آقا حسین خوانساری

از ویکی شیعه
آقا حسین خوانساری
اطلاعات فردی
نام کامل حسین بن جمال الدین محمد خوانساری
لقب محقق خوانساری
تاریخ تولد ۱۰۱۶ق
زادگاه اصفهان
تاریخ وفات ۱۰۹۸ق در ۸۲ سالگی
محل دفن قبرستان تخت فولاد، تکیه آقا حسین خوانساری
شهر وفات اصفهان
خویشاوندان
سرشناس
آقا جمال خوانساری
اطلاعات علمی
استادان میرفندرسکی، سلطان العلماء و محقق سبزواری
شاگردان سید نعمت الله جزایری
محل تحصیل مدرسه خواجه ملک اصفهان
اجازه روایت از محمدتقی مجلسی
تألیفات مشارق الشموس فی شرح الدروس، الرساله فی مقدمه‌الواجب
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
اجتماعی نیابت شاه سلیمان صفوی در برخی از سفرها

حسین بن جمال الدین محمد خوانساری، معروف به محقق خوانساری (۱۰۱۶-۱۰۹۸ق/۱۶۰۷-۱۶۸۷م) از فقهای مکتب فقهی اصفهان و حکیم شیعی در دوره صفوی که در دانش فلسفه و حکمت تبحّر داشت.

او در آغاز به کلام و فلسفه گرایش داشت، ولی بعدها به فقه و اصول علاقمند و در این رشته معروف شد و ریاست علمی و مذهبی زمان بر او مسلّم گردید.

خوانساری در ۱۰۹۸ق یا ۱۱۰۰ق در ۸۲ سالگی در اصفهان درگذشت و در قبرستان تخت فولاد اصفهان، نزدیک قبر بابا رکن الدین مدفون گردید، که این بخش از قبرستان تخت فولاد، به تکیه آقا حسین خوانساری معروف شده‌است.

زندگینامه

آقاحسین خوانساری در خوانسار به دنیا آمد.[۱] پیش از رسیدن به سن بلوغ، به قصد کسب معارف و علوم اسلامی به اصفهان رفت و در مدرسه خواجه‌ملک، به تحصیل پرداخت. در اصفهان از محضر استادان بسیاری استفاده کرد و به همین جهت خود را «تلمیذ البشر» نامید که اشاره به کثرت استادهایش داشته باشد.

فقر و تنگدستی که در دوران تحصیل گریبان گیرش بود، مانع پیشرفت وی نشد تا جایی که به «استاد الکل فی الکل» مشهور گردید.[۲] شاه سلیمان صفوی جبّه گران بهای خود را برای او فرستاد و در یکی از سفرها نیابت سلطنت و رسیدگی به کارهای کشوری را به وی واگذار کرد. آقاحسین با وجود مقام و رفاهی که داشت، همواره پناه بینوایان و تهیدستان بود. او در دانش های معقول و منقول تبحّر داشت و به گفته افندی اصفهانی «پشتوانه اهل علم» بود.[۳] وی تولیت مدرسه «جده صاحبقرانی» اصفهان را بر عهده داشت.[۴]

اساتید

شاگردان

آقاحسین خوانساری در هر دو رشته معقول و منقول تدریس می‌کرد به همین جهت به «استاد الکل فی الکل» معروف گشت. وی شاگردان بسیاری داست چنان که گفته شده اكثر علماى ايران تلميذ ايشان‏ است.[۷] برخی از شاگردان او عبارتند از:

آثار

آقاحسین خوانساری نویسنده‌ای پرکار بود و آثاری فراوان از خود به یادگار گذاشت. نوشته‌های او را می‌توان به ۳ دسته تقسیم کرد:

الف آثار چاپی:

  • مشارق الشموس فی شرح الدروس. کتاب معروف او در فقه، که شرحی است بر کتاب‌ الدروس الشرعیه نوشته شهید اول ابوعبدالله محمدبن مکی عاملی (۷۳۴-۷۸۴ق/۱۳۳۴-۱۳۸۲م). این کتاب ناتمام است و آقاحسین موفق نشده است، شرح مبحث اخبار ائمه و گفتارهای فقیهان امامی در هر مبحث را به اتمام برساند.[۱۴] این کتاب به گفته صاحب روضات‌الجنات از لحاظ کثرتِ تحقیقات، کم‌نظیر است.[۱۵] این کتاب ۲ بار در ۱۳۰۵ و ۱۳۱۱ق/۱۸۸۸ و ۱۸۹۳م در تهران چاپ شده است.
  • تعلیقه بر حاشیه محقق سبزواری. تهران، ۱۳۱۷ق/۱۸۹۹م.
  • الرسالة فی مقدمةالواجب، ایران، ۱۳۱۷ق/۱۸۹۹م.

