خواستگاری
خواستگاری به معنای درخواست یا پیشنهاد ازدواج به زنی است[۱] که از نظر شرعی امکان ازدواج با او وجود دارد.[۲] در منابع، خواستگاری مقدمه ازدواج دانسته شده[۳] و معمولاً با آداب و رسومی برای آشنایی طرفین همراه است.[۴] در اصطلاح فقه، از خواستگاری با عنوان خِطبه یاد شده که پیش از عقد انجام میشود و فاصله میان آن تا عقد، «نامزدی» نامیده میشود.[۵] در منابع فقهی، احکام خواستگاری دربخشهای نکاح، طلاق[۶] و حج[۷] مطرح شده است. در برخی منابع روایی، نخستین خواستگاری به داستان خواستگاری حضرت آدم(ع) از حضرت حوا(ع) نسبت داده شده است.[۸]
به گزارش پژوهشگران قرآنی، تنها آیهای از قرآن که به خواستگاری پرداخته، آیه ۲۳۵ سوره بقره است. این آیه، خواستگاری کنایهآمیز از زنان در عده وفات یا طلاق بائن را مجاز دانسته است.[۹] به گفته پژوهشگران، هرچند در منابع فقهی دلیلی بر ممنوعیت خواستگاری زن از مرد وجود ندارد، اما ظاهر آیه ۲۳۵ سوره بقره و روایات، آغاز خواستگاری را به مرد نسبت دادهاند.در همین زمینه، مرتضی مطهری نیز ترویج فرهنگ خواستگاری زن از مرد با استناد به برابری حقوق زن و مرد را نادرست دانسته و از آن انتقاد کرده است.[۱۰]
در فقه شیعه، برای خواستگاری احکامی بیان شده است:
- خواستگاری از محارم، زن شوهردار، زن در عده طلاق رجعی و زنی که بر مرد حرام ابدی است، جایز نیست.[۱۱]
- در عده طلاق بائن، همسر سابق میتواند بهصورت صریح یا کنایه خواستگاری کند، اما دیگران تنها مجاز به خواستگاری کنایهای هستند.[۱۲]
- درباره خواستگاری از زنی که پیشتر خواستگار دارد، میان فقیهان اختلافنظر وجود دارد و آن را حرام[۱۳] یا مکروه[۱۴] دانستهاند.
- در منابع فقهی، نگاه کردن مرد به برخی اعضای بدن زن پس از تصمیم قطعی برای ازدواج، بدون قصد لذت، مجاز شمرده شده است.[۱۵]
- خواستگاری در ایام عزاداری جایز، ولی برگزاری مراسم شادمانی در این ایام نامناسب دانسته شده است.[۱۶]
- خواستگاری در حال احرام مکروه[۱۷] یا بنابر احتیاط واجب ممنوع گزارش شده است.[۱۸]
- برخی فقیهان معتقدند که در صورت مؤمن بودن خواستگار و برخورداری او از توانایی تأمین نفقه، اجابت خواستگاری وی بر ولیّ دختر واجب است و خودداری از آن، گناه به شمار میآید.[۱۹]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه «خواستگار».
- ↑ عاملی، حقوق خانواده، ۱۳۵۰ش، ص۱۷.
- ↑ قاسمزاده، «اثر حقوقی خواستگاری»، ص۲.
- ↑ عاملی، حقوق خانواده، ۱۳۵۰ش، ص۲۶.
- ↑ طاهری، حقوق مدنی، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۴۲.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳۰، ص۱۱۹-۱۲۰.
- ↑ مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۵۱۵.
- ↑ عاملی، وسائل الشيعة، چاپ اسلامیه، ج۱۴، ص۲.
- ↑ قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۲۵ق، ج۱، ص۲۵۵.
- ↑ مطهری، آشنایی با قرآن، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۹۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳۰، ص۱۱۹-۱۲۰
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳۰، ص۱۲۰.
- ↑ شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۲۱۸.
- ↑ مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۵۱۶.
- ↑ مکارم شیرازی، «خواستگاری»، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ «آیا در ایام شهادت و عزاداری و محرم و صفر خواستگاری کردن صحیح است؟»، وبگاه دفتر آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۵۱۶.
- ↑ محمودی، مناسک حج(محشی)، ۱۴۲۹ق، ص۲۴.
- ↑ مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۵۱۶.
منابع
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، زیر نظر محمد معین و سید جعفر شهیدی، مؤسسه لغت نامه دهخدا، ۱۳۷۷ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی الفقه الامامیه، تحقیق: محمدباقر بهبودی، تهران، ناشر: المکتبة المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه، چاپ سوم، ۱۳۸۷ق.
- طاهری، حبیبالله، حقوق مدنی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۸ق.
- عاملی، باقر، حقوق خانواده، تهران، مدرسه عالی دختران ایران، ۱۳۵۰ش.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، بیتا.
- قاسمزاده، سیدمرتضی، «اثر حقوقی خواستگاری و ضمانت اجرای آن»، فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی، شماره ۱۹-۲۰، پاییز و زمستان ۱۳۷۹ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۰ق.
- محمودی، محمدرضا، مناسک حج (محشی)، تهران، نشر مشعر، ویرایش جدید، ۱۴۲۹ق.
- «آیا در ایام شهادت و عزاداری و محرم و صفر خواستگاری کردن صحیح است؟»، دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۹ تیر ۱۴۰۵ش.
- منصور، جهانگیر، قانون مدنی با آخرین اصلاحیهها و الحاقات همراه با قانون مسؤلیت مدنی، تهران، نشر دیدار، ۱۳۸۹ش.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.
- مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع)، زیرنظر: سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۴۲۶ق.
پیوند به بیرون