محرمیت نسبی
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
مَحرَمیت نَسَبی به رابطه خویشاوندی بین دو نفر گفته میشود که هر کدام از یک نسل باشند یا هر دو از نسل شخص سومی به دنیا آمده باشند.[۱] این اصطلاح در مباحث فقهی نکاح و ارث کاربرد دارد.[۲] به گفته فقیهان، نگاه کردن به این زنان، آشکار شدن زینتشان جایز[۳] و ازدواج با آنها حرام است.[۴]
براساس دیدگاه برخی از فقیهان مانند امام خمینی و سید علی سیستانی، نسبی که باعث ایجاد محرمیت میشود به دو دسته کلی تقسیم میشود:[۵]
۱- نسب شرعی: این نوع نسب از سه طریق ایجاد میشود:
- آمیزش حلال: فرزندی که از طریق آمیزش حلال به دنیا آمده باشد،[۶] حتی اگر در شرایط خاصی مانند حیض بودن یا مُحرم بودن زن باشد.[۷]
- وطی به شبهه: زمانی که مرد به تصور اینکه آمیزش حلال است،[۸] با زنی که حق آمیزش با او را ندارد، نزدیکی کند.[۹] فرزند حاصل از این نوع رابطه، احکام فرزند حاصل از ازدواج را دارد.[۱۰]
- تلقیح مصنوعی: تولد فرزند بدون آمیزش.[۱۱]
۲- نسب غیرشرعی: برخی فقیهان معتقدند نسب غیرشرعی از طریق آمیزش حرام محقق میشود.[۱۲] در این دیدگاه، هرچند زنا کننده و زنا شده حق ازدواج با فرزند حاصل از زنا را ندارند، اما زنا نسب شرعی محسوب نمیشود.[۱۳] همچنین، احکام مربوط به محرمیت مانند جواز نگاه کردن بین این افراد جاری نخواهد شد.[۱۴]
به گفته فقیهان، هفت دسته از زنان به واسطه نسب بر مردان محرم هستند:[۱۵]
- مادر و مادربزرگ (پدری و مادری)[۱۶]
- دختر و فرزندان او (نوهها و نتیجهها)[۱۷]
- خواهر[۱۸]
- عمه و عمههای پدر و مادر[۱۹]
- خاله و خالههای پدر و مادر[۲۰]
- خواهرزاده (دختر خواهر) و اولاد او[۲۱]
- برادرزاده (دختر برادر) و اولاد او[۲۲]
به طور مشابه، پدر و پدربزرگ، پسر و فرزندان او، برادر، پسر خواهر، پسر برادر، عمو و دایی (اعم از عمو/دایی پدر یا مادر) بر زنان محرم هستند.[۲۳]
پانویس
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۸.
- ↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۸ و ج۳۹، ص۷.
- ↑ طباطبائی یزدی، عروة الوثقی، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۳۱۷-۳۱۸.
- ↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۸.
- ↑ خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۲۵۲؛ سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۸.
- ↑ سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۸.
- ↑ سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۸.
- ↑ سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۸.
- ↑ سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۸.
- ↑ قبلهای، «بررسی احکام فقهی و حقوقی حمل و جنین ناشی از زنا و وطی به شبهه»، ص۱۶.
- ↑ سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۸.
- ↑ سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۸.
- ↑ محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۲۲۵.
- ↑ شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ج۷، ص۲۰۲-۲۰۳.
- ↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۸.
- ↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۸.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۸.
- ↑ محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۲۲۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۹.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۹.
- ↑ محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۲۲۵.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۹، ص۲۳۸.
- ↑ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۳۸۰-۱۳۸۱ش، ج۲، ص۱۱۰.
منابع
- خمینی، روحالله، تحریر الوسیلة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۲۱ق.
- سیستانی، علی، منهاج الصالحین، قم، مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی، ۱۴۱۵ق.
- شهید ثانی، مسالک الاَفهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، مؤسسة المعارف الاِسلامیة، ۱۴۱۳ق.
- طباطبائی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی، قم، دفتر نشر اسلامی (جامعه مدرسین)، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
- قبلهای، خلیل، «بررسی احکام فقهی و حقوقی حمل و جنین ناشی از زنا و وطی به شبهه»، در نشریه دیدگاههای حقوق قضایی، شماره ۸، زمستان ۱۳۷۶ش.
- محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابیطالب، ۱۳۸۰-۱۳۸۱ش.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.