ب آثار خطی:

تکیه خوانساری‌ها در مزار تخت پولاد. در این بقعه حدود هفتاد نفر از صالحان و عالمان مدفونند.

آثار خطی او به‌طور گسترده‌ای در کتابخانه‌های ایران موجود است و کمتر کتابخانه‌ای است که چند اثر از او را نداشته باشد.

ازجمله این کتابخانه‌ها می‌توان موارد ذیل را برشمرد: [۱۸]

قبر آقا جمال خوانساری و آقا حسین خوانساری در تکیه آقا حسین خوانساری (قبرستان تخت فولاد اصفهان)

ج آثار منسوب:

ازدواج و فرزندان

چون خوانساری به مجلس درس محقق سبزواری وارد شد بسیار مورد توجه او قرار گرفت و در قسمتی از خانه او سکونت گزید. محقق خواهرش را نیز بدو تزویج نمود.[۱۹] او در فرزند در زمره عالمان دارد:

درگذشت

وفاتش در ۱ رجب سال ۱۰۹۸ق[۲۱] یا ۱۱۰۰ق[۲۲] در اصفهان بوده‌است و در قبرستان تخت فولاد اصفهان، نزدیک قبر بابا رکن الدین مدفون گردید. شاه سليمان براى او بقعه عالى بنا كرد.[۲۳] آقا جمال‌الدین خوانساری وآقا رضی‌الدین خوانساری، پسران وی نیز در همانجا مدفون هستند، که به تکیه آقا حسین خوانساری (تکیه خوانساری‌ها) معروف شده‌است.

بزرگداشت

در شهريور سال ۱۳۷۸ ش كنگره‏ اى سه روزه در بزرگداشت مرحوم خوانسارى برگزار شد. نشست های این کنگره در شهرهای قم، اصفهان‏ و خوانسار بوده است. [۲۴]

