منصور بن حسین آبی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
منصور بن حسین آبی
زادروز ؟
زادگاه - آبه (آوه)
درگذشت ۴۲۱ یا ۴۲۲ق و به گمان قوی‌تر ۴۳۲ق
محل زندگی طبرستان
استادان شیخ صدوق
پیشه فقیه، محدث، نویسنده، شاعر و دولتمرد (وزیر)
لقب معروف به وزیر ذوالمعالی و زین الکفاه
دین اسلام
مذهب شیعه
آثار کتاب نثر الدُّرَرِ (و نفائس الجوهر) فی المحاضرات، تاریخ الرّی،
خویشاوندان برادرش، ابومنصور محمد بن حسین آبی نیز ادیب و دانشمند و وزیر ملوک طبرستان بوده است.

ابوسعد منصور بن حسین معروف به وزیر ذوالمعالی و زین الکفاه (متوفی ۴۲۱ یا ۴۲۲ق و به گمان قوی‌تر ۴۳۲ق)، نویسنده و شاعر امامی و از دولتمردان حکومت علویان طبرستان است. نزد نویسندگان شیعه، وی بیشتر به عنوان فقیه و محدّث شهرت یافته است. تنها کتابی که از او باقی مانده، نُزْهة الأدب است که خودش آن را در ۷ جلد خلاصه کرده و نثر الدُّرَرِ (و نفائس الجوهر) فی المحاضرات نامیده است.

زندگی نامه

ولادت: او در آبه (آوه) متولد شده است. برخی چون او را اهل ری می دانند رازی لقبش داده اند.[۱] برادرش، ابومنصور محمد بن حسین آبی نیز ادیب و دانشمند و وزیر ملوک طبرستان بوده است، اما از زندگی و آثار او چیزی معلوم نیست.

اساتید

شاگردان

  • عبد الرحمن بن احمد نيشابوري خزاعى؛ او نزد آبی شاگردی و نیز نقل روایت کرده است.
  • محمد بن أحمد خزاعي؛ او در سال ۴۳۲ق از آبی کسب علم کرده است.[۴]

نقل حدیث: بعید نیست که در جوانی از شیخ صدوق روایت حدیث کرده باشد، اما شاگردی او نزد شیخ طوسی بعید می‌نماید.

دوستی با صاحب بن عباد: وی در جوانی با صاحب بن عَبّاد (متوفی۳۸۵ق) رابطه دوستی داشته و دو بیت مطایبه آمیز از وی، خطاب به آبی در دست است. در آن زمان بی‌گمان صاحبْ سالمند و مقتدر، و آبی شاعری نوخاسته بوده است.

شخصیت ادبی و شعری

بیشتر اشعار او عبارت از لطیفه سرایی است. از آن میان تنها دو قطعه به غزلیات عُذْری شباهت دارد. قطعه‌ای که در آن به برخی از انواع غذاهای قرن پنجم اشاره رفته جالب توجه است.

تصویری از کتاب نثر الدر فی المحاضرات اثر منصور بن حسین آبی.

آثار

دست نوشته‌های این اثر که هنوز به چاپ نرسیده، متعدد است. نسخه‌ای کهن از این کتاب، مورخ ۵۶۵ق به شماره ۴۴۱۶ در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.

در منابع جدید بیشتر به فهرست مطالب فصل اول و دوم آن اشاره شده است.

کتاب شامل چهار فصل است. فصل یکم دارای پنج باب بدین ترتیب است:

  1. آیاتی متشابه و متشاکل از کتاب خدا که نویسنده بدان نیازمند می‌شود.
  2. سخنانی کوتاه و فصیح از پیامبر گرامی(ص)
  3. نکته‌هایی از گفتارهای امیرالمؤمنین(ع)
  4. نکته‌هایی از گفتارهای امامان یازدهگانه(ع) پس از علی(ع)
  5. نکته‌هایی از گفتارهای بزرگان بنی هاشم

فصل دوم دارای ۱۰ باب از جدّ (جدی) و هزل (مطایبه/ شوخی)؛ فصل سوم دارای ۲۰ باب؛ و فصل چهارم دارای ۱۱ باب است.

