودند.[۲۲]

آثار

کتاب روضات الجنات.jpg

آثار ادبی

سید محمد باقر خوانساری، قصیده‌های فراوانی به عربی و فارسی در موضوعات مختلف، به ویژه در مدح و مرثیه اهل بیت(ع) سروده است.[۳۲] نثر وی عموما مسجع و متکلفانه است. نمونه‌ای از این نثر، علاوه بر خطبه بلیغ و بی‌نقطه او[۳۳]، نامه‌هایی است که به برخی از بزرگان و دانشمندان معاصر خویش نگاشته است.[۳۴]

پانویس

  1. آقا بزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، قسم، ۱۴۰۴ق٬ ص۵۹۱ ؛ جعفریان، اسنادی از خاندان روضاتیان٬ ۱۳۸۲ش٬ (مقدمه)، ص۱۵.
  2. روضاتی، زندگانی حضرت آیت الله چهارسوقی حاوی...٬ ۱۳۳۲ش٬ ص۶۳.
  3. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۱، ص۲.
  4. جعفریان، اسنادی از خاندان روضاتیان، ۱۳۸۲ش٬ ص۱۵(مقدمه) ؛ برای فهرستی از آنان حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۲۰، ۹۸۹-۹۹۲ و ج۵، ۱۴۹۶-۱۴۹۸ ؛ روضاتی، زندگانی حضرت آیت الله چهارسوقی حاوی...٬ اصفهان٬ بی‌جا٬ ۱۳۳۲ش٬ ص۷۵-۷۸، ۷۹-۸۱.
  5. حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۷۹۸-۷۹۹ ؛ جعفریان، اسنادی از خاندان روضاتیان،۱۳۸۲ش٬ ص۱۶-۱۷(مقدمه).
  6. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۲، ص۱۰۵.
  7. مهدوی، اعلام اصفهان، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۹۲.
  8. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش٬ ج۳، ص۳۶۷ ؛ حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۱۵ ؛ مهدوی، تذکرة القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان، ۱۳۴۸ش٬ ص۱۷۷.
  9. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش٬ ج۳، ص۳۶۷ ؛ حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۱۵.
  10. برای نمونه، نک: حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۱۶-۸۱۹ ؛ برای آگاهی از متن وصیت نامه وی خطاب به فرزندش، محمد مهدی، نک: روضاتی، زندگانی حضرت آیت الله چهارسوقی حاوی...٬ ۱۳۳۲ش٬ ص۸۴-۸۸.
  11. حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ۸۰۳.
  12. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۲، ص۱۰۶.
  13. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۲، ص۱۰۵-۱۰۷ ؛ حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۰۰ ؛ مهدوی، تذکرة القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان، ۱۳۴۸ش٬ ص۱۷۶.
  14. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۱، ص۴(مقدمه).
  15. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۱۰، ص۴-۴۲.
  16. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۱، ص۴(مقدمه).
  17. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۲، ص۱۰۶- ۱۰۸ ؛ گزی برخواری، تذکرة القبور، ص۵۶ ؛ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش٬ ج۳، ص۳۶۶
  18. گروه علمى موسسه امام صادق (ع)، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱۴ ٬ ص۶۱۱.
  19. حبیب آبای، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۰۲-۸۰۴.
  20. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش٬ ج۳، ص۳۶۶ ؛ حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۰۴-۸۰۶ ؛ مهدوی٬ تذکرة القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان، ۱۳۴۸ش٬ ص۱۷۶.
  21. موسوی خوانساری، مقدمه، ص۲۴۴-۲۹۱ ؛ حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۲۰ ؛ اسنادی از خاندان روضاتیان، مقدمه جعفریان، ۱۳۸۲ش٬ ص۱۸(مقدمه) ؛ روضاتی، صاحب روضات الجنات٬ ۱۳۷۱ش٬ ص۶۲-۶۳.
  22. درباره شرح حال آنان، حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۶۴ش، ج۵، ص۱۷۰۴-۱۷۰۶ ؛ روضاتی، زندگانی حضرت آیت الله چهارسوقی حاوی...٬ ۱۳۳۲ش٬ ص۷۹-۸۱.
  23. اعتماد السلطنه، المآثر و الآثار، ۱۳۶۳ش٬ ص۲۱۷.
  24. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۲، ص۱۰۹ ؛ آقا بزرگ طهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق٬ ج۱۷، ص۷۳.
  25. مشار، فهرست کتابهای چاپی فارسی، ۱۳۵۵ش٬ ج۲، ستون۲۵۳۱.
  26. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۲، ص۱۱۰ ؛ گزی برخواری، تذکرة القبور، ۱۳۷۱ش٬ ص۵۷.
  27. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق٬ ج۴، ص۱۷۷.
  28. حیبب آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۰۱.
  29. آقا بزرگ طهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق٬ ج۱۵، ص۱۶۱ ؛ مهدوی، تذکرة القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان، ۱۳۴۸ش٬ ص۱۷۷.
  30. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۲، ص۱۱۰ ؛ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش٬ ج۳، ص۳۶۶ ؛ آقا بزرگ طهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق٬ ج۶، ص۹۱-۱۷۵.
  31. جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ ش٬ ج۳ ٬ ص۱۵۴. (۱۱مورد اخیر)
  32. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۲، ص۱۱۰.
  33. حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۰۱.
  34. خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ۱۳۹۰ق٬ ج۲، ص۱۱۰؛ حبیب‌آبادی، مکارم الاثار٬ ۱۳۵۱ش٬ ج۳، ص۸۰۲.

