عمدة عیون صحاح الاخبار فی مناقب امام الابرار (کتاب)

مقاله قابل قبول
پیوند کم
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
استناد ناقص
شناسه ناقص
از ویکی شیعه
عمدة عیون صحاح الاخبار فی مناقب امام الابرار
کتاب العمدة.jpg
اطلاعات کتاب
نویسندهیحیی بن بطریق
تاریخ نگارشاواخر قرن ۶ق
موضوعفضائل امام علی
سبکروایی
زبانعربی
مجموعه۱
اطلاعات نشر
ناشرانتشارات جامعه مدرسین
تاریخ نشر۱۴۰۷ق

عُمْدَةُ عُیونِ صِحاحِ الأخْبار فی مَناقبِ إمامِ الأبرار مشهور به العُمدَة کتابی است به زبان عربی در مناقب امیرالمؤمنین و برخی از اهل بیت پیامبر(ص)، تألیف ابن بطریق (متوفای ۶۰۰ ق). در این کتاب که به شیوه حدیثی نگاشته شده، نزدیک به ۱۰۰۰ روایت آمده و درباره شأن و مقام امام علی از دیدگاه قرآن و روایات بحث شده است. فضائل حضرت زهرا(س) و حضرت خدیجه(س)، و برخی صحابه پیامبر اکرم از دیگر موضوعات کتاب است.

درباره مؤلف

یحیی بن حسن بن حسین بن علی بن محمد بن بطریق حلی اسدی ربعی معروف به ابن بطریق فقیه، متکلم، محدث و ادیب امامی در قرن ۶ هجری قمری است.[۱] نسب وی به آل بطریق می‌رسد که از خاندان‌های بزرگ و سرشناس حله هستند. گرچه ابن بطریق از حله به بغداد مهاجرت نمود، اما او را نیز از بزرگان حله می‌دانند.[نیازمند منبع]

از ابن بطریق حلی آثاری بر جای مانده است. بیشتر آثار او جمع بین روایات و نظرات شیعه و سنی است.[نیازمند منبع]

نام

بنا به گفته مؤلف در مقدمه کتاب، نام کامل آن عمدةُ عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار أمیرالمؤمنین علی بن أبی‌طالب وصی المختار صلی‌الله‌علیه و علی الأئمة من ذریته الأطهار بوده است.[۲]

آقابزرگ تهرانی العمدة را از بهترین کتاب‌ها درباره فضائل معصومین (ع) دانسته که در اواخر قرن ششم هجری تألیف شده و تنها روایات اهل سنت را مرجع و منبع خود قرار داده است. ابن بطریق تقریبا تمام آنچه را در کتب معتبر اهل سنت اعم از صحاح و مسانید آمده جمع نموده و ضمن نقل آن‌ها، مطالب محتاج به شرح را توضیح داده است.[۳]

محتوا

این کتاب دارای ۹۱۳ روایت است[۴] که با احتساب روایات بدون شماره به ۹۹۶ می‌رسد. تعداد فصول کتاب بنا به شمارش مؤلف، ۴۵ فصل است که در برخی از چاپ‌ها دو فصل مربوط به حسنین یکی حساب شده است. ۳۶ فصل از کتاب شرح زندگانی، فضائل و آیات وارده در شأن علی(ع) مانند آیه تطهیر، آیه مودت، آیه اولی الامر و روایات پیامبر(ص) در عظمت آن حضرت مانند حدیث ثقلین، حدیث منزلت و حدیث غدیر است.

فصول دیگر در شرح فضائل برخی دیگر از بزرگان، خویشاوندان پیامبر(ص) یا صحابه است مانند: حضرت زهرا(س)، حضرت خدیجه کبری(س)، ابوطالب، جعفر بن ابی‌طالب و یک فصل در وقایع پس از رحلت پیامبر(ص).[۵] نخستین فصل کتاب به نسب امیرالمؤمنین (ع) اختصاص دارد که این‌گونه است:علی بن ابی طالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبد مناف بن قصی بن ابن كلاب بن مرة بن كعب بن لوى بن غالب بن فهر بن مالك بن النضر بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن الياس بن مضر ابن نزار بن معد بن عدنان بن أد بن أدد بن الهميسع بن يشحب(اسحب) بن بنت بن قيدار بن اسماعيل بن ابراهیم بن تارخ بن ناحوذ(ناحر) بن ساروع بن ارغو بن قالع بن عابر(هود نبی) بن شالخ بن ارفحشد( رافذ) بن سام بن نوح بن مالک(ملکان) بن متوشلخ(مثوب) بن اخنخ بن(ادریس نبی) بن یزد(یارد) بن مهلائیل بن قینان بن انوش (طاهر) بن شیث( شاث= هبة الله) بن آدم ابوالبشر (ع).[۶] روایت پایانی کتاب گزارشی است از سخن حکم بن ابی العاص به پیامبر که در ماجرای تقسیم غنائم خیبر به حضرت گفت: اتق الله يا محمد پیامبر به او فرمود: خدا تو فرزندت(مروان بن حکم) را لعنت کند آیا مرا به تقوی فرمان می دهی در حالی که من از سوی خدا برای تقوی آمده‌ام. [۷]

منابع و مآخذ

ابن بطریق، کتاب خود را از منابعی نظیر صحیح مسلم و بخاری، الجمع بین الصحیحین حمیدی، الجمع بین الصحاح الستة ابو الحسن رزین بن معاویه عبدری، مسند ابن حنبل، تفسیر ثعلبی و مناقب ابن مغازلی نقل کرده و در ابتدای کتاب، سلسله سند خود را به هر یک از کتب فوق ذکر کرده است. در هر فصل نیز ترتیب نقل روایات بر اساس تقدم زمانی کتب است، مثلا ابتدا روایات ابن حنبل را، سپس بخاری، مسلم و ثعلبی را نقل کرده است.[۸]

در پاورقی کتاب احادیث از بیش از ۴۰ منبع استخراج شده است.[نیازمند منبع]

انتشار

این کتاب در سال ۱۴۰۷ق توسط انتشارات جامعه مدرسین در قم منتشر شده است.[نیازمند منبع]

پانویس

  1. تهرانی، الذریعة، ج ۱۵، ص۳۳۴.
  2. ابن بطریق، العمدة، ۱۴۰۷ق، ص۱۱.
  3. تهرانی، الذریعة، ج ۱۵، ص۳۳۴.
  4. تهرانی، الذریعة، ج ۱۵، ص۳۳۴.
  5. ابن بطریق، العمدة، ۱۴۰۷ق، فهرست کتاب.
  6. ابن بطریق، العمدة عيون صحاح الأخبار في مناقب إمام‌الأبرا، نشر جامعه مدرسین قم، ج۱، ص۲۳-۲۴.
  7. ابن بطریق، العمدة، نشر جامعه مدرسین قم، ج۱، ص۴۷۳.
  8. ابن بطریق، العمدة، ۱۴۰۷ق، ص۳ و ۴. ۱۱ و ۱۲.

منابع

  • ابن بطریق، یحیی، عُمدةُ عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۷ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعة، بیروت، دارالاضواء.