مولود کعبه
مولود کعبه به‌معنای زاده‌شده در کعبه، به ماجرای تولد امام علی(ع) در کعبه اشاره دارد که از فضایل اختصاصی او به‌شمار می‌رود. در برخی از منابع، اهل‌سنت روایت‌هایی با انگیزه انکار فضائل امام علی(ع) جعل شده است که این فضیلت را به دیگران هم نسبت می‌دهد.
حداقل شانزده منبع اهل سنت و پنجاه منبع شیعه نقل کرده که امام علی(ع) در کعبه متولد شده است. منابع مختلف شیعه و سنی گزارش تولد امام علی(ع) در کعبه را متواتر دانسته‌اند. البته درباره جزئیات آن اختلافاتی وجود دارد. درباره تولد امام علی(ع) در کعبه، کتاب‌های متعددی نوشته شده است. از جمله آنها کتاب «علی وَلیدُ الکَعبه»، نوشته میرزا محمدعلی اردوبادی (۱۳۱۲-۱۳۸۰ق) است که ترجمه فارسی آن، «یگانه مولود کعبه» نام دارد.
گزارش در منابع
منظور از «مولود کعبه»، امام علی(ع) نخستین امام شیعیان است و به تولد او در کعبه اشاره دارد.[۱] علامه امینی از شانزده منبع اهل‌سنت و پنجاه منبع شیعه نقل کرده که امام علی در کعبه متولد شده است.[۲] او از ۴۱ شاعر از قرن دوم تا قرن چهاردهم قمری نیز نام برده که در اشعار خود به تولد امام علی در کعبه اشاره کرده‌اند.[۳]
در شرحی که بر احقاق الحق نوشته شده، ولادت امام علی در کعبه از هفده منبع اهل‌سنت نقل شده است.[۴] در سایت مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عج) مستندات۳۰ تن از بزرگان اهل‌سنت ، از جمله شهاب الدین آلوسی، مسعودی شافعی، محمد بن اسحاق فاکهی، صفوری شافعی، محمد الأمیر الصنعانی سلفی و... آورده شده است که ولادت امام علی(ع) در درون کعبه را گزارش کرده‌اند.[۵] سبط بن جوزی،[۶] ابن‌صباغ مالکی،[۷] و علی بن برهان‌الدین حلبی،[۸] از علمای اهل‌سنت هستند که از تولد امام علی در کعبه سخن گفته‌اند. در المُستَدَرک عَلَی الصَّحیحَین[۹] و کفایة الطالب[۱۰] بر تولد امام علی در کعبه، ادعای تواتر شده است.
ماجرا
ماجرای تولد امام علی در کعبه در منابع به سه گونه ذکر شده است:
- در کتاب مَناقب اِبْن مَغازِلی (درگذشته ۴۸۳ق) از امام سجاد(ع) نقل شده، پیامبر، ابوطالب را غمگین دید و از علت آن پرسید. ابوطالب گفت که همسرش فاطمه بنت اسد درد زایمان گرفته است. آن دو به همراه پیامبر به کعبه آمدند، ابوطالب، فاطمه بنت اسد را در کعبه نشاند. پس از آنکه علی به دنیا آمد، پیامبر او را تا منزلشان برد.[۱۱]
- شیخ صدوق در کتاب‌های حدیثی خود، علل الشرائع[۱۲]، معانی الأخبار[۱۳] و امالی[۱۴] و پس از او برخی دیگر از مُحَدِّثان[۱۵] به نقل از یزید بن قَعْنَب آورده‌اند که فاطمه بنت اسد در کنار کعبه بود که او را درد زایمان گرفت. او از خدا خواست که زایمان برایش آسان شود.[یادداشت ۱] در این هنگام کعبه از پشت شکافته شد و فاطمه داخل آن رفت. سپس شکاف دیوار به هم آمد. او همچنین از یزید بن قَعْنَب نقل کرده: ما هرچه کردیم نتوانسیتم در کعبه را باز کنیم. از این‌رو متوجه شدیم که این کار از جانب خدا انجام شده است. فاطمه بنت اسد پس از چهار روز در حالی که علی را در دست داشت، از کعبه خارج شد
