آیه ۳۷ سوره نور
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | نور |
| شماره آیه | ۳۷ |
| جزء | ۱۸ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | یاد خدا، نماز، زکات و قیامت |
| آیات مرتبط | آیه ۳۶ سوره نور، آیه ۹ سوره جمعه |
آیه ۳۷ سوره نور در ادامهٔ آیه پیشین، از مردانی سخن می‌گوید که تجارت و دادوستد آنان را از یاد خدا، نماز و زکات بازنمی‌دارد.[۱] گفته شده این آیه به برخی از ویژگی‌های مؤمنان واقعی اشاره دارد[۲] که با اینکه غرق در عبادت هستند، باز از سختی روز قیامت در هراسند.[۳]
﴿رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ ٣٧﴾ [نور:37]|﴿مردانی که نه تجارت و نه داد و ستدی آنان را از یاد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زکات به خود مشغول نمی‌دارد و از روزی که دلها و دیده‌ها در آن زیرورو می‌شود می‌هراسند ٣٧﴾
مفسران تأکید دارند که مقصود از تجارت، هر نوع اشتغال و جاذبه دنيوی است[۴] و دلیل ذکر جداگانه «بیع» پس از «تجارت» یا این است که بیع نمونه‌ای از تجارت است (ذکر خاص بعد از عام)، [۵] یا اینکه تجارت فعالیتی مستمر و بیع معامله‌ای گذراست[۶] و یا تجارت، به‌معنای خرید و بیع، به‌معنای فروش است.[۷]
گفته شده آیه به ترک تجارت دعوت نمی‌کند، بلکه از غافل‌شدن از یاد خدا بر اثر تجارت بازمی‌دارد[۸] و بر اساس این دستور کلی، مؤمنان باید هنگام تعارض امور دنیوی و اخروی، آخرت را مقدم بدارند.[۹] در روایتی نیز امام صادق(ع) با اشاره به این آیه، ترک تجارت را کاری شیطانی خوانده[۱۰] که صاحب وسائل این روایت را در باب مکروه‌بودن ترک تجارت آورده است.[۱۱]
به گفتهٔ برخی، وقتی کاری مباح مانند تجارت نباید موجب غفلت شود، کارهای مکروه و حرام به‌طریق‌اولی نباید انسان را از یاد خدا بازدارند.[۱۲] همچنین، ذکر و نماز در این آیه بیانگر وظایف انسان در برابر خداوند (ذکر، یاد قلبی و نماز، یاد عملی)، و زکات بیانگر وظیفهٔ او در برابر مردم دانسته شده است.[۱۳]
در این آیه که در مدینه نازل شده،[۱۴] قیامت روز دگرگونی دلها و چشم‌ها توصیف شده که مفسران برای این تعبیر چند احتمال ذکر کردهاند؛ سوختن و پخته‌شدن اعضای بدن؛ نوسان دلها میان بیم و امید و گردش چشم‌ها برای دریافت نامهٔ اعمال؛ رسیدن دلها به گلو و نابینایی چشم‌ها؛ تبدیل شک به یقین و حیرت به بصیرت؛[۱۵] تبدیل آرامش به اضطراب و مدهوشی از قیامت؛ خیره و گشاده ماندن چشم‌ها و آگاهی از امور ناشناخته و دیدن چیزهای نادیده.[۱۶]
به نظر برخی مفسران، آیه دربارهٔ معصومان(ع) است؛ زیرا تنها آنانند که هرگز از یاد خدا غافل نمی‌شوند.[۱۷] در روایات نیز اهل‌بیت(ع) از مصادیق این آیه شمرده شده‌اند.[۱۸] محدّثان روایتی نقل کردهاند که مطابق آن ائمه(ع) مصداق آیه را افرادی ذکر کردهاند که برای اقامه نماز اول وقت، تجارت را کنار می‌گذارند.[۱۹]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۴۸۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۱۲۵.
- ↑ حسینی شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۹، ص۲۵۴-۲۵۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۴۸۳؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۱۳، ص۵۳۳.
- ↑ حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۳۶۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۱۲۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۴۸۳.
- ↑ کاشانی، منهج الصادقین، ۱۳۳۶ش، ج۶، ص۲۹۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۴۸۳.
- ↑ حسینی شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۹، ص۲۵۵.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۷۵.
- ↑ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۱۷، ص۱۴.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۶، ص۱۹۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۱۲۷-۱۲۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۷۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۲۲۸.
- ↑ کاشانی، منهج الصادقین، ۱۳۳۶ش، ج۶، ص۲۹۹.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۱۳، ص۵۳۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۸۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۱۵۴؛ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۹۲.
منابع
- حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
- حسینی شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن، بیروت، دار العلوم، ۱۴۲۳ق.
- حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل‌البیت(ع)، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مؤسسه درس‌هایی از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- کاشانی، ملا فتح‌الله، تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهران، کتابفروشی علمی، ۱۳۳۶ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.