آیه ۳۷ سوره آلعمران
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | آلعمران |
| شماره آیه | ۳۷ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | بیان قسمتی از سرگذشت حضرت مریم(س) |
| آیات مرتبط | آیات ۴۲ و ۴۴ سوره آلعمران |
آیه ۳۷ سوره آلعمران در ادامه آیات پیشین که برگزیدگان الهی را نام میبرد، به برگزیده شدن مریم(س) از سوی خداوند اشاره دارد که پذیرش نذر مادر مریم (حَنّه) برای خدمت او در مسجدالاقصی، سپردن سرپرستی او به حضرت زکریا(ع) و وجود غذاهای بهشتی در محراب عبادت مریم(س) از نشانههای این برگزیدگی دانسته شده است.
سرپرستی مریم با قرعه به حضرت زکریا(ع) سپرده شد. او بارها در محراب مریم خوراکهای غیرعادی میدید که مریم آن را «رزقی بیحساب از سوی خدا» معرفی میکند. این ماجرا نمونهای از کرامت اولیای الهی دانسته شده و درباره حضرت فاطمه(س) نیز در روایات نظیر آن نقل شده است.
برگزیدگی مریم(س) توسط خدا
آیه ۳۷ سوره آلعمران در ادامه دو آیه پیشین (از آیه ۳۳) که اسامی برخی از برگزیدگان الهی را ذکر کرده، به برگزیدگی مریم(س) از سوی خداوند اشاره دارد.[۱]
گفته شده مطابق آیات ۳۵ و ۳۶ سوره آلعمران مادر مریم (حَنّه) فرزند درون شکم خود را نذر خدمت در مسجدالاقصی کرد[۲] و وقتی فرزند او دختر شد، ابتدا تعجب کرد، چون تا آن زمان هیچ دختری خادم مسجد نشده بود، سپس او را مریم نامید و از خدا خواست که او و نسلش را از شرّ شیطان حفظ نماید.[۳] مطابق نظر مفسران، در این آیه خداوند به قبولی نذر[۴] یا دعای[۵] مادر مریم اشاره کرده، تصریح میکند خداوند آن را با رضایت کامل پذیرفت[۶] و بالاتر از آنچه او خواسته بود را عنایت کرد.[۷] مریم را به نیکی پرورش و رویش داد،[۸] او و نسل و زندگیاش را پاک نمود[۹] و استعدادهایش را پروراند.[۱۰]
﴿فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ ٣٧﴾ [آل عمران:37]|﴿پس پروردگارش وی [مریم] را با حسن قبول پذیرا شد و او را نیکو بار آورد و زکریا را سرپرست وی قرار داد زکریا هر بار که در محراب بر او وارد میشد نزد او [نوعی] خوراکی مییافت [می]گفت ای مریم این از کجا برای تو [آمدهاست او در پاسخ می]گفت این از جانب خداست که خدا به هر کس بخواهد بی شمار روزی میدهد ٣٧﴾
طباطبایی مؤلف المیزان، معتقد است در این آیه قبولی، نه به نذر و دعا، که به خود مریم نسبت داده شده و معنای آن برگزیدگی او از سوی خداست[۱۱] که در آیه ۴۲ همین سوره نیز به آن اشاره شده است.
برخی مفسران، عادت ماهانه نشدن مریم و حاضرشدن غذاهای بهشتی در نزد او را نشانه این قبولی ویژه دانستهاند.[۱۲] مکارم شیرازی مفسر، احتمال داده این قبولی با الهام به مادر او اعلام شده باشد.[۱۳]
کفالت مریم و غذای آسمانی
در بخشی از آیه ۳۷ آلعمران، به سپردن سرپرستی مریم(س) به حضرت زکریا(ع) اشاره کرده[۱۴] که مطابق آیه ۴۴ همین سوره، این سرپرستی با قرعه به او داده شد.[۱۵] مطابق روایات،[۱۶] زکریا(ع) شوهر خاله مریم(س) دانسته شده است.[۱۷]
طبق گفته مفسران، پایان آیه به ماجرای روبرو شدن زکریا(ع) با خوراکیهای غیرمنتظرهای در محراب مریم میپردازد که وقتی زکریا با تعجب درمورد آنها سؤال میکند، با این پاسخ مریم روبرو میشود که آنها روزی بیحساب (خارج از محاسبات عمومى[۱۸]) از جانب خداوند است که به هر که بخواهد، عطا میکند.[۱۹]
طبق گفته مفسران، سه نشانه در آیه برای بهشتیبودن این غذاها ذکر شده است:
- تعبیر «رزقاً» که بر ناشناختهبودن خوراکی دلالت دارد؛
- پاسخ مریم که آن را از طرف خدا میشمارد؛
- واکنش هیجانزده زکریا که به درخواست فرزند در آیه بعد منجر شد.[۲۰] افزون بر اینکه در روایات، این غذاها میوههای غیرفصل دانسته شده است.[۲۱]
این آیه را دلیلی بر امکان صدور کرامت از اولیای الهی و غیر پیامبران دانستهاند.[۲۲] همانطور که مطابق روایتی ماجرایی شبیه به ماجرای مریم(س)، درباره حضرت فاطمه(س) و وجود غذاهای بهشتی نزد او نقل شده که فاطمه(س) عبارت (هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ؛ این از جانب خداست که خدا به هر کس بخواهد بی شمار روزی میدهد) از همین آیه را تلاوت کرده است.[۲۳]
در مورد مقصود از محراب در این آیه، میان مفسران اختلاف وجود دارد.[۲۴] اما گفته شده این محراب، اتاق کوچکی در جلوی معابد بوده که با نردبان به آن دسترسی پیدا میکردند و فرد در آنجا از دید عموم پنهان میشد.[۲۵]
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۶۴-۱۶۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۳۷.
- ↑ کاشانی، زبدة التفاسیر، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۴۷۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۳۹.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۱۸۱-۱۸۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۷۳.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۱۸۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۲۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۷۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۲۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۷۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۲۷-۵۲۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۲۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۷۴.
- ↑ حسینی شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۸۳.
- ↑ عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۳۷۰.
- ↑ حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۶۵.
- ↑ قرائتی، تفسير نور، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۵۲-۵۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۷۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۳۰.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۰۱.
- ↑ حسینی شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۸۵.
- ↑ عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۷۱-۱۷۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۷۴؛ حسینی شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۸۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۷۴.
منابع
- حسینی شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن، بیروت، دار العلوم، ۱۴۲۳ق.
- حسینی شاهعبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تهران، المطبعة العلمیه، ۱۳۸۰ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- کاشانی، ملا فتحالله، زبدة التفاسیر، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۴۲۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.