حدیث ذکر علی عبادة
 حدیث «ذکر علی عبادة»، اثر استاد فرهاد شیرخانی | |
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| صادره از | پیامبر(ص) |
| راویان | عایشه و دیگران |
| منابع شیعه | الاختصاص، مناقب آل ابیطالب، کشف الیقین |
| منابع سنی | مناقب ابنمغازلی، فتح الکبیر، شرح الجامع الصغیر |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
ذِکرُ علیٍّ عِبادَة (یاد علی عبادت است) حدیثی از پیامبر اسلام درباره عبادت بودن یاد امام علی(ع) است که فضیلتی برای او شمرده میشود. این حدیث در منابع شیعه و سنّی نقل شده است.
برخی عالمان شیعه، منظور از عبادت در این حدیث را صرف تکرار نام امام علی(ع) ندانسته، بلکه آن را ناظر به تفکر در مقام او میدانند. یاد امام علی(ع) و دیگر معصومان(ع) مقدمهای برای الگوگیری از آنان در رفتار و عمل معرفی شده است.
جایگاه و سند حدیث
حدیث ذِکرُ علیٍّ عِبادة، از پیامبر اسلام نقل شده است[۱] و به عنوان فضیلتی برای امام علی(ع) شمرده میشود.[۲] این حدیث در منابع متعدد شیعه[۳] و سنی[۴] گزارش شده است. در کتاب اختصاص، این عبارت در ضمن روایتی نبوی آمده که در آن یاد خدا، پیامبر و امام علی و دیگر ائمه(ع) عبادت شمرده است.[۵] همچنین در کتاب مناقب آل ابیطالب اثر ابنشهرآشوب (درگذشت: ۵۸۸ق)[۶] و کشف الیقین[۷] تألیف علامه حلی (درگذشت: ۷۲۶ق) نیز نقل شده است.
این حدیث در منابع اهلسنت همچون مناقب ابنمغازلی (درگذشت: ۴۸۳ق)،[۸] فتح الکبیر اثر سیوطی (درگذشت: ۹۱۱ق)[۹] و شرح جامع صغیر اثر صنعانی (درگذشت: ۱۱۸۲ق)[۱۰] به نقل از عایشه روایت شده است.[۱۱]
برخی از عالمان اهلسنت، حسن بن صابر کسائی، یکی از راویان آن را، ضعیف دانستهاند.[۱۲] کتاب «الإبادَة لحُکم الوَضع عَلیَ حدیث ذِکْرُ عَلیٍّ عِبـادة»، اثر سید حسن حسینی آلمجدّد شیرازی به بررسی اسناد این روایت در منابع اهلسنت و دفاع از اعتبار آن پرداخته است.[۱۳]
منظور از عبادت و ذکر در حدیث ذکر علی عبادة
به گفته سید محمدمحسن حسینی طهرانی (درگذشت: ۱۴۴۰ق) از عالمان شیعه، مقصود از «ذکر علی عبادة» صرف تکرار نام «علی» نیست، بلکه ناظر به تفکر در مقام امام علی و امامت و امکان پیروی عملی از سیره علوی است. به گفته او عبادت شامل هر چیزی است که موجب تقرب به خدا شود.[۱۴] حسین انصاریان نیز معتقد است یاد امام علی(ع) موجب تجلی یاد خدا در دل انسان میشود و ازاینرو عبادت بهشمار میآید. بهگفته او، یاد معصومان(ع) زمینهساز الگوگیری عملی از آنان در زندگی است.[۱۵] برخی از عالمان اهلسنت، منظور از ذکر در این حدیث را بیان مناقب و فضایل امام علی(ع)، نقل سخنان او، بازگویی موعظههای او یا نقل احادیث از او دانستهاند.[۱۶]
حدیث ذکر علی عبادة در آثار ادبی
حدیث «ذکرُ علیٌ عبادة»، در آثار ادبی برخی شاعران از جمله محمود ژولیده (زاده: ۱۳۴۱ش) بازتاب یافته است:[۱۷]
پانویس
- ↑ مقدس اردبیلی، حدیقة الشیعة، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۷۷۷.
- ↑ صنعانی، التنویر شرح الجامع الصغیر، ۱۴۳۲ق، ج۶، ص۱۷۸.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: شیخ مفید، الإختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۲۲۴؛ ابنشهرآشوب، مناقب آل أبیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۲۰۲؛ علامه حلی، کشف الیقین، ۱۴۱۱ق، ص۴۴۹؛
- ↑ مناوی، فیض القدیر، ۱۳۵۶ق، ج۳، ص۵۶۵؛ ابنمغازلی، مناقب أمیرالمؤمنین، ۱۴۲۴ق، ص۲۶۸؛ سیوطی، الفتح الکبیر، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۱۱۵، حدیث ۶۴۶۰؛ صنعانی، التنویر شرح الجامع الصغیر، ۱۴۳۲ق، ج۶، ص۱۷۸.
