ادنی الحل

اَدْنَی الحِلّ به نزدیک‌ترین مکان‌ها به محدودهٔ حرم در شهر مکّه گفته می‌شود. این مکان‌ها، محل اِحرام برای انجام عمرهٔ مفرده توسط گروه‌های خاصی مانند ساکنان دائم یا موقت مکه به‌شمار می‌روند. فقیهان، بر پایهٔ مستندات روایی و تاریخی، از میان این مکان‌ها، احرام از مناطق حُدَیبیه، جِعرانه و تَنعیم را دارای فضیلت بیشتر و عملی مستحب دانسته‌اند.

مفهوم‌شناسی و حکم شرعی ادنی الحل

اَدْنَی الحِلّ اصطلاحی فقهی است^[۱] که به نزدیک‌ترین مواضع به محدودهٔ حرمِ مکّه (که خارج از آن قرار گرفته)، اطلاق می‌شود؛^[۲] این مواضع از جمله میقات‌های احرام برای انجام عمرهٔ مفرده به‌شمار می‌روند.^[۳] به‌گفتهٔ فقیهان، افراد زیر موظف‌اند برای انجام عمرهٔ مفرده از أدنی‌الحِل مُحرِم شوند؛^[۴] چه این عمره پس از حج قِران و اِفراد در ایام حج انجام گیرد، و چه به‌صورت مستقل در طول سال بجا آورده شود.^[۵]

کسی که در مکه سکونت دائم دارد یا به طور موقت در آن اقامت کرده است.^[۶] در این مورد، فقیهان اهل‌سنت نیز با دیدگاه شیعه هم‌نظرند.^[۷]
کسی که بین یکی از میقات‌های پنج‌گانه و شهر مکه زندگی می‌کند.^[۸]
فردی که بدون قصد ورود به حرم و برای کاری غیر از حج و عمره به محدودهٔ حرم رسیده، سپس تصمیم به زیارت و ورود به حرم می‌گیرد.^[۹]
کسی که به‌سبب عذری مانند فراموشی یا ناآگاهی از حکم، بدون احرام وارد مکه شده و سپس عذرش برطرف شود.^[۱۰]
کسی که در مسیر تشرف به مکه، از هیچ‌یک از میقات‌های اصلی یا مواضع هم‌راستا با آن‌ها عبور نمی‌کند.^[۱۱]

مکان‌های برتر برای احرام عمره مفرده

فقیهان شیعه^[۱۲] و اهل‌سنت^[۱۳] بر پایهٔ برخی روایات^[۱۴] معتقدند، در میان مکان‌هایی که به‌عنوان أدنی الحل شناخته می‌شوند، مُحرم شدن از حُدَیبیه (در فاصلهٔ حدود ۲۴ کیلومتری مکه)،^[۱۵] جِعرانه (در فاصلهٔ حدود ۲۹ کیلومتری مسجد الحرام)^[۱۶] و تَنعیم (در فاصله حدود ۷ کیلومتری مسجد الحرام)^[۱۷] دارای فضیلتی بیشتر و عملی مستحب است.^[۱۸] شماری از فقیهان همچون علامه حلی،^[۱۹] شهید اول^[۲۰] و صاحب جواهر^[۲۱] مُحرم شدن از جِعرانه را - به دلیل احرامِ پیامبر(ص) از آنجا^[۲۲] - برتر از سایر مکان‌ها می‌دانند. در هر یک از این مناطق، مسجدی به نام همان منطقه بنا شده که عمره‌گزاران معمولاً از آنجا برای عمرهٔ مفرده مُحرِم می‌شوند.^[۲۳]

