دانشنامه حج و حرمین شریفین (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
دانشنامه حج و حرمین شریفین
دانشنامه حج و حرمین شریفین.jpg
روی جلد هشتم دانشنامه
اطلاعات کتاب
نویسنده پژوهشکده حج و زیارت
موضوع حج
سبک دایرةالمعارف
زبان فارسی
به کوشش سازمان حج و زیارت
تعداد جلد هشت جلد
اطلاعات نشر
ناشر مشعر
محل نشر تهران
تاریخ نشر ۱۳۹۲-۱۳۹۸ش

دانشنامه حج و حرمین شریفین مجموعه‌ای هشت جلدی (تا سال ۱۴۰۰ش) به زبان فارسی که زیرنظر پژوهشکده حج و زیارت در سازمان حج و زیارت، تدوین شده است و چاپ مجلدات بعدی آن ادامه دارد. هدف از تألیف این دانشنامه، ارائه اطلاعات مستند و شناساندن میراث حج در زمینه‌ها و ابعاد مختلف علمی است.

طرح اولیه و انتشار

طرح اولیه دانشنامه حج و حرمین شریفین، در سال ۱۳۸۷ش با اهتمام سید علی قاضی‌عسکر نماینده وقت آیت‌الله خامنه‌ای در امور حج و زیارت، تصویب شد و نویسندگان در رشته‌های مختلف علوم انسانی و دینی، کار تألیف مقالات دانشنامه را بر عهده گرفتند. پنج جلد نخستِ این اثر در تابستان ۱۳۹۲ش تدوین و منتشر گردید و در روز ۲۰ شهریور ۱۳۹۲ش همزمان با هفته حج در حضور آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، رونمایی شد.[۱]

رونمایی از جلد هشتم

مراسم رونمایی، معرفی و نقد هشتمین جلد «دانشنامه حج و حرمین شریفین» در ۲۱ بهمن ۱۳۹۸ش در پژوهشکده حج و زیارت در قم برگزار شد.[۲]

هدف نگارش

نخستین هدف از تألیف دانش‌نامه، ارائه اطلاعات مستند به حج‌پژوهان و حج‌گزاران و شناساندن میراث حج در زمینه‌ها و ابعاد مختلف علمی، بیان شده است. در سایت پژوهشکده حج و زیارت، دیگر اهداف دانشنامه حج و حرمین شریفین این‌گونه تبیین شده است:

  • ارائه مرجعی علمی برای حج‌پژوهان و پژوهش‌گران آثار اسلامی حرمین
  • اطلاع‌رسانی آسان و جامع برای روحانیان حج
  • تقریب اندیشه‌ها و نگرش‌های مذاهب اسلامی در زمینه حج و حرمین
  • افق‌گشایی در تحقیقات حج و حرمین
  • گرد‌آوری و گزارشگری مستند از مواریث علمی حج‌گزاران و حج‌پژوهان.[۳]

موضوعات

دانشنامه حج و حرمین شریفین، موضوعاتی مانند فقه، تاریخ، اَعلام، کتاب‌شناسی، جغرافیا، ادیان و مطالعات اجتماعی را در بر می‌گیرد.[۴] مناسک و احکام حج و عمره؛ اصطلاحات فقهی مرتبط، رخدادهای مرتبط با حج و حرمین؛ شخصیت‌های مدفون در حرمین، شخصیت‌ها و مناصب مرتبط با حج و حرمین، سرزمین‌های مرتبط با حج و عمره، همه مکان‌های مسجد الحرام و مسجد النبی، اماکن زیارتی و تاریخی حرمین، کتاب‌های تاریخ و جغرافیای حرمین، سفرنامه‌ها، آیات و مفاهیم قرآنی، مفاهیم و اصطلاحات کلامی مرتبط با حج و زیارت از جمله قلمروهای موضوعی مقالات است.[۵]

محتوا بر اساس مجلدات

موضوعات در جلدهای مختلف دانشنامه بر اساس الفبا تنظیم شده و ابتدا و انتهای هر جلد با این مداخل است:

  • جلد اول: آبار علی؛ احصار و صد
  • جلد دوم: احکام و خصائص الحرمین؛ افادت الانام
  • جلد سوم: افاضه؛ بدر بن‌ حسنویه
  • جلد چهارم: بدرقه؛ بین الحرمین
  • جلد پنجم: پاکستان؛ جزیرة العرب
  • جلد ششم: جعرانه؛ حجون
  • جلد هفتم: حدائقه سبعه؛ خیزران
  • جلد هشتم: دارالاماره مدینه؛ سیل‌های مکه.[۶]

ویژگی‌ها

در حوزه حرمین و درباره مکه و مدینه، اثری با عنوان موسوعه مکه و مدینه به زبان عربی وجود داشته، اما دانشنامه‌ای به زبان فارسی که حج و حرمین را پوشش دهد، برای اولین بار در جهان اسلام بوده است. مجموعه دانشنامه حج مشتمل بر ۳۰۰۰ مدخل و موضوع است و در قالب ۲۵۰۰ مقاله تألیف می‌شود.[۷]

مستند بودن، اصالت مآخذ، امانت‌داری، پرهیز از ارزش‌داوری غیر علمی، جامعیت علمی، رویکرد تقریبی، پرهیز ازحاشیه‌پردازی، پایبندی به چارچوب و قلمرو موضوعی، پرهیز از نقل قول مستقیم، پایبندی به چینش و نظم منطقی، روان‌نویسی، کوتاه‌نگاری، پرهیز از کاربرد القاب و عناوین، رویکرد علمی مباحث فقهی، عدم تأیید همه گزارش‌های تاریخی و رعایت صبغه حج و حرمین و توازن حجم و استقلال موضوعی هر مقاله از مهم‌ترین امتیازات دانشنامه حج شمرده شده است.[۸]

جستارهای وابسته

پانویس

منابع

  • دانشنامه حج و حرمین شریفین، سایت پژوهشکده حج و زیارت، تاریخ بازدید: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
  • رونمایی از هشتمین جلد دانشنامه حج و حرمین شریفین، خبرگزاری مهر: تاریخ انتشار: ۲۱ بهمن ۱۳۹۸ش.