منابع

  • منبع مقاله دانشنامۀ جهان اسلام، ج ۱۶، ص۳۸۵-۳۸۷ .
  • آقا بزرگ طهرانی، محمدمحسن٬ الذریعة الی التصانیف الشیعة، چاپ علی نقی ممنزوی و احمد منزوی، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
  • آقا بزرگ طهرانی، محمدمحسن٬ طبقات اعلام الشیعة، الکرام البررة، مشهد، قسم ۱-۲، ۱۴۰۴.
  • جعفریان، رسول (به کوشش )٬ اسنادی از خاندان روضاتیان، قم، انصاریان، ۱۳۸۲ش.
  • اعتماد السلطنة، محمدحسن بن علی٬ المآثر و الآثار، در چهل سال تاریخ ایران، چاپ افشار، ج۱، تهران، اساطیر، ۱۳۶۳ش.
  • انصاری، محمد بن حسن بن جابری٬ علمای اصفهان، با حواشی معلم حبیب‌آبادی، چاپ ناصر باقری بیدهندی، در میراث ملل اسلامی ایران، دفتر ۲، به کوشش رسول جعفریان، قم کتابخانۀ مرعشی نجفی، ۱۳۷۴ش.
  • حبیب‌آبادی، محمدعلی٬ مکارم الآثار، اصفهان، ج۳، ۱۳۵۱ش.ج۶، ۱۳۶۴ش، ج۷، ۱۳۷۴ش.
  • خوانساری، محمد باقر٬ روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، قم٬ چاپ اسدالله اسماعیلیان، ۱۳۹۰-۱۳۹۲.
  • کحّاله، عمر رضا٬ معجم المؤلفین، دمشق، ۱۹۵۷-۱۹۶۱، چاپ افست، بیروت، بی‌تا.
  • گزی برخواری، عبدالکریم بن مهدی٬ تذکرة القبور، قم٬ چاپ ناصر باقری بیدهندی، ۱۳۷۱ش.
  • مدرس تبریزی، محمد علی٬ ریحانة الادب، تهران، ۱۳۶۹ش.
  • مشار، خان‌بابا٬ فهرست کتابهای چاپی فارسی، تهران، ۱۳۵۰-۱۳۵۵ش.
  • مهدوی، مصلح الدین٬ تذکرة القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان، اصفهان، ۱۳۴۸ش.
  • روضاتی٬ جعفر٬ صاحب روضات الجنات در مجله مسجد٬ سال۱ ٬ ش۶ ٬ ۱۳۷۱ش.
  • روضاتی٬ محمدعلی٬ زندگانی حضرت آیت الله چهارسوقی حاوی شرح حال بیش از یکص دنفر از رجال قرون اخیره٬ اصفهان٬ بی‌جا٬ ۱۳۳۲ش.

پیوند به بیرون