پانویس

↑ مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۲۶.
↑ مروج، اصطلاحات فقهی، ۱۳۷۹ش،ص۲۶؛ سرور، المعجم الشامل للمصطلحات، ۱۴۲۹ق، ج۱، ۳۵.
↑ مکارم شیرازی، مناسک جامع حج، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۲، مسئلۀ ۲۶۰.
↑ مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۲۶-۳۲۷؛ فکری، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ۱۳۹۳ش، ص۳۴-۳۵.
↑ خویی، معتمد العروة الوثقی، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۳۸۸؛ مکارم شیرازی، مناسک جامع حج، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۲، مسئلۀ ۲۶۰.
↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۸۱، مسألهٔ ۵۶؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۶۴۰؛ امام خمینی، تحریرالوسیلة، ۱۳۷۹ش، ج۱، ص۳۸۷؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، ۱۳۹۲ش، ص۲۶.
↑ برای نمونه رجوع کنید به رافعی قزوینی، فتح العزیز، دارالفکر، ج۷، ص۹۷؛ الغیتابی الحنفی، عمدة القاری، دار إحیاء التراث العربی، ج۹، ص۱۳۱؛ شوکانی، نیل الأوطار، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۳۵۴.
↑ شهید ثانی، مسالک الأفهام، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰۲؛ اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۳۹۱؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، ۱۳۹۲ش، ص۲۶؛ سند، سند العروة الوثقی (الحج)، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۳۱۰.
↑ خویی، معتمد العروة الوثقی، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۳۹۳؛ کاشف الغطاء، کشف الغطاء، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۵۴۹؛ مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۲۷ و ج۳، ص۲۵۸.
↑ محقق حلّی، شرائع الإسلام، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۲۷؛ شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۲۲۳؛ مروّج، اصطلاحات فقهی، ۱۳۷۹ش،ص۲۶.
↑ حلّی، تحریر الأحکام، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۵۶۵؛ شهید اول، الدروس الشرعیة، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۴۲؛ اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۱۸۶.
↑ برای نمونه رجوع کنید به طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۶۴۰؛ خویی، معتمد العروة الوثقی، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۳۸۸؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، ۱۳۹۲ش، ص۲۶؛ محمودی، مناسک حج (محشّی)، ۱۴۲۹ق، ص۱۱۵، مسألهٔ ۱۹۰.
↑ برای نمونه رجوع کنید به نَوَوی، المجموع، ج۷، ص۲۰۴؛ رافعی قزوینی، فتح العزیز، دارالفکر، ج۷، ص۹۷.
↑ برای نمونه رجوع کنید به شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۴۴۹، حدیث ۲۹۳۷ و ص۴۵۱، حدیث ۲۹۴۳ و ج۲، ص۵۵۴، حدیث ۲۹۵۲؛ شیخ طوسی، الاستبصار، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۱۷۷، حدیث ۵۸۸؛ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۵۵، حدیث ۲۹۸۴ و ۲۹۸۵؛ ابن‌ماجة، سنن ابن‌ماجه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۹۹۷، حدیث ۲۹۹۹.
↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۱۹۹۵م، ج۲، ص۲۲۹.
↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۱۹۹۵م، ج۲، ص۲۴۹.
↑ قائدان، درسنامه آشنایی با تاریخ و اماکن مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۹۰؛ حسنی، سیری در اماکن سرزمین وحی، ۱۳۷۱ش، ص۱۲۹.
↑ وحید خراسانی، مناسک حج، ۱۳۸۶، ش، ص۸۹.
↑ حلّی، تحریر الأحکام، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۵۶۳.
↑ شهید اول، الدروس الشرعیة، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۳۸.
↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۸، ص۱۱۱۹.
↑ شهید اول، الدروس الشرعیة، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۳۸.
↑ قائدان، آشنایی با تاریخ و اماکن مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۸۹-۹۲؛ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه‏، ۱۳۸۹ش، ص۱۷۷-۱۸۱.

منابع

ابن‌ماجة، أبو عبدالله محمد بن یزید القزوینی، سنن ابن‌ماجه، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت، دار إحیاء الکتب العربیة، ۱۳۹۵ق.
اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، محقق و مصحح: عراقی، آقا مجتبی، اشتهاردی، علی‌پناه، یزدی اصفهانی، آقاحسین، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
الغیتابی الحنفی، محمود بن أحمد، عمدة القاری شرح صحیح البخاری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی تا.
امام خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۹ش.
بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، محقق: محمد زهیر بن ناصر الناصر، دمشق، دار طوق النجاة، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
جعفریان، رسول‏، آثار اسلامی مکه و مدینه‏، تهران، ناشر: مشعر، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
حسنی، علی‌اکبر، سیری در اماکن سرزمین وحی، تهران، بعثه مقام معظم رهبری، ۱۳۷۱ش.
خویی، سید ابوالقاسم، معتمد العروة الوثقی، مقرر: موسوی خلخالی، سید رضا، قم، منشورات مدرسة دار العلم، لطفی، چاپ دوم، ۱۴۱۶ق.
رافعی قزوینی، عبدالکریم بن محمد، فتح العزیز بشرح الوجیز، دارالفکر، بی تا.
سند، محمد، سند العروة الوثقی (الحج)، بیروت، مؤسسة أم القری للتحقیق و النشر، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
سَرور، ابراهیم حسین، المعجم الشامل للمصطلحات العلمیة و الدینیة، بیروت دار الهادی چاپ، اول، ۱۴۲۹ق.
شوکانی، محمد بن علی، نیل الأوطار، تحقیق: عصام الدین الصبابطی، مصر، دار الحدیث، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
شهید اول (عاملی)، محمد بن مکی، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق.
شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، شارح: کلانتر، سید محمد، قم کتابفروشی داوری، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
شیخ طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۹۰ق.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، مصحح: خراسانی، علی و دیگران، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (المحشّٰی)، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
علامه حلّی، حسن بن یوسف، تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة، محقق و مصحح: بهادری، ابراهیم، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
فکری، مسعود، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، راهنمای زائران سرزمین وحی‏، تهران، مشعر، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
قائدان، اصغر، درسنامه آشنایی با تاریخ و اماکن مقدس مکه مکرمه و مدینه منوره‏، تهران، مشعر، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
کاشف الغطاء، جعفر بن خضر، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل‌بیت(ع)، قم، مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.
محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، محقق و مصحح: بقال، عبد الحسین محمد علی، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
محمودی، محمدرضا، مناسک حج (محشّی)، تهران، نشر مشعر، ۱۴۲۹ق.
مروّج، حسین، اصطلاحات فقهی، قم، بخشایش، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، محقق: احمدی جلفایی، حمید، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۹۲ش.
مکارم شیرازی، ناصر، مناسک جامع حج، گردآورنده: علیان‌نژادی، ابوالقاسم، قم، مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(ع)، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
نَوَوی (ابوزکریا)، محیی الدین یحیی بن شرف، المجموع شرح المهذب، دار الفکر.
وحید خراسانی، حسین، مناسک حج، قم، مدرسة الامام باقر العلوم (ع)، چاپ جهارم، ۱۳۸۶ش.
یاقوت حموی، شهاب الدین ابو عبد الله، معجم البلدان، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ۱۹۹۵م.