پانویس

  1. خوانساری٬ روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات، ۱۳۹۰ق، ج‏۲، ص۳۵۰
  2. خوانساری٬ روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات، ۱۳۹۰ق، ج‏۲، ص۳۵۰
  3. افندی اصفهانی، ریاض‌العلماء، ص ۵۷.
  4. آزاد کشمیری، نجوم السماء فى تراجم العلماء٬ ۱۳۸۷، ج۱، ص۱۱۳
  5. خوانساری٬ روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات، ۱۳۹۰ق، ج‏۲، ص۳۵۳
  6. آزاد کشمیری، نجوم السماء فى تراجم العلماء٬ ۱۳۸۷، ج۱، ص۱۱۳
  7. آزاد کشمیری، نجوم السماء فى تراجم العلماء٬ ۱۳۸۷، ج۱، ص۱۱۳
  8. خوانساری، روضات الجنات، ج۲، ص۳۵۲.
  9. خوانساری، روضات الجنات، ج۲، ص۳۵۲.
  10. جناب٬‌ رجال و مشاهیر اصفهان، ۱۳۸۵ ٬ ص۲۳۵
  11. جناب٬‌ رجال و مشاهیر اصفهان، ۱۳۸۵ ٬ ص۲۳۵
  12. خوانساری، روضات الجنات، ج۲، ص۳۵۲.
  13. آزاد کشمیری، نجوم السماء فى تراجم العلماء٬ ۱۳۸۷، ج۱، ص۱۱۳
  14. غروی حایری، جامع‌الرواه، ج۱، ص۲۳۵.
  15. محمدباقر خوانساری، روضات‌الجنات، ج۲، ص۳۵۲.
  16. آزاد کشمیری، نجوم السماء فى تراجم العلماء٬ ۱۳۸۷، ج۱، ص۱۱۴
  17. آقا بزرگ تهرانی، الذريعة إلى تصانيف الشيعه، ۱۴۰۳ق، ج‏۲۱، ص۲۰۱
  18. کتابخانه مشهد، فهرست خطی، ۱/۲۶۶، ۳۶۳،۷۱۰، ۷۱۱، ۷۲۳؛ آخوند همدان، فهرست خطی، صص ۱۰۱-۱۰۲، ۱۸۷، ۲۲۸؛ آستان‌قدس، فهرست، ۵/۶۱۴-۶۱۵، ۶/۴۹-۵۰، ۹/۳۰۳-۳۰۴؛ آصفیه، فهرست خطّی، ۳/۴۷۶؛ اهدایی مشکوة، فهرست خطی، ۳/۲۲۸-۲۲۹، ۲۴۲-۲۴۳؛ آیت‌الله مرعشی، فهرست خطی، ۱/۲۴۲-۲۴۳، ۴/۲۱۰؛ برکلمان، ذیل، ۲/۵۹۰؛ جامع گوهرشاد، فهرست خطی، ۱/۱۰۸-۱۰۹؛ خانقاه نعمت‌اللهی، فهرست خطی،ص۱۹۹-۲۰۰؛ دانشکده ادبیات مشهد، فهرست خطی، صص ۲۲۶-۲۲۷؛ سپهسالار (سابق)، فهرست خطی ۴/۱۸۲-۱۸۳، ۲۳۸؛ شورای ملی (سابق)، فهرست خطی، صص ۴۳۲، ۵/۱۰۴-۱۰۸، ۱۶۶-۱۷۴، ۱۹۲-۱۹۷، ۶/۲۰-۲۱، ۷/۳۵۳، ۹ (۱)/۴۲۰، ۹ (۲) ۵۱۴-۵۱۵، ۱۱/۲۴۵-۲۴۶، ۱۲/۲۱-۲۲، ۱۱۰، ۱۱۷، ۱۳/۲۰۰-۲۰۱، ۱۹/۳۳۲؛ فیضیه، فهرست خطی، ۱/۸۵، ۲۴۶؛ کتابخانه رشت و همدان، فهرست خطی، صص ۱۱۱۱، ۱۳۱۳، ۱۳۵۹؛ کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد، فهرست خطی، ۱۶/۳۳۹-۳۴۰، ۳۴۲-۳۳۴، ۳۵۴، ۳۵۹، ۴۲۵، ۴۳۰، ۵۷۴، ۶۴۵، ۶۴۸، ۱۷/۱۲۴، ۵۲۴؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطی، ۷/۹۱، ۴۸۰، ۶۱۰، ۸/۱۵۳، ۳۷۵، ۵۵۴، ۶۰۱، ۶۱۰، ۶۱۶، ۹/۱۱۹۱، ۱۲۱۵، ۱۳۶۳، ۱۴۰۱، ۱۴۱۱، ۱۱/۲۲۹۶، ۱۳/۳۳۵۰-۳۳۵۱، ۱۴/۳۶۷۶؛ مشار، خانبابا، فهرست چاپی عربی، ۱۹۳، ۲۹۴-۲۹۵، ۴۵۲، ۴۷۶، ۸۴۵؛ ملی تهران، فهرست خطی، ۷/۸۱، ۳۱۱، ۸/۹۹، ۱۴۵-۱۴۶، ۳۸۵، ۹/۱۸، ۱۰/۵۷۶؛ ملی ملک، فهرست خطی، ۲۲۴، ۲۴۴؛وزیری یزد، فهرست خطی، ۱/۱۸۲-۱۸۳، ۲/۵۶۹، ۴/۱۳۱۷، ۱۴۰۵.
  19. جناب٬‌ رجال و مشاهیر اصفهان، ۱۳۸۵ ٬ ص۲۳۴
  20. آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ۱۴۳۰ق، ج۹، ص۲۷۳
  21. مهدوی، اعلام اصفهان، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۷۴۸.
  22. آزاد کشمیری، نجوم السماء فى تراجم العلماء٬ ۱۳۸۷، ج۱، ص۱۱۴
  23. جناب٬‌ رجال و مشاهیر اصفهان، ۱۳۸۵ ٬ ص۲۳۷
  24. زمانی، هيئت و نجوم اسلامى، ۱۳۷۸ش، ج‏۴، ص۲۱۱.

منابع

  • افندی اصفهانی، عبدالله، ریاض‌العلماء، قم، مکتبة آیه‌الله‌المرعشی، ۱۴۰۱ق،
  • آقابزرگ تهرانی، محمدحسن، الذريعة إلى تصانيف الشيعه، لبنان، دارالاضواء، چ۱، ۱۴۰۳ق.
  • همو، طبقات اعلام الشیعه، لبنان، دار احیاء التراث العربی، چ۱، ۱۴۳۰ق.
  • آزاد کشمیری، محمدعلی، نجوم السماء فى تراجم العلماء٬ تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، چ۱، ۱۳۸۷ش.
  • جناب٬‌ علی٬ رجال و مشاهیر اصفهان، تصحیح رضوان پورعصار٬ اصفهان٬ سازمان فرهنگى تفريحى شهردارى اصفهان‏۱۳۸۵٬ش.
  • خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، بیروت، دارالکتب‌العربیه، ۱۳۹۰ق.
  • زمانی، علی، هيئت و نجوم اسلامى، قم، موسسه امام صادق، ۱۳۷۸چ۱، ش.
  • غروی حایری، محمدعلی، جامع‌الرواة، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۳ق.

پیوند به بیرون