ازدواج دختر باکره

ازدواج دختر باکره یا دوشیزه از مسائل اختلافی فقه امامیه است که موضوع اصلی آن، لزوم یا عدم لزوم اذن ولیّ (پدر یا جدّ پدری) در ازدواج دختر باکره بالغ و رشیده است.^[۱] گروهی از عالمان، «رشیده» را شخصی دانسته‌اند که پس از بلوغ، توانایی تشخیص مصلحت خود را داشته و از پختگی، عقل و فهم اجتماعی برخوردار باشد.^[۲]

براساس دیدگاه مشهور فقیهان شیعه، زنانی که پیش‌تر ازدواج کرده‌اند و بکارت آنان بر اثر آمیزش از بین رفته است یا دخترانی که پدر یا جد پدری ندارند، برای ازدواج نیازمند اذن ولی نیستند.^[۳] همچنین، به اتفاق فقیهان شیعه، در صورت بی‌دلیل بودن مخالفت پدر با ازدواج دختر با فرد هم‌کفو، اذن ولی شرط صحت ازدواج نخواهد بود.^[۴]

درباره اصل لزوم اذن ولی، دیدگاه‌های متفاوتی در میان فقیهان شیعه گزارش شده است. براساس منابع، گروهی از فقیهان، از جمله شیخ صدوق، شیخ طوسی، علامه بحرانی و بسیاری از فقیهان قرن پانزدهم قمری، اذن ولی را در ازدواج دائم و موقت دختر باکره لازم دانسته‌اند.^[۵] در مقابل، شماری از فقیهان همچون شیخ مفید، صاحب جواهر، سید مرتضی، محقق حلی و صاحب جواهر، دختر باکره بالغ را در تصمیم‌گیری برای ازدواج مستقل دانسته^[۶] و روایات دال بر لزوم اذن پدر را بر استحباب حمل کرده‌اند.^[۷] گفته شده است که این دیدگاه در دوره‌ای از تاریخ فقه شیعه، از شهرت بیشتری برخوردار بوده است.^[۸]

براساس برخی منابع، گروه دیگری از فقیهان، از جمله شیخ انصاری و امام خمینی، رضایت هم‌زمان دختر و ولی را شرط صحت ازدواج دانسته‌اند؛^[۹] دیدگاهی که در منابع فقهی با عنوان «تشریک» شناخته می‌شود.^[۱۰] همچنین گزارش شده است که برخی فقیهان میان ازدواج دائم و موقت تفاوت قائل شده‌اند.^[۱۱] به گفته ابوالقاسم علیدوست، استاد درس خارج حوزه علمیه قم، در این مسئله، دست‌کم هفت نظریه فقهی مطرح شده است که شامل اختیار دختر رشیده، اختیار ولی، لزوم رضایت هم‌زمان دختر و ولی، کفایت تصمیم هر یک از آن دو، اختیار دختر در ازدواج موقت، اختیار دختر در ازدواج دائم و نظریه‌ای است که تصمیم هر دو را معتبر می‌داند، اما برای پدر ــ نه جد پدری ــ حق فسخ ازدواج منعقدشده از سوی دختر را قائل است..^[۱۲]

درباره فلسفه اذن ولی دیدگاه‌هایی در منابع گزارش شده است. از جمله، مرتضی مطهری، متفکر و نویسنده شیعه، بر این باور است که ویژگی‌های عاطفی و تجربه اجتماعی کمتر برخی دختران ممکن است بر تصمیم‌گیری آنان در انتخاب همسر اثر بگذارد؛ از این‌رو، مشورت یا کسب اجازه از پدر برای ازدواج دختر باکره از سوی برخی صاحب‌نظران به‌عنوان راهکاری برای افزایش دقت در تصمیم‌گیری مطرح شده است.^[۱۳]

پانویس

↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۹۵ق، ج۲۹، ص۱۷۵؛ شیخ صدوق، الهدایة، ۱۴۱۸ق، ص۲۶۰؛ شهید ثانی، مسالک الأفهام، ۱۴۱۳ق، ج۷، ص۱۲۰؛ کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۵، ص۱۱۱.
↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۶۲ش، ج۴۷، ص۲۷۴؛ روحانی، استفتائات، ۱۳۸۲ش، ص۵۶؛ امامی‌فر، «بررسی فقهی اجتماعی اذن پدر در ازدواج دختر»، ص۹۴.
↑ رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۵۹۰.
↑ رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۵۹۰.
↑ شیخ صدوق، الهدایة، ۱۴۱۸ق، ص۲۶۰؛ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۲۵۳؛ بحرانی، الحدائق الناظرة، ۱۴۰۶ق، ج۲۳، ص۲۱۲-۲۱۴؛ رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۵۹۰.
↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۹۵ق، ج۲۹، ص۱۷۵؛ شیخ مفید، احکام النساء، قم، ص۳۶؛ سید مرتضی، رساله الشریف مرتضی، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۲۳۵؛ محقق حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۵۰۹.
↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۹۵ق، ج۲۹، ص۱۷۵؛ شیخ مفید، احکام النساء، قم، ص۳۶؛ سید مرتضی، رساله الشریف مرتضی، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۲۳۵؛ محقق حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۵۰۹.
↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۹۵ق، ج۲۹، ص۱۷۵.
↑ شیخ انصاری، کتاب النکاح، ۱۴۱۵ق، ص۱۲۵و۱۲۶؛ موسوی خمینی، تحریر الوسیلة، قم، ج۲، ص۲۵۴.
↑ شیخ انصاری، کتاب النکاح، ۱۴۱۵ق، ص۱۲۵و۱۲۶؛ موسوی خمینی، تحریر الوسیلة، قم، ج۲، ص۲۵۴.
↑ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۱۷ق، ص۴۴۰.
↑ علیدوست، «لزوم یا عدم لزوم اذن یا اجازه ولی در صحت ازدواج دوشیزه بالغ رشید»، ص۶-۴.
↑ مطهری، مجموعه آثار مطهری، ۱۳۸۱ش، ج۱۹، ص۹۲.

