صاحب اللواء

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

صاحب اللِواء پرچم‌دار اصلی میدان جنگ بوده است. سپاه پیامبر اسلام(ص)، دارای پرچم‌های «لِواء» و «رایَت» بود. لواء به‌عنوان نشانه اصلی سپاه اهمیت بیشتری نسبت به رایَت داشت که نشانه گروه‌های فرعی و قومیت‌ها بود. بنا بر منابع شیعه و اهل سنت، امام علی(ع) در چهارده جنگ به عنوان پرچم‌دار (لوا یا رایت) سپاه اسلام حضور داشت و «صاحب اللواء» از القاب ایشان است. افرادی از جمله حمزة بن عبدالمطلب، مصعب بن عمیر، سعد بن عباده، مقداد بن عمرو و ابوبکر از دیگر پرچمداران سپاه حضرت محمد(ص) بودند. همچنین بنا بر گزارش‌های تاریخی رنگ پرچم لواء، سفید و رنگ رایت، سیاه گزارش شده است.

مفهوم‌شناسی

لغت‌شناسان، «لِواء» را به معنای عَلَم و جمع آن را أَلْوِیَة و أَلْوِیات می‌دانند.[۱] ابن منظور؛ لغت‌شناس، لواء را مخصوص امیر لشکر [۲] و حمل کننده آن دانسته است.[۳] همچنین، از لواء به «لواء الأمير» تعبیر شده است.[۴] در اختیار داشتن لواء توسط فرمانده جنگ، به جهت شناخته شدن موقعیت فرمانده و شناسایی او توسط سربازان خودی در میدان جنگ بود.[۵]

تفاوت لِواء و رایَت

کلمه رایت به معنای عَلَم و جمع آن، «رایات» و «رای» است.[۶] بنابر دیدگاه برخی، پرچم لواء همان پرچم رایت است که با وزش باد درهم می‌پیچد.[۷] به نظر ابن سعد در کتاب طبقات الکبری، نخستین بار پرچم رایت در جنگ خیبر مورد استفاده قرار گرفت و قبل از این جنگ، لوا بود و رایت وجود نداشت[۸] اما دیگر منابع تاریخی به وجود پرچم رایت در جنگ‌های قبل از آن اشاره کرده‌اند.[۹] از مجموع سخن لغت‌شناسان، محدثان و گزارش‌های تاریخ‌نگاران، برتری و اهمیت لواء نسبت به رایت و تفاوت این دو پرچم معلوم می‌شود:

  • لواء، مخصوص امیر لشکر است[۱۰] و رایت در اختیار فرماندهانی است که در میدان نبرد، زیر نظر فرمانده اصلی (امیر) می‌جنگند.[۱۱]
  • لواء، به عنوان نشانه اصلی سپاه بود و رایت نشانگر گروه‌های فرعی و قومیت‌ها.[۱۲]
  • در بیشتر گزارش‌ها رنگ پرچم لواء، سفید[۱۳] و رنگ رایت، سیاه گزارش شده است.[۱۴]
  • بنابر گزارش‌های متعدد لواء، بسته یا باز شده و قابل پیچیدن بود، برخلاف رایت که چنین نبود.[۱۵]

امام علی(ع)؛ پرچم‌دار سپاه پیامبر(ص)

با توجه به گزارش‌های تاریخی، بیشتر صاحبان لواء در سپاه اسلام، از کسانی انتخاب می‌شدند که دارای شجاعت و پایگاه اجتماعی در بین مسلمانان بودند.[۱۶] امام علی(ع) نیز در خطبه ۱۲۴ نهج البلاغه می‌فرماید پرچم‌ها را به افراد شجاع بسپارید.[۱۷]

بنا بر منابع اهل سنت، امام علی(ع) در یازده جنگ به عنوان پرچم‌دار(لوا یا رایت) سپاه اسلام حضور داشت: جنگ‌های بدر اول، بدر، بنی سلیم، احد، حمراءالأسد، بنی نضیر، بدرالموعد، بنی قریظه، خیبر، فتح مکه و حنین. اما بنا بر منابع شیعه، در چهارده جنگ پرچم‌دار سپاه بود که شرکت ایشان در سه جنگ ودّان، حدیبیه و ذات السلاسل، اختصاصی مصادر شیعه است.[۱۸] دیگر پرچمداران سپاه حضرت محمد(ص) عبارتند از: حمزة بن عبدالمطلب،[۱۹] مصعب بن عمیر،[۲۰] سعد بن عباده،[۲۱] سعد بن ابی وقاص،[۲۲] مقداد[۲۳] و ابوبکر[۲۴].

