آیه ۶۲ سوره نور
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره نور |
| جزء | ۱۸ |
آیه ۶۲ سوره نور به ویژگی‌های مؤمنان و شیوه رفتار آنان با پیامبر(ص) در امور اجتماعی می‌پردازد. بر اساس این آیه، مؤمنان در امور جمعی بدون اجازه پیامبر(ص) جمع را ترک نمی‌کنند و اجازه‌گرفتن در صورت نیاز، از نشانه‌های ایمان و اطاعت از اوست. در پایان آیه نیز به استغفار پیامبر(ص) برای اجازه‌گیرندگان فرمان می‌دهد. درباره علت این استغفار، دیدگاه‌هایی مانند جبران فضیلت ازدست‌رفته مطرح شده است.
معرفی و اهمیت
آیه ۶۲ سوره نور، نشانه‌های مومنان واقعی را بیان کرده است.[۱] آنها کسانی هستند که افزون بر ایمان به خدا، وحی و رسالت، دارای عمل صالح باشند. از مهم‌ترین مصادیق عمل صالح، تنها نگذاشتن پیامبر(ص) در کارهای اجتماعی مهم است.[۲] بر همین اساس، مؤمنان در چنین مواردی مجلس را ترک نمی‌کنند و اگر معذور باشند، بدون اجازه از آن خارج نمی‌شوند. آیه در ادامه، کسانی را که از پیامبر(ص) اجازه می‌گیرند، همان مؤمنان به خدا و رسول او معرفی می‌کند.[۳]
﴿إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ٦٢﴾ [نور:62]|﴿جز این نیست که مؤمنان کسانی‌اند که به خدا و پیامبرش گرویده‌اند و هنگامی که با او بر سر کاری اجتماع کردند تا از وی کسب اجازه نکنند نمی‌روند در حقیقت کسانی که از تو کسب اجازه می‌کنند آنانند که به خدا و پیامبرش ایمان دارند پس چون برای برخی از کارهایشان از تو اجازه خواستند به هر کس از آنان که خواستی اجازه ده و برایشان آمرزش بخواه که خدا آمرزنده مهربان است ٦٢﴾
گفته شده، این آیه و آیه ۶۳ سوره نور بر اطاعت از خدا و پیامبر(ص) تأکید دارند.[۴] ازاین‌رو، رعایت اجازه‌گرفتن از پیامبر(ص) برای ترک اجتماع،[۵] از مصادیق اطاعت از پیامبر(ص) دانسته شده است.[۶]
به گفته برخی، از این آیه استفاده می‌شود که پیامبر(ص) علاوه بر مقام نبوت و رسالت، منصب ولایت و امامت در امور سیاسی و اجتماعی مسلمانان را نیز دارد و بر این اساس، اطاعت از پیامبر(ص) در این‌گونه مسائل را بر مردم لازم دانسته‌اند.[۷] در پایان آیه، اختیار پیامبر(ص) در پذیرش یا نپذیرفتن درخواست افراد بیان شده است. به گفته شیخ طوسی، امام معصوم(ع) نیز چنین اختیاری دارد.[۸]
استغفار برای اجازه‌گیرندگان
در پایان آیه به پیامبر(ص) دستور داده شده که برای اجازه‌گیرندگان، طلب آمرزش کند.[۹] درباره علت این استغفار، سه دیدگاه مطرح شده است. بر اساس دیدگاه نخست، آنان به دلیل ترک این کار جمعی، فضیلتی را از دست داده بودند و استغفار پیامبر(ص) برای جبران آن بوده است.[۱۰] بر اساس دیدگاه دوم، آنان با وجود دریافت اجازه، کار شخصی خود را بر کار جمعی مسلمانان ترجیح داده بودند و این کار ترک اولی شمرده شده است.[۱۱] دیدگاه سوم، استغفار پیامبر(ص) را به سبب رعایت ادب آنان در برابر پیامبر(ص) و برای برخورداری آنان از لطف الهی می‌داند.[۱۲]
شأن نزول
درباره شأن نزول آیه گفته شده است بخش نخست آن تا عبارت «حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ»، درباره گروهی نازل شد که هنگام اجتماع نزد پیامبر(ص) برای کارهایی مانند جهاد،[۱۳] حفر خندق در جنگ احزاب (سال پنجم هجری قمری)،[۱۴] نماز جمعه و مشورت عمومی،[۱۵] بدون اجازه از جمع خارج می‌شدند.[۱۶] بخش پایانی آیه نیز درباره حنظلة بن ابی‌عامر دانسته شده است. او پس از گرفتن اجازه از پیامبر(ص) نزد همسرش ماند. صبح با حالت جنابت در جنگ احد (سال سوم هجری قمری) حاضر شد و به شهادت رسید. پس از آن، پیامبر(ص) فرشتگان را دید که او را غسل می‌دادند. ازاین‌رو، حنظله به «غسیل‌الملائکه» شهرت یافت.[۱۷]
پانویس
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۴، ص۲۲۰.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۹»، پورتال اسراء؛ همچنین ببنید: شیخ طوسى، التبيان فى تفسير القرآن، دار احياء التراث العربى، ج۷، ص۴۶۵؛ طباطبايى، الميزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۱۶۶.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۹»، پورتال اسراء
- ↑ مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۵۶۲.
- ↑ طبرسى، مجمع البيان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۲۴۸.
- ↑ مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۵۶۲.
- ↑ منتظری، مبانی فقهی حکومت اسلامى، ۱۳۶۷ش، ج۱، ص۱۶۷.
- ↑ شیخ طوسى، التبيان فى تفسير القرآن، دار احياء التراث العربى، ج۷، ص۴۶۵؛ طبرسى، مجمع البيان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۲۴۸.
- ↑ طباطبايى، الميزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۵، ص۱۶۶.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۸»، پورتال اسراء.
- ↑ مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۵۶۴-۵۶۵؛ همچنین ببینید: مدرسى، من هدى القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۷، ص۳۶۷.
- ↑ مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۵۶۴-۵۶۵.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۴، ص۲۲۲.
- ↑ مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۵۶۲.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۴، ص۲۲۲.
- ↑ قمى، تفسير القمي، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص ۱۱۰.
- ↑ قمى، تفسير القمي، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص ۱۱۰.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۸»، پورتال اسراء، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- جوادی آملی، عبدالله، «تفسیر سوره نور، جلسه ۳۹»، پورتال اسراء، تاریخ درج مطلب: ۸ دی ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- رضایی اصفهانی، محمد علی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن، التبيان فى تفسير القرآن، تحقيق احمد قصيرعاملى، بیروت، دار احياء التراث العربى، چاپ اول، بی‌تا.
- طباطبايى، سيد محمد حسين، الميزان فى تفسير القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البيان فى تفسير القرآن، تحقيق محمد جواد بلاغى، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- قمى، على بن ابراهيم، تفسير القمي، تحقيق طيب موسوى جزايرى، قم، دار الكتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
- مدرسى، سيد محمدتقى، من هدى القرآن، تهران، دار محبى الحسين، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- منتظری، حسینعلی، مبانی فقهی حکومت اسلامى (دراسات في ولاية الفقية و فقة الدولة الإسلامية)، قم، کیهان، ۱۳۶۷ش.