منابع

امامی‌فر، علی، «بررسی فقهی اجتماعی اذن پدر در ازدواج دختر»، در فصلنامه علوم اسلامی، دانشگاه آزاد ساوه، بهار ۱۳۸۶ش.
بحرانی، یوسف، الحدائق الناظره، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۶ق.
بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیح‌المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
سید مرتضی، علی بن حسین، رساله الشریف المرتضی، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۰۵ق.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الأفهام، قم، مؤسسة المعارف الإسلامی، ۱۴۱۳ق.
شیخ انصاری، مرتضی، کتاب النکاح، قم، المؤتمر العالمیة، ۱۴۱۵ق.
شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضر الفقیه، ترجمه غفاری، تهران، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، قم، مؤسسة نشر الاسلامی، ۱۴۱۷ق.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تصحیح غفاری، تهران، صدوق، ۱۴۱۷ق.
شیخ مفید، محمد بن محمد، احکام النساء، قم، مؤتمر العالمیة الالفیة شیخ المفید، بی‌تا.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، مرکز انتشارات علمی فرهنگی، ۱۳۶۳ش.
محقق حلی، ابوالقاسم نجم‌الدین، شرایع الاسلام، تهران، استقلال، ۱۴۰۹ق.
مطهری، مرتضی، مجموعه آثار مطهری، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۸۱ش.
نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرایع الإسلام، تهران، مکتبة الاسلامیة، ۱۳۹۵ق.
جایگاه اذن ولی در نکاح دختران(بررسی دیدگاه فریقین)، سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۰۶ شهریور، ۱۴۰۲ش.
اذن ولی در ازدواج باکره، سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۰۶ شهریور، ۱۴۰۲ش.
نقش پدر در ازدواج: اذن ولی در نکاح، سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۰۶ شهریور، ۱۴۰۲ش.
دعاوی مرتبط با عقد نکاح، سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۰۶ شهریور، ۱۴۰۲ش.
اذن ولی در خصوص ازدواج دختر باکره، سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۰۶ شهریور، ۱۴۰۲ش.
نگاهی تطبیقی به اذن ولی در نکاح، سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۰۶ شهریور، ۱۴۰۲ش.
ولایت پدر و جد در نکاح، سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۰۶ شهریور، ۱۴۰۲ش.
بررسی فقهی - حقوقی اذن ولی در ازدواج باکره رشیده، سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۰۶ شهریور، ۱۴۰۲ش.

پیوند به بیرون

نقش پدیده شناسی ازدواج در اذن ولی به نکاح دوشیزه رشیده، علیدوست، در مجله مطالعات راهبردی زنان، ۱۳۸۹ش.
نقش اذن در صحت یا بطلان نکاح در فقه و حقوق، احمد هاشمی، جستارهای فقهی اصولی، ۱۳۹۵ش.

[1] نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۹۵ق، ج۲۹، ص۱۷۵؛ شیخ صدوق، الهدایة، ۱۴۱۸ق، ص۲۶۰؛ شهید ثانی، مسالک الأفهام، ۱۴۱۳ق، ج۷، ص۱۲۰؛ کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۵، ص۱۱۱.

[2] طباطبایی، المیزان، ۱۳۶۲ش، ج۴۷، ص۲۷۴؛ روحانی، استفتائات، ۱۳۸۲ش، ص۵۶؛ امامی‌فر، «بررسی فقهی اجتماعی اذن پدر در ازدواج دختر»، ص۹۴.

[3] رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۵۹۰.

[4] رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۵۹۰.

[5] شیخ صدوق، الهدایة، ۱۴۱۸ق، ص۲۶۰؛ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۲۵۳؛ بحرانی، الحدائق الناظرة، ۱۴۰۶ق، ج۲۳، ص۲۱۲-۲۱۴؛ رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۵۹۰.

[6] نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۹۵ق، ج۲۹، ص۱۷۵؛ شیخ مفید، احکام النساء، قم، ص۳۶؛ سید مرتضی، رساله الشریف مرتضی، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۲۳۵؛ محقق حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۵۰۹.

[7] نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۹۵ق، ج۲۹، ص۱۷۵؛ شیخ مفید، احکام النساء، قم، ص۳۶؛ سید مرتضی، رساله الشریف مرتضی، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۲۳۵؛ محقق حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۵۰۹.

[8] نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۹۵ق، ج۲۹، ص۱۷۵.

[9] شیخ انصاری، کتاب النکاح، ۱۴۱۵ق، ص۱۲۵و۱۲۶؛ موسوی خمینی، تحریر الوسیلة، قم، ج۲، ص۲۵۴.

[10] شیخ انصاری، کتاب النکاح، ۱۴۱۵ق، ص۱۲۵و۱۲۶؛ موسوی خمینی، تحریر الوسیلة، قم، ج۲، ص۲۵۴.

[11] طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۱۷ق، ص۴۴۰.

[12] علیدوست، «لزوم یا عدم لزوم اذن یا اجازه ولی در صحت ازدواج دوشیزه بالغ رشید»، ص۶-۴.

[13] مطهری، مجموعه آثار مطهری، ۱۳۸۱ش، ج۱۹، ص۹۲.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]