میرزا صادق آقا تبریزی
| فقیه، اصولی و ادیب | |
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۲۷۴ قمری |
| زادگاه | تبریز |
| تاریخ وفات | ۶ ذیالقعده ۱۳۵۱ق(۱۲ اسفند سال ۱۳۱۱ش) |
| محل دفن | حرم حضرت معصومه (س) |
| خویشاوندان سرشناس | محسن مجتهد تبریزی(برادر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | محمد فاضل ایروانی • فاضل شربیانی • محمدحسن مامقانی • محمدهادی تهرانی |
| شاگردان | محمدعلی مدرس تبریزی • میرزا قاسم گرگری |
| محل تحصیل | تبریز • نجف • کربلا • قم |
| تألیفات | المقالات الغریه • واجبات الاحکام • دیوان شعر • دو رساله در مشروطیت و ... |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | مخالفت با مشروطیت • اعتراض به قانون نظام وظیفه اجباری • |
میرزا صادق آقا تبریزی (۱۲۷۴-۱۳۵۱ق/۱۲۳۷-۱۳۱۱ش)، از فقیهان و ادیبان شیعه در دوره قاجار و پهلوی اول بود به نوشته شرححالنگاران، میرزا صادق آقا تبریزی در سال ۱۲۷۴ق در تبریز به دنیا آمد. پدرش، محمد قراجهداغی، از فقهای تبریز بود[۱] و پدربزرگش، ملا محمد، از عالمان صاحبتألیف و از چهرههای بانفوذ دوره ناصرالدین شاه قاجار به شمار میرفت.[۲] براساس گزارشهای موجود، میرزا صادق آقا تبریزی مقدماتفقه و اصول را در تبریز فراگرفت سپس برای ادامه تحصیل به نجف رفت.[۳] در نجف از محضر استادانی همچون م محمد فاضل ایروانی، محمدحسن مامقانی، فاضل شربیانی، حسن اردکانی و بهویژه هادی تهرانی[۴] بهره برد و از مبانی اصولی او تأثیر پذیرفت[۵] و به درجه اجتهاد دست یافت.[۶]
تبریزی پس از حدود ۲۴ سال اقامت در نجف، به تبریز بازگشت و به تدریس علوم حوزوی، ارشاد مردم و تربیت طلاب پرداخت.[۷] وی علاوهبر دانش فقهی، در کلام و مباحث اعتقادی نیز صاحبنظر بود و بهدلیل جایگاه علمی، با عناوینی مانند علامه، متکلم و مجتهد یاد شده است.[۸] از شاگردان او میتوان به محمدعلی مدرس تبریزی، مؤلف ریحانةالادب، و میرزا قاسم گرگری (درگذشت: ۱۳۴۸ش) اشاره کرد.[۹]
منابع از میرزا صادق آقا تبریزی عالمی عدالتخواه یاد کردهاند که به حل مشکلات مردم، قضاوت میان اختلافات و اصلاح امور اجتماعی توجه داشت.[۱۰] در جریان مهاجرت ارمنیان اردوباد به تبریز در سال ۱۲۹۹ش، با توصیه به مردم درباره وظایف انسانی و دینی، زمینه کمکرسانی به آنان را فراهم کرد.[۱۱] همچنین با بازرگانان و بزرگان تبریز در تلاش برای تأسیس بانک ملی همکاری داشت.[۱۲]
بر پایه گزارشهای تاریخی، صادق آقا تبریزی از نظر سیاسی، از مخالفان مشروطه و برخی پیامدهای آن بود و در سال ۱۲۹۲ش همراه گروهی از علما خواستار لغو مشروطیت شد.[۱۳] در جریان اعتراض علما به قانون نظام وظیفه و اجباری شدن سربازی در سال ۱۳۰۶ش، از حرکت علما حمایت کرد[۱۴] و در پی قیام مردم تبریز در سالهای ۱۳۰۷ و ۱۳۰۸ش حکومت او را دستگیر و به همدان یا سنندج تبعید کرد، اما پس از چند روز با دستور رضاشاه آزاد شد. وی پس از آزادی به قم رفت و در آنجا اقامت گزید.[۱۵] امام خمینی با اشاره به نقش میرزا صادق آقا در قیام آذربایجان، از نفوذ و قدرت علما در بسیج مردم و مقابله با حکومت یاد کرده و تبعید آنان را از اقدامات حکومت برای سرکوب این قیام دانسته است.[۱۶]
از آثار علمی او میتوان به «المقالات الغریه» در اصول فقه، «رسالة فی المشتقات»، «الصلوة»، «واجبات الاحکام»، حاشیه بر «وسیلة النجاة»، حاشیه بر «منهاج الرشاد»، «مباحث الفاظ»، «رسالة فی الربا»، «شرح تبصرة المتعلمین»، «الفوائد فی المسائل المتفرقة الفقهیه» و دیوان شعر اشاره کرد.[۱۷]
میرزا صادق آقا تبریزی در ۶ ذیالقعده ۱۳۵۱ق درگذشت و در حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد. در پی درگذشت او، در شهرهایی مختلف مجالس سوگواری برگزار شد و علما نیز از جمله شیخ عبدالکریم حائری در قم و سید ابوالحسن اصفهانی در نجف برای او مجلس فاتحه برپا کردند.[۱۸]
از جمله آثار درباره او، کتاب تبیان صادق (سرگذشت، آثار و افکار آیتالله میرزا صادق آقا تبریزی) تألیف سیدابراهیم سیدعلوی است که در سال ۱۳۹۰ش توسط مؤسسه کتابشناسی شیعه منتشر شد.
