نگاه حرام

نگاه حرام نگاهِ از روی شهوت به غیرهمسر که در فقه اسلامی، حرام دانسته شده است. قرآن به مؤمنان سفارش کرده از نگاه حرام به دیگران بپرهیزند. روایات فراوانی وجود دارد که این نوع نگاه‌ها را مذمت کرده است. پیامبر(ص) در حدیثی نگاه حرام را تیری از تیرهای مسموم شیطان توصیف کرده است.

عالمان اسلامی درباره نگاه‌های مرد و زن نامحرم گفته‌اند که باید به‌اندازه حاجت در معاشرت باشد و از روی شهوت نباشد. معلمان اخلاق، آغاز بسیاری از انحرافات جنسی را نگاه حرام دانسته‌اند.

نهی از نگاه حرام در متون دینی

به گفته مفسران، آیات قرآن، به‌ویژه آیات ۳۰ و ۳۱ سوره نور، نگاه مرد به زن نامحرم و بالعکس را تحریم می‌کنند و به حفظ حجاب چشم در برابر نگاه‌های حرام دستور می‌دهند. برخی مفسران اشاره کرده‌اند که این نگاه‌ها ممکن است مقدمه‌ای برای گناه‌های بزرگ‌تر مانند زنا شوند. در نتیجه، نگاه حرام هم بر مردان و هم بر زنان حرام است و قرآن مؤمنان را به حفظ حرمت چشم و پرهیز از آنچه خداوند نهی کرده، دعوت می‌کند. همچنین گفته شده است چشم‌چرانی همان‌گونه که بر مردان حرام است، بر زنان نیز حرام می‌باشد.

روایات

در احادیث اسلامی، به شدت از نگاه حرام و چشم‌چرانی پرهیز شده است. پیامبر اکرم(ص) در روایتی، نگاه بد را به‌عنوان تیر مسموم شیطان معرفی کرده و تأکید می‌کند که هر کس از ترس خداوند چشم خود را فرو بندد، خداوند ایمانی به او می‌دهد که از درون شیرینی آن را احساس می‌کند. امام علی(ع) نیز چشم را کمین‌گاه شیطان دانسته و چشم‌پوشی را بهترین راه دوری از شهوات معرفی کرده است.

پیامبر(ص) در حدیثی بیان کرده‌اند که برای هر عضوی از بدن انسان، بهره‌ای از زناست و زنای چشم همان چشم‌چرانی است. امام باقر(ع) نیز نقل کرده‌اند که پیامبر خدا مردی را که به عورت زن نامحرم نگاه کرده بود، نفرین فرمودند.

بررسی فقهی

فقیهان نظرات مختلفی درباره حرمت یا جواز نگاه به بدن نامحرم ارائه داده‌اند، که براساس آن‌ها، نگاه به بدن دیگران تحت شرایط خاص حرام و در برخی موارد مجاز شناخته می‌شود از جمله:

• نگاه مرد به بدن زن نامحرم: نگاه به بدن زن نامحرم (جز صورت و دست‌ها تا مچ) چه با قصد لذت باشد یا بدون آن، حرام است. نگاه به صورت و دست‌ها تا مچ زن نامحرم اگر بدون قصد لذت و فساد باشد، اشکال ندارد. به گفته فقیهان احتیاط مستحب این است که حتی بدون شهوت و ترس از افتادن در گناه، به صورت و دست‌های زن تا مچ نگاه نشود.
• نگاه زن به بدن مرد نامحرم: نگاه زن به بدن مرد نامحرم (چه با قصد لذت و چه بدون آن) حرام است. نگاه به بدن مرد نامحرم به مقدار معمولی که پوشانده نمی‌شود (صورت، گردن، دست‌ها و پا) در صورتی که مفسده نداشته باشد، جایز است. برخی فقیهان نیز احتیاط واجب می‌دانند که نگاه زن به بدن مرد نامحرم حتی بدون شهوت نیز جایز نیست.
• نگاه به عورت دیگران: نگاه به عورت دیگران، چه هم‌جنس و چه غیرهم‌جنس و چه محرم و چه نامحرم، مطلقاً حرام است.
• شرایط خاص: در شرایط خاص مانند ضرورت‌های پزشکی یا برای نجات جان انسان‌ها، نگاه به نامحرم مجاز است. همچنین نگاه به زنان اهل ذمّه در صورتی که قصد لذت یا ترس از گناه نباشد، جایز است.
• نگاه به زنان بی‌باک: نگاه به بدن زن‌های بی‌باک (که حجاب را رعایت نمی‌کنند) در صورتی که بدون شهوت و ترس از گناه باشد، اشکال ندارد.

پیامدهای نگاه حرام

عالمان اسلامی تأکید دارند که روابط بین مرد و زن نامحرم باید محدود به نیازهای ضروری باشد و از نگاه‌های شهوانی یا خیره شدن پرهیز شود. دلیل این محدودیت‌ها، جلوگیری از تحریک غریزه جنسی به‌صورت غیرطبیعی و پیشگیری از ابتلا به مفاسد جنسی است. امام صادق(ع) در روایتی نگاه‌های ناخواسته را گناه نمی‌داند، اما نگاه عمدی را به‌عنوان مضر و حتی مایه هلاکت می‌شمارد.

چشم‌چرانی به‌عنوان مقدمه‌ای برای انحرافات جنسی شناخته می‌شود و معلمان اخلاق آن را از دام‌های شیطان می‌دانند که انسان را به فساد می‌کشاند. نگاه حرام می‌تواند به برانگیختن شهوت و ارتکاب گناهان بزرگ‌تر منجر شود، لذا کنترل نگاه از ابتدای امر برای جلوگیری از عواقب بعدی ضروری است.