استنساخ کتب

منصور آبی کتاب استنساخ می کرد. از جمله اینکه مجموعه اصول سته عشر را او کتابت کرد. علامه مجلسی می نویسد این مجموعه را از نسخه ای قدیمی که به خط منصور آبی است٬ نقل کرده‌ام.[۹]

وزارت

منصور آبی مدتی وزیر سلطان مجد الدوله رستم بن فخرالدوله بویهی بود. کفایتش در این سمت چنان بود که به وزیر کبیر، ذی المعالی (= صاحب همت های بلند)، زین الکفاه (= زینت سرپرست ها) ملقب شد. چون سلطان محمود غزنوی بر ری سلطه یافت او را از این منصب عزل و استیفاء اموال دولتی را بدو سپرد.[۱۰]

پانویس

  1. صائب، معجم مورخي الشيعة الإمامية - الزيدية -الإسماعيلية، ۱۴۲۴ق٬ ج‏۲، ص۳۷۴
  2. كشف الأسرار في شرح الاستبصار، سيد نعمة الله، جزائرى، ج‌۲، ص ۱۸
  3. آقا بزرگ تهرانی،الذريعة إلى تصانيف الشيعة، ۱۴۰۳ق٬ ج۲۴، ص۵۱
  4. سبحانى تبريزى،موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق٬ ج‌۵، ص۳۵۳
  5. آقابزرگ تهرانی٬الذريعة إلى تصانيف الشيعة، ۱۴۰۳ق٬ ج‏۹-القسم‏ الثالث، ص۱۱۰۸
  6. آقابزرگ تهرانی٬الذريعة إلى تصانيف الشيعة،۱۴۰۳ق٬ ج‏۲۴، ص۲۱۰
  7. رفاعى، معجم ما كتب عن الرسول و أهل البيت صلوات الله عليهم، ۱۳۷۱ش٬ ج‏۵، ص۳۹۵
  8. سمعانی،الأنساب، ۱۳۸۲ق٬ ج‏۱۲، ص۲۱۰
  9. مجلسی٬ بحار الانوار، ۱۴۱۰ق٬ ج۱، ص۴۳
  10. کتبی٬ فوات الوفيات و الذيل عليها، ج‏۴، ص۱۶۰

منابع

  • آقا بزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه (القرن الخامس)، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۳۹۱ق، ج۵، ص۱۹۵.
  • امین، محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف، ۱۹۸۳م، ج۱۰، ص۱۳۸.
  • باخرزی، علی بن حسن، دُمیه القصر، حلب، ۱۹۳۰م، ص۶۵.
  • بروکلمان (آلمانی)، ج۱، ص۴۲۹، ذیل، ج۱، ص۵۹۳.
  • ثعالبی، ابومنصور، تتمه الیتیمه، به کوشش عباس اقبال، تهران، ۱۳۵۳ق، ص۱۰۰ به بعد.
  • جزائرى، سيد نعمه الله، كشف الأسرار في شرح الاستبصار، قم ، موسسه دار الكتاب، چ اول، ۱۴۰۸ق
  • حاجی خلیفه، کشف الظنون، استانبول، ۱۹۴۱م، ج۱، ص۲۹۵، ج۲، ص۱۹۲۷، ۱۹۳۹.
  • دانشنامه ایران و اسلام.
  • زرکلی، خیرالدین، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۸۴م، ج۷، ص۲۹۸.
  • سزگین (آلمانی)، ج۲، ص۶۴۶.
  • سبحانى تبريزى، جعفر ، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چ اول، ۱۴۱۸ق.
  • صائب،عبدالحميد، معجم مورخي الشيعة الإمامية - الزيدية -الإسماعيلية، قم، مؤسسة دائره معارف الفقه الاسلامي، چ۱، ۱۴۲۴ق.

صدر، حسن، تأسیس الشیعه، ص۱۱۷.

  • کحاله، عمررضا، معجم المؤلفین. بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  • مافروخی اصفهانی، مفضل بن سعد، محاسن اصفهان، به کوشش جلال الدین تهرانی، تهران، ۱۳۱۲ش..
  • منتجب الدین، علی بن عبیدالله، الفهرست، تهران، المکتبه الرضویه، ۱۴۰۴ق.
  • یاقوت حموی، ابوعبدالله، معجم الادباء، بیروت، دارالفکر، ۱۹۸۰م.
  • همو، معجم البلدان، به کوشش فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ، ۱۸۶۶ـ۱۸۷۰م.
  • كتبى، محمد بن شاكر، فوات الوفيات و الذيل عليها، بيروت ، دار صادر، چ۱.

پیوند به بیرون