طبق نظر مشهور، امام علی(ع) در سه جنگ ودّان،[۲۵] بنی نضیر[۲۶] و فتح مکه [۲۷]عهده‌دار پرچم رایت و در یازده جنگ پرچم‌دار اصلی(صاحب اللِواء) بود که عبارت است از:

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ابن منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۱۵، ص۲۶۶؛ ابن سیده، المحکم والمحیط الأعظم، ۱۴۱۲ق، ج۱۰، ص۴۵۶.
  2. ابن منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۱۱، ص۱۹۳ و ۲۳۰.
  3. ابن منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۱۵، ص۲۶۶؛ ابن اثیر، النهایة، ۱۳۶۷ش، ج۴، ص۲۷۹.
  4. ازهری، تهذیب اللغة، ۱۴۲۱ق، ج۱۵، ص۳۲۱؛ جوهری، الصحاح، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۲۴۸۶.
  5. طریحی، مجمع البحرین، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۹۹.
  6. ابن سیده، المحکم والمحیط الأعظم، ۱۴۱۲ق، ج۱۰، ص۲۷۴.
  7. راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، ۱۴۱۲ق، ص۷۵۳؛ مطرزی، المغرب فی ترتیب المعرب، ۱۳۹۹ق، ج۲، ص۲۵۲.
  8. ابن سعد، طبقات، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۸۱.
  9. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۷۹؛ طبری، تاریخ طبری، بی‌تا، ج۲، ص۵۵۵.
  10. ابن منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۱۱، ص۱۹۳ و ۲۳۰.
  11. شیبانی، شرح السیر الکبیر، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۸۳.
  12. مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۷، ص۱۶۰.
  13. ابن هشام، السیرة النبویة، بی‌تا، ج۱، ص۶۱۲؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۷، ص۱۶۰؛ ترمذی، سنن الترمذی، ۱۴۲۱ق، ص۲۵۹.
  14. ابن هشام، السیرة النبویة، بی‌تا، ج۱، ص۶۱۲؛ ترمذی، سنن الترمذی، ۱۴۲۱ق، ص۲۵۹.
  15. شیبانی، شرح کتاب السير الكبير، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۸۳؛ واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۴۹۹؛ طبرانی، المعجم الصغیر، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۱۱؛ واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۳۶.
  16. واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۵۳-۶۵۴؛ ج۱، ص۸۳؛ ابن عبدالبَر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۶۰۷-۶۰۸.
  17. نهج‌البلاغه، تحقیق صبحی صالح، خطبه ۱۲۴، ص۱۸۰.
  18. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۷۹؛ ج۱، ص۱۱۹؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۷، ص۱۶۸.
  19. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۲۸۶.
  20. ابن هشام، السیرة النبویة، بی‌تا، ج۱، ص۶۱۲.
  21. ابن سعد، طبقات، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۴۹.
  22. واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۸۹۵.
  23. ابن جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۱۶۷.
  24. ابن سعد، طبقات، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۴۹.
  25. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۷۹.
  26. طبری، تاریخ طبری، بی‌تا، ج۲، ص۵۵۵.
  27. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶۱؛ ابن هشام، السیرة النبویة، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.
  28. ابن سعد، طبقات، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۶؛ طبرسی، إعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ص۱۶۵.
  29. طبرانی، المعجم الکبیر، ۱۴۲۷ق، ج۶، ص۱۵؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۷۰۹؛ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۸۰.
  30. ابن سعد، طبقات، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۲۳؛ ابن سید الناس، عیون الأثر فی فنون المغازی و الشمائل و السیر، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۳۹۱.
  31. واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۱۵؛ ابن سعد، طبقات، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۲۹.
  32. واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۳۶؛ ابن سعد، طبقات، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۸.
  33. ابن سعد، طبقات، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۴۶؛ واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۸۸.
  34. واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۴۹۹.
  35. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۱۹.
  36. ابن حنبل، مسند، ۱۴۲۱ق، ج۳۸، ص۹۸؛ ابن سعد، طبقات، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۸۱.
  37. شیخ طبرسی، إعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۸۲.
  38. واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۸۹۵؛ ابن جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۳۳۳.

