ارکان نماز تعدادی از واجبات نماز که کم یا زیاد شدن عمدی یا سهوی آنها موجب باطل شدن نماز می‌شود. مشهور فقیهان شیعه، ارکان نماز را عبارت از: نیت، قیام، تکبیرة الاحرام، رکوع و دو سجده می‌دانند.

تعریف رکن

رُکن به معنای اساس و ستون هر چیز، و در عبادات شرعی، جزئی است که کم و زیاد کردن عمدی یا سهوی آن موجب بُطلان عبادت می‌شود.[۱] برخی اجزاء نماز، حج و عمره، رکن آنها به شمرده می‌شود.[۲]

ارکان نماز

ارکان نماز بنابر قول مشهور عبارتند از: نیت، قیام، تکبیرة الاحرام، رکوع و دو سجده.[۳] منظور از نیت همان انجام نماز به قصد انجام فرمان خداوند و تقرب به اوست که از آن گاهی به داشتن داعی(قصد) تعبیر می‌شود. حاضر ساختن چیزی در ذهن یا جاری ساختن الفاظی بر زبان در نیت لازم نیست.[۴] مراد از قیام، ایستاده بودن هنگام تکبیرة الإحرام و همچنین قیام متّصل به رکوع است یعنی از حالت ایستاده به رکوع رفتن.[۵]
برخی فقیهان گذشته، رو به قبله بودن در حال اختیار را هم از ارکان نماز شمرده‌[۶] و برخی نیز، قرائت نماز را رکن می‌دانستند.[۷]

اضافه یا کم کردن رکن

مشهور فقها، زیاد و کم کردن سهوی یا عمدی ارکان نماز را موجب باطل شدن نماز می‌دانند،[۸] ولی برخی معتقدند اضافه کردن سهوی رکن، نماز را باطل نمی‌کند.[۹] صاحب عروه زیادی در نیت نماز را قابل تصور نمی‌داند؛ یعنی قصد و تصور دوبارهٔ صورت نماز در ذهن، نماز را باطل نمی‌کند.[۱۰]
به گفته فقیهان، اگر نمازگزار رکنی را فراموش کند، تا زمانی که وارد رکن بعدی نشده، باید آن را ادا کند.[۱۱]

پانویس

  1. محقق حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۶۲؛ نجفی، جواهرالکلام، ج۹، ص ۲۳۹.
  2. خمینی، تحریرالوسیله، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی( ره)، ج۱، ص۱۵۳.
  3. علامه حلی، مختلف الشیعة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۳۹-۱۴۰.
  4. طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۴.
  5. طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۷۳.
  6. ابن‌حمزه طوسی، الوسیلة، ۱۴۰۸ق، ص۹۳.
  7. شیخ طوسی، المبسوط، مکتبة المرتضویة، ج۱، ص۱۰۵.
  8. شهید ثانی، الروضة البهیة، انتشارات علمیه اسلامیه، ج۱، ص۶۴۴.
  9. نجفی، جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، ج۹، ص۲۳۹-۲۴۱.
  10. طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۳.
  11. نجفی، جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، ج۱۲، ص۲۳۸-۲۳۹.

منابع

  • ابن‌حمزه طوسی، محمد بن علی، الوسیلة الی نیل الفضیلة، تحقیق محمد الحسون، قم، مکتبة آیت الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۸ق.
  • حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة فی احکام الشریعه، به کوشش مرکز الابحاث والدراسات الاسلامیة، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۲ق.
  • شهید ثانی، زین الدین، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیه، تهران، انتشارات علمیه اسلامیه، [بی‌تا].
  • طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، قم، دار التفسیر، اسماعیلیان، ۱۴۱۹ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، به کوشش محمدباقر بهبودی، تهران، مکتبة المرتضویة، بی‌تا.
  • نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ق.