آیه ۷۴ سوره فرقان
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | فرقان |
| شماره آیه | ۷۴ |
| جزء | ۱۹ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | دعای عبادالرحمان در حق همسران و فرزندان خود |
آیه ۷۴ سوره فرقان به دو دعای بندگان خاص خداوند اشاره میکند.[۱] آنان نخست از خدا میخواهند که همسران و فرزندانشان را مایه روشنی چشمشان قرار دهد[۲] و در دعای دوم، از خداوند درخواست میکنند که آنان را در نیکیها پیشگام ساخته و پیشوای پرهیزکاران قرار دهد.[۳] مفسران «روشنی چشم» را به توفیق در اطاعت الهی و دوری از گناه تفسیر کردهاند.[۴] درباره دعای دوم نیز آن را یکی از مهمترین ویژگیهای بندگان خالص دانستهاند؛ زیرا آنان افزون بر صلاح خویش، خواهان هدایت و نجات دیگران نیز هستند.[۵]
﴿وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا ٧٤﴾ [فرقان:74]|﴿و کسانی اند که میگویند پروردگارا به ما از همسران و فرزندانمان آن ده که مایه روشنی چشمان [ما] باشد و ما را پیشوای پرهیزگاران گردان ٧٤﴾
مطابق برخی روایات این آیه درباره اهلبیت(ع) نازل شده است.[۶] براساس روایتی که در تفسیر قمی آمده، «اَزواج» بر حضرت خدیجه(س)، «ذریات» بر حضرت فاطمه(س) و «قُرة اعین» بر امام حسن(ع) و امام حسین(ع) تطبیق شده است.[۷] بااینحال برخی مفسران، اهلبیت(ع) را روشنترین مصداق این آیه میدانند و آن را قابل تطبیق بر دیگر مؤمنان نیز دانستهاند.[۸]
به گفته مکارم شیرازی، دعای اول آیه نشاندهنده توجه عبادالرحمان به تربیت فرزند، استحکام خانواده و احساس مسئولیت در قبال آنان است.[۹] این آیه در برخی دعاهای نقلشده از ائمه(ع) آمده است[۱۰] و خواندن آن پس از نماز شب[۱۱] و نیز در قنوت توصیه شده است.[۱۲] همچنین نقل شده که امام علی(ع) این دعا را بسیار تلاوت میکرده است.[۱۳] از محمدتقی بهجت (متوفای ۱۳۸۸ش) نیز نقل شده که خواندن این آیه را برای رفع مشکل ازدواج توصیه میکرده است.[۱۴]
مفسران، واژه «قُرّة أعین»، را کنایه از شادی و خرسندی دانستهاند.[۱۵] درباره آن، چند احتمال دیگر نیز ذکر شده است؛ یکی اینکه چشمان خنک شود و حرارت درد آن فروکش کند. دوم اینکه با اشک شادی و خوشحالی خنک شود و سوم اینکه چشمان آرام و قرار یابد و به دست این و آن نباشد.[۱۶] مفسران نیز به برخی از این معانی اشاره کردهاند.[۱۷]
در تبیین فراز «واجعلنا للمتقین اماما» به چند نکته اشاره شده است:
- درخواست پیشیگرفتن بندگان خاص بر دیگر پرهیزکاران.[۱۸]
- به باور عدهای از مفسران، واژه امام به معنای «قصدکننده» است؛ بنابراین معنای آیه چنین میشود که بندگان خاص خدا درخواست میکنند که اهل تقوا را قصد کنند و به آنان اقتدا نمایند.[۱۹] مؤید این نظریه روایاتی[۲۰] دانسته شده که این فراز آیه را «واجعل لنا من المتقین اماما؛ برای ما امامی از متقیان قرار بده» خواندهاند.[۲۱]
- برخی گفتهاند استفاده از كلمه «امام» به جاى «ائمه»، اشاره به این دارد که رهبری در جامعه اسلامى، بايد بر عهده یک نفر باشد.[۲۲]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۶۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۲۸۴؛ طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۲۴۴.
- ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۲۴۵.
- ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۲۴۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۶۸.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۱۷؛ ابنحیون، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ق، ج۱، ص۲۴-۲۵.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۱۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۶۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۶۷.
- ↑ سید بن طاووس، الاقبال، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۴۰۳؛ کفعمی، البلد الامین، ۱۴۱۸ق، ص۳۵۱.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۴، ص۲۴۱.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیله، دار العلم، ج۱، ص۱۸۳.
- ↑ ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۸۰.
- ↑ مرکز تنظیم و نشر آثار آیتالله بهجت، بهجت الدعاء، ۱۴۰۱ش، ص۴۰۱.
- ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۲۴۴.
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ۱۴۱۲ق، ص۶۶۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۲۸۲؛ طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۲۴۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۶۷.
- ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۲۴۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۲۸۲و۲۸۴.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۰ و ج۲، ص۱۱۷.
- ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۲۴۵
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۸، ص۲۸۶.
منابع
- ابنحیون، نعمان بن محمد، دعائم الاسلام، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، ۱۳۸۵ق.
- ابنشهرآشوب، محمد بن علی، المناقب، قم، نشر علامه، ۱۳۷۹ق.
- امام خمینی، سید روحالله، تحریر الوسیله، قم، دار العلم، بیتا.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، لبنان و سوریه، دار العلم، الدار الشامیه، ۱۴۱۲ق.
- سید بن طاووس، علی بن موسی، الاقبال بالاعمال الحسنه فیما یعمل مرة فی السنه، قم، انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، ۱۴۱۵ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- کفعمی، ابراهیم بن علی، البلد الامین و الدرع الحصین، بیروت، مؤسسه اعلمی، ۱۴۱۸ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسة الطبع و النشر، ۱۴۱۰ق.
- مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی بهجت، بهجت الدعاء، قم، مؤسسه فرهنگی هنری البهجة، ۱۴۰۱ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.