[1] مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۲۶.

[2] مروج، اصطلاحات فقهی، ۱۳۷۹ش،ص۲۶؛ سرور، المعجم الشامل للمصطلحات، ۱۴۲۹ق، ج۱، ۳۵.

[3] مکارم شیرازی، مناسک جامع حج، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۲، مسئلۀ ۲۶۰.

[4] مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۲۶-۳۲۷؛ فکری، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ۱۳۹۳ش، ص۳۴-۳۵.

[5] خویی، معتمد العروة الوثقی، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۳۸۸؛ مکارم شیرازی، مناسک جامع حج، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۲، مسئلۀ ۲۶۰.

[6] شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۸۱، مسألهٔ ۵۶؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۶۴۰؛ امام خمینی، تحریرالوسیلة، ۱۳۷۹ش، ج۱، ص۳۸۷؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، ۱۳۹۲ش، ص۲۶.

[7] برای نمونه رجوع کنید به رافعی قزوینی، فتح العزیز، دارالفکر، ج۷، ص۹۷؛ الغیتابی الحنفی، عمدة القاری، دار إحیاء التراث العربی، ج۹، ص۱۳۱؛ شوکانی، نیل الأوطار، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۳۵۴.

[8] شهید ثانی، مسالک الأفهام، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰۲؛ اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۳۹۱؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، ۱۳۹۲ش، ص۲۶؛ سند، سند العروة الوثقی (الحج)، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۳۱۰.

[9] خویی، معتمد العروة الوثقی، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۳۹۳؛ کاشف الغطاء، کشف الغطاء، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۵۴۹؛ مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۲۷ و ج۳، ص۲۵۸.

[10] محقق حلّی، شرائع الإسلام، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۲۷؛ شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۲۲۳؛ مروّج، اصطلاحات فقهی، ۱۳۷۹ش،ص۲۶.

[11] حلّی، تحریر الأحکام، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۵۶۵؛ شهید اول، الدروس الشرعیة، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۴۲؛ اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۱۸۶.

[12] برای نمونه رجوع کنید به طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۶۴۰؛ خویی، معتمد العروة الوثقی، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۳۸۸؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، ۱۳۹۲ش، ص۲۶؛ محمودی، مناسک حج (محشّی)، ۱۴۲۹ق، ص۱۱۵، مسألهٔ ۱۹۰.

[13] برای نمونه رجوع کنید به نَوَوی، المجموع، ج۷، ص۲۰۴؛ رافعی قزوینی، فتح العزیز، دارالفکر، ج۷، ص۹۷.

[14] برای نمونه رجوع کنید به شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۴۴۹، حدیث ۲۹۳۷ و ص۴۵۱، حدیث ۲۹۴۳ و ج۲، ص۵۵۴، حدیث ۲۹۵۲؛ شیخ طوسی، الاستبصار، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۱۷۷، حدیث ۵۸۸؛ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۵۵، حدیث ۲۹۸۴ و ۲۹۸۵؛ ابن‌ماجة، سنن ابن‌ماجه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۹۹۷، حدیث ۲۹۹۹.

[15] یاقوت حموی، معجم البلدان، ۱۹۹۵م، ج۲، ص۲۲۹.

[16] یاقوت حموی، معجم البلدان، ۱۹۹۵م، ج۲، ص۲۴۹.

[17] قائدان، درسنامه آشنایی با تاریخ و اماکن مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۹۰؛ حسنی، سیری در اماکن سرزمین وحی، ۱۳۷۱ش، ص۱۲۹.

[18] وحید خراسانی، مناسک حج، ۱۳۸۶، ش، ص۸۹.

[19] حلّی، تحریر الأحکام، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۵۶۳.

[20] شهید اول، الدروس الشرعیة، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۳۸.

[21] نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۸، ص۱۱۱۹.

[22] شهید اول، الدروس الشرعیة، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۳۸.

[23] قائدان، آشنایی با تاریخ و اماکن مکه و مدینه، ۱۳۸۹ش، ص۸۹-۹۲؛ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه‏، ۱۳۸۹ش، ص۱۷۷-۱۸۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]