- ↑ شیخ مفید، الإختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۲۲۴.
- ↑ ابنشهرآشوب، مناقب آل أبی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۲۰۲.
- ↑ علامه حلی، کشف الیقین، ۱۴۱۱ق، ص۴۴۹.
- ↑ ابنمغازلی، مناقب أمیرالمؤمنین، ۱۴۲۴ق، ص۲۶۸.
- ↑ سیوطی، الفتح الکبیر، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۱۱۵، حدیث ۶۴۶۰.
- ↑ صنعانی، التنویر شرح الجامع الصغیر، ۱۴۳۲ق، ج۶، ص۱۷۸.
- ↑ مناوی، فیض القدیر، ۱۳۵۶ق، ج۳، ص۵۶۵؛ ابنمغازلی، مناقب أمیرالمؤمنین، ۱۴۲۴ق، ص۲۶۸؛ سیوطی، الفتح الکبیر، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۱۱۵، حدیث ۶۴۶۰؛ صنعانی، التنویر شرح الجامع الصغیر، ۱۴۳۲ق، ج۶، ص۱۷۸.
- ↑ نگاه کنید به: مناوی، فیض القدیر، ۱۳۵۶ق، ج۳، ص۵۶۵؛ صنعانی، التنویر شرح الجامع الصغیر، ۱۴۳۲ق، ج۶، ص۱۷۸.
- ↑ «الإبادة لحکم الوضع»، کتابخانه مدرسهٔ فقاهت.
- ↑ «هدف از حضور در مجالس ذکر»، مکتب وحی.
- ↑ «تحلیل حدیث «ذکر علی عبادة»، خبرگزاری مهر.
- ↑ نگاه کنید به: مناوی، فیض القدیر، ۱۳۵۶ق، ج۳، ص۵۶۵؛ صنعانی، التنویر شرح الجامع الصغیر، ۱۴۳۲ق، ج۶، ص۱۷۸.
- ↑ «حدیثِ "ذکرُ علیٌ عباده" خود گویاست»، امام هشت.
منابع
- «الإبادة لحکم الوضع»، کتابخانه مدرسهٔ فقاهت، تاریخ بازدید: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- ابنشهرآشوب، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، قم، انتشارات علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
- ابنمغازلی، علی بن محمد، مناقب أمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب(رض)، محقق: أبو عبدالرحمن ترکی بن عبد الله الوادعی، صنعاء، دار الآثار، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- «تحلیل حدیث «حدیثِ "ذکرُ علیٌ عباده" خود گویاست»، امام هشت، تاریخ بازدید: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- «تحلیل حدیث «ذکر علی عبادة»، خبرگزاری مهر، تاریخ نشر: ۱۶ شهریور ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- سیوطی، جلالالدین، الفتح الکبیر فی ضم الزیادة إلی الجامع الصغیر، محقق: یوسف النبهانی، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
- شیخ مفید، الإختصاص، تحقیق و تصحیح علیاکبر غفاری و محمود محرمی، قم، المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- صنعانی، محمد بن إسماعیل، التنویر شرح الجامع الصغیر، تحقیق محمد إسحاق، ریاض، مکتبة دار السلام، چاپ اول، ۱۴۳۲ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، کشف الیقین فی فضائل أمیرالمؤمنین(ع)، تحقیق و تصحیح حسین درگاهی، تهران، وزارت ارشاد، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
- مقدس اردبیلی، حدیقة الشیعة، تصحیح صادق حسنزاده، قم، انتشارات انصاریان، چاپ سوم، ۱۳۸۳ش.
- مناوی، عبدالرؤوف، فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، مصر، المکتبة التجاریة الکبری، چاپ اول، ۱۳۵۶ق.
- «هدف از حضور در مجالس ذکر»، مکتب وحی، تاریخ نشر: ۱۸ ذیحجه ۱۴۳۲ق، تاریخ بازدید: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
| آیات | آیه ولایت • آیه اولیالامر • آیه تطهیر • آیه مباهله • آیه صادقین • آیه خیر البریه • آیه اکمال • آیه تبلیغ • آیه انذار • آیه اخوت • آیه اطعام • آیه ود • آیه لیلة المبیت • آیه انفاق • آیه نجوا • آیه شاهد • آیه نصر • آیه سقایة الحاج • آیه ۲۰ سوره توبه • آیه علمالکتاب • آیه ۵۶ سوره مائده • آیه اهله |  | |||
|---|---|---|---|---|---|
| روایات | |||||
| القاب | |||||
| کتابها |
| ||||
| وقایع | |||||
| وابسته | |||||