استمتاع

اِستِمتاع بهره‌برداری یا لذت مشروع و جنسی از همسر، یا هرگونه لذت حرامِ جنسی که طبق شرع ممنوع است. از جمله حقوق شوهر بر زن، حقّ استمتاع است و در صورت تعارض آن با دیگر حقوق و تکالیف، حقّ استمتاع مقدّم است. بنابراین زن بدون اذن شوهر نمی‌تواند کاری انجام دهد که با این حق منافات داشته باشد، مانند اجیر شدن برای شیر دادن، خروج از منزل و به جا آوردن حج و روزه مستحب. نیز نمی‌تواند شوهر را از آن بازدارد، مگر آنکه محذور شرعی از استمتاع، همچون ترک واجب یا ارتکاب حرام، یا محذور عقلی چون بیماری وجود داشته باشد.

از شرایط وجوب نفقه زن بر شوهر در عقد دائم، آن است که زن در هر زمان که شوهر بخواهد، تمکین نماید و مانع نشود.

استمتاع می‌تواند حلال یا حرام باشد:

• استمتاع حلال: یعنی لذت مشروع و قانونی از همسر، به‌طوری که شرع اجازه داده باشد که انجام آن گاهی واجب، مستحب و گاهی مکروه می‌شود: مثلاً وقتی کسی نذر کرده از همسرش به‌طور حلال لذت ببرد، یا وقتی تنها راه جلوگیری از ارتکاب گناه و حرام، بهره‌برداری مشروع از همسر باشد. مستحب زمانی است که یکی از زوجین تمایل جنسی داشته باشد که اسلام بسیار به استمتاع از همسر در این حالت توصیه و تشویق کرده است بااین‌حال، برخی موارد مثل تماس با همسر در حال حیض مکروه است، ولی استمتاع بدون تماس مستقیم یا از روی لباس معمولاً مکروه نیست.
• استمتاع حرام: استمتاع از غیر همسر و کنیز، اعم از انسان یا حیوان، شامل لواط، مساحقه، نگاه شهوت‌آمیز و استمناء حرام است و حرمت ذاتی دارد؛ یعنی این کارها به خودی خود و در هر شرایطی حرام هستند. همچنین، هر نوع استمتاع حلال در حال احرام حج و عمره، و همچنین استمتاع روزه‌دار از همسرش وقتی بداند منجر به انزال می‌شود، حرام است. این حرمت عرضی است؛ یعنی حرامیت به خاطر یک علت خاص (انزال منی) ایجاد می‌شود و اگر آن علت نباشد، استمتاع حلال اشکالی ندارد. استمتاع به صورت آمیزش با همسر نابالغ، همسری که در عدّه‌ی شبهه قرار دارد، یا آمیزش در قُبُل همسر در حال حیض نیز حرام است؛ اما لذت بدون آمیزش در همین موارد جایز است.

کیفر مترتّب بر استمتاع حرام، یا اُخروی است که در صورت عدم توبه و عدم وجود سایر اسباب آمرزش بر ارتکاب حرام بار می‌شود و یا دنیوی. مجازات دنیوی، یا مالی است که بر استمتاعاتی که حرمت عَرَضی (حرمتی که به جهت برخی از شرایط پدید می‌آید) دارند مترتّب می‌گردد، مانند استمتاع زن و شوهر از هم در حال احرام که کفّاره دارد و یا بدنی. مجازات بدنی، یا حدّ است که بر استمتاعاتی که حرمت ذاتی دارند همچون زنا، لواط، مساحقه و مانند آنها بار می‌شود و یا تعزیر که بر استمتاعاتی همچون بوسیدن، لمس کردن، زیر یک لحاف خوابیدن با نامحرم و آمیزش با همسر در حال حیض یا در حال روزه مترتّب است.

پیوند به بیرون

• منبع: فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۱، ص۴۸۵-۴۸۷.