منابع

  • ابن اثیر، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، به تحقیق محمود محمد طناحی، طاهر احمد زاوی، قم، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، ۱۳۶۷ش.
  • ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، به تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
  • ابن حنبل، احمد، مسند الإمام احمد بن حنبل، به تحقیق عادل مرشد، شعیب ارنووط و دیگران، بیروت، موسسه الرساله، ۱۴۲۱ق.
  • ابن سعد، محمد، طبقات الکبری، به تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۰ق.
  • ابن سید الناس، محمد بن عبدالله، عیون الأثر فی فنون المغازی و الشمائل و السیر، بیروت، مؤسسة عزالدین للطباعة والنشر، ۱۴۰۶ق.
  • ابن سیده، علی بن اسماعیل، به تحقیق عبدالحمید هنداوی، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۲ق.
  • ابن عبدالبر، یوسف، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، به تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت، دار الجیل، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  • ابن عبدالبَر قرطبی، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، به تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲ق.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
  • ابن هشام، عبد الملک بن هشام، السیرة النبویة، به تصحیح ابراهیم ابیاری، مصطفی سقا، عبد الحفیظ شبلی، بیروت، دار المعرفة، بی‌تا.
  • ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، به تحقیق عبدالکریم حامد، عمر سلامی، با مقدمه فاطمه محمد اصلان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۱ق.
  • الجوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربیة، با تحقیق احمد عبدالغفور عطار، بیروت، دار العلم للملایین، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، جمل من انساب الاشراف، به تحقیق سهیل زکار، ریاض الزرکلی، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
  • ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، به تصحیح احمد محمد شاکر، محمد فؤاد عبدالباقی، صدقی جمیل عطار، عبدالقادر عرفان عشا حسونه، بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۱ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، دمشق، بیروت، الدار الشامیة،‌ دار القلم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  • شیبانی، محمد بن حسن، شرح کتاب السير الكبير للإمام محمد بن الحسن الشیباني، با شرح محمد بن احمد شمس الائمه سرخسی، م‍ح‍م‍دح‍س‍ن‌ اس‍م‍اع‍یل ش‍اف‍ع‍ی‌، کمال عبدالعظیم عنانی، بیروت، دار الکتب العلمیه،۱۴۱۷ق.
  • شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‌، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  • طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الصغیر للطبرانی، با تصحیح عبدالرحمن محمد عثمان، بیروت، ۱۴۲۴ق.
  • طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، به تحقیق حمدی عبد المجید سلفی، قاهره، مکتبه ابن تیمیه، ۱۴۰۵ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، قم، موسسه آل البیت علیهم السلام لإحياء التراث، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، با تصحیح هاشم رسولی، فضل‌الله یزدی طباطبایی، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۰۸ق.
  • طبری، تاریخ طبری، تاريخ الأمم و الملوك، به تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، بی‌نا، بی‌تا.
  • طریحی، فخرالدین بن محمد، به تحقیق احمد حسینی اشکوری، تهران، مکتبة المرتضویة، ۱۳۷۵ش.
  • علی بن ابی‌طالب(ع)، نهج‌البلاغه، به تحقیق صبحی صالح، قم، موسسه دار الهجره، ۱۴۱۴ق.
  • مطرزی، ناصر بن عبدالسید، المغرب فی ترتیب المعرب، به تحقیق محمود فاخوری، عبدالحمید مختار، حلب، مکتبة أسامة بن زید، ۱۳۹۹ق.
  • مقریزی، احمد بن علی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، به تحقیق محمد عبدالحمید نمیسی، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۲۰ق.
  • واقدی، محمد بن عمر، المغازی، به تحقیق مارزدن‌ جونز، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۴۰۹ق.

پیوند به بیرون