آیه ۶ سوره ابراهیم
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره ابراهیم |
| شماره آیه | ۶ |
| جزء | ۱۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| درباره | یادآوری نعمتهای الهی و آزمایش کردن قوم موسی(ع) |
| آیات مرتبط | آیه ۴۹ سوره بقره و آیه ۱۴۱ سوره اعراف |
آیه ۶ سوره ابراهیم به آزمایش قوم بنیاسرائیل و نجات آنان از فرعونیان اشاره دارد. طبق این آیه، حضرت موسی(ع) به قومش گوشزد کرد که ظلمهای فرعون را به یاد بیاورند، آنگاه که آنان را شکنجه میداد و پسرانشان را سر بریده و دختران آنها را نیز به اسارت و بردگی میبرد.[۱]
﴿وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنْجَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ وَيُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ ٦﴾ [ابراهیم:6] ﴿و [به خاطر بیاور] هنگامی را که موسی به قوم خود گفت نعمت خدا را بر خود به یاد آورید آنگاه که شما را از فرعونیان رهانید [همانان] که بر شما عذاب سخت روا میداشتند و پسرانتان را سر میبریدند و زنانتان را زنده میگذاشتند و در این [امر] برای شما از جانب پروردگارتان آزمایشی بزرگ بود ٦﴾
به گفته مکارم شیرازی، نویسنده تفسیر نمونه، خداوند در آیه ۵ سوره ابراهیم، به ایامالله اشاره میکند و در آیه بعد، نجات قوم موسی را یکی از مصادیق آن معرفی میکند؛[۲] زیرا در این ایام، حق بر باطل پیروز شد.[۳] مضمون آیه ۶ سوره ابراهیم در آیه ۴۹ سوره بقره و آیه ۱۴۱ سوره اعراف نیز تکرار شده است و این تکرار نشاندهنده اهمیت توجه و یادآوری نعمتهای الهی است.[۴] به گفته جوادی آملی، مؤلف تفسیر تسنیم، فرعون مجازاتهای متعددی بر قوم موسی(ع) تحمیل میکرد، اما سربریدن پسران بهعنوان مجازاتی ویژه، ذکر شده است.[۵]
برخی مفسران شیعی بر این باورند که خداوند با از بین بردن مسلک و اندیشه فرعونی و جایگزینی آن با نظام عدل، بنیاسرائیل را نجات داد؛[۶] لذا نجات قوم موسی(ع) از سلطه فرعون از بزرگترین نعمتهای بنیاسرائیل است.[۷] علامه طباطبایی، در تفسیر المیزان، بیان میکند که خداوند در این آیه به پیامبر(ص) دستور میدهد داستان نجات قوم موسی(ع) را بازگو کند تا ایمان او به خداوند مستحکمتر شود.[۸]
به گفته برخی از مفسران، در این ماجرا، قوم موسی با صبر در برابر ظلمهای فرعون و شکرگزاری از نعمت نجات، مورد آزمون قرار گرفتند[۹] و فرعونیان نیز با قدرت و سلطه خود آزمایش شدند.[۱۰] یادآوری نعمتهای الهی یکی از برجستهترین جلوههای شکرگزاری است. کسی که بداند نعمتها از سوی خداوند است، تلاش میکند رضایت او را جلب کند تا نعمتها از او سلب نشود.[۱۱]
جوادی آملی، نقش آزادی و استقلال را در سرنوشت ملتها اساسی دانسته و آن را نعمتی بزرگ میداند که به بنیاسرائیل عطا شد، زیرا رهایی از استبداد، پذیرش آموزههای اعتقادی، اخلاقی و رفتاری پیامبران(ص) را ممکن میسازد.[۱۲] مکارم شیرازی، یادآوری روزهای دشوار و رهایی از آنها را در بیداری ملتها مؤثر میداند[۱۳] و معتقد است که این موضوع باید در ذهن مردم باقی بماند تا از بازگشت به دوران ستم جلوگیری شود.[۱۴] به گفته رضایی اصفهانی، قرآنپژوه شیعی، فرعونیان نیروهای مؤثر جامعه را از میان برمیداشتند.[۱۵]
پانویس
- ↑ رضایى اصفهانى، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۱، ص۳۷.
- ↑ مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۷۳؛ قرشى، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۷ش، ج۵، ص۲۷۸.
- ↑ دهقان، پرسشهای اعتقادی، ۱۳۹۳ش، ص۸۲.
- ↑ رضایى اصفهانى، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۱، ص۳۷.
- ↑ «تفسیر سوره ابراهیم، جلسه ۸»، سایت جوادی آملی.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۳۳۶.
- ↑ مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۷۷؛ قرائتى، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۴، ص۳۸۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۲، ص۲۱.
- ↑ صادقى تهرانى، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن، ۱۳۶۵ش، ج۱۶، ص۲۲؛ سبزوارى نجفى، الجدید فى تفسیر القرآن المجید، ۱۴۰۶ق، ج۴، ص۱۴۱؛ شبر، الجوهر الثمین، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۳۴۷.
- ↑ فخررازى، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰، ج۱۹، ص۶۶.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۵، ص۳۸۱.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۳۳۴.
- ↑ مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۷۶.
- ↑ مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۷۳.
- ↑ رضایى اصفهانى، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۱، ص۳۹.
منابع
- «تفسیر سوره ابراهیم، جلسه ۸»، سایت جوادی آملی، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۳۸۴ش، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۴ش.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، تحقیق احمد قدسی، قم، اسراء، چاپ پنجم، ۱۳۸۷ش.
- دهقان، اکبر، پرسشهای اعتقادی؛ پاسخهای قرآنی، تهران، سازمان حج و زیارت، ۱۳۹۳ش.
- رضایى اصفهانى، محمدعلى، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهاى تفسیر و علوم قرآن، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- سبزوارى نجفى، محمد بن حبیب الله، الجدید فى تفسیر القرآن المجید، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
- شبر، سید عبدالله، الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین، تحقیق سید محمد بحرالعلوم، کویت، مکتبة الألفین، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
- صادقى تهرانى، محمد، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن، قم، انتشارات فرهنگ اسلامى، چاپ دوم، ۱۳۶۵ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- فخررازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربى، چاپ سوم، ۱۴۲۰.
- قرائتى محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
- قرشى، سید علىاکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، چاپ سوم، ۱۳۷۷ش.
- مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.