پانویس
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: واعظ خیابانی، علمای معاصر، ۱۳۸۲ش، ص۲۵۳؛ مامقانی، تنقيح المقال، ۱۴۳۱ق، ص۳۳۵.
- ↑ واعظ خیابانی، علمای معاصر، ۱۳۸۲ش، ص۴۸۱.
- ↑ آقابزرگتهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ۱۳۸۸ش، جزء۱، قسم۲، ص۸۷۳.
- ↑ مامقانی، تنقيح المقال في علم الرجال، ۱۴۳۱ق، المقدمة(ق۱)، ص۳۳۴؛ واعظ تبریزی، علمای معاصر، ۱۳۸۲ش، ص۲۵۸.
- ↑ واعظ تبریزی، علمای معاصر، ۱۳۸۲ش، ص۲۵۸.
- ↑ واعظ خیابانی، علمای معاصر، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۴.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۳۶۶.
- ↑ واعظ خیابانی، علمای معاصر، ۱۳۸۲ش، ص۲۵۳.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۳۶۶.
- ↑ امينی، شهداءالفضيلة، ۱۳۳۹ش، ص۳۹۲.
- ↑ هدایت، خاطرات و خطرات، ۱۳۶۳ش، ص۳۲۲؛ رائین، ایرانیان ارمنی، ۱۳۵۶ش، ص۱۴۵.
- ↑ کسروی، تاريخ مشروطه ايران، ۱۳۳۰ش، ص۱۸۴.
- ↑ کسروی، تاریخ هیجده ساله آذربایجان، ۱۳۵۵ش، ص۵۷۶؛ ویجویه، تاریخ انقلاب آذربایجان و بلوای تبریز، ۱۳۵۵ش، ص۲۱.
- ↑ مکی، تاریخ بیست ساله ایران، ۱۳۶۲ش، ج۴، ص۴۱۶و۴۲۰.
- ↑ بصیرت منش، علما و رژیم رضاشاه، ۱۳۷۶ش، ص۳۹۷-۳۹۸.
- ↑ امام خمینی، صحیفة نور، ۱۳۶۱ش، ج۱، ص۲۶۱ و ج۹، ص۳۰.
- ↑ آقابزرگتهرانی، طبقات أعلام الشیعة، ۱۳۸۸ش، جزء۱، قسم۲، ص۸۷۴.
- ↑ واعظ خیابانی، علمای معاصر، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۴ـ۱۵۵.
منابع
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشیعة و هو نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، به تحقیق عبدالعزیز طباطبائی و محمد طباطبائی بهبهانی، مشهد، دار المرتضی للنشر، ۱۳۸۸ش.
- امام خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۶۱ش.
- امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- امینی، عبدالحسین، شهداء الفضیلة، قم، مکتبة الطباطبایی، ۱۳۳۹ق.
- بصیرت منش، حمید، علما و رژیم رضاشاه؛ نظری بر عملکرد سیاسی ـ فرهنگی روحانیون در سالهای ۱۳۰۵ـ۱۳۲۰ش، تهران، بینا، ۱۳۷۶ش.
- رائین، اسماعیل، ایرانیان ارمنی، تهران، بینا، ۱۳۵۶ش.
- کسروی، احمد، تاریخ مشروطه ایران، تهران، بینا، ۱۳۶۳ش.
- کسروی، احمد، تاریخ هیجده ساله آذربایجان، تهران، بینا، ۱۳۵۵ش.
- مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال(رحلی)، بینا، بیجا، ۱۴۳۱ق.
- واعظ تبریزی، علی، علمای معاصر، تنظبم: عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، قم، نوید اسلام، ۱۳۸۳ش.
- ویجویه، محمدباقر، تاریخ انقلاب آذربایجان و بلوای تبریز، چاپ علی کاتبی، تهران، ۱۳۵۵ش.
- هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، بینا، ۱۳۶۳ش.