- به‌گفته حسن بن علی طبری (زنده در ۷۰۱ق) در کتاب تُحفة الابرار، فاطمه بنت اسد مادر حضرت علی(ع)، در حال طواف کعبه بود که او را درد زایمان گرفت و طاقت برگشت به منزل نداشت. از این‌رو به کعبه روی آورد، در کعبه باز شد و او داخل کعبه شد. در بسته شد و او فرزندش را در کعبه به دنیا آورد. او سه روز در کعبه بود.[۱۶]
بنا بر روایتی که در بحار الانوار نقل شده است، فاطمه بنت اسد از ماجرای ورودش به کعبه برای تولد امام علی(ع)، برای برتری بر آسیه و مریم استناد کرده است.[۱۷]
ماجرای حکیم بن حِزام
شیخ مفید ولادت امام علی(ع) در کعبه را از فضائل اختصاصی او دانسته که قبل از آن برای کسی اتفاق نیفتاده و پس از آن هم اتفاق نخواهد افتاد.[۱۸] با این حال در برخی از منابع اهل‌سنت آمده است که یکی از اصحاب پیامبر(ص) به‌نام حکیم بن حزام هم در کعبه به دنیا آمده است.[۱۹] البته برخی معتقدند این روایت با انگیزه انکار فضائل امام علی(ع) از سوی خاندان زُبیر از اصحاب پیامبر، به دلیل دوستی عموزاده خود، این مطلب را جعل کرده باشند؛ چرا که نسب حکیم بن حزام بن خویلد بن اسد بن عبدالعزی و خاندان زبیر در اسد بن عبد العزی مشترک است.[۲۰]
اشکالاتی هم به آن وارد شده است؛ ازجمله:
- مُصعَب بن عثمان مجهول است و در کتاب‌های رجالی نامی از او برده نشده است.
- روایت مُرسَل است؛ چراکه مصعب بن عثمان راوی این ماجرا، سال‌ها پس از این ماجرا به دنیا آمده است. بنابراین نمی‌توانسته بی‌واسطه این ماجرا را نقل کند.[۲۱]
در ادبیات و اشعار
ماجرای ولادت امام علی در کعبه در ادبیات و اشعار شاعران شیعی و سنی ذکر شده است. سید حمیری، (درگذشت ۱۷۹ق) در این بیت از شعرش «ولدته فی حرم الاله و امنه* والبیت حیث فناؤه و المسجد؛ مادرش او را در حرم خدا و خانه امن او به دنیا آورد، که آنجا آستانه و سجده‌گاه اوست» به آن اشاره کرده است.[۲۲] ابن‌ابی‌الحدید معتزلی، (درگذشت ۶۵۶ق) با عبارت «هوالذی بیت الله مولده/ فطهر البیت من ارجاس و اوثان؛ او همان شخصیت والامقامی است که بیت(خانه) خدا زادگاه او بود، و او این خانه خدا را از پلیدی بتها پاک و پاکیزه نمود[۲۳]از آن یاد کرده است.
میرزا اسماعیل شیرازی (۱۲۵۸-۱۳۰۵ق) نیز در ابیاتی از قصیده مولودیه‌اش سروده است:
ترجمه: «اگر خدا را پسرانی فرض شود، و البته خدا از آنچه توصیف می‌کنند برتر و والاتر و منزه است (و هیچ فرزندی ندارد.) زاده خانه (کعبه) سزاوارتر است به اینکه برای صاحب‌خانه فرزند باشد.[یادداشت ۲]
همچنین شمس اصطهباناتی به زبان فارسی سرده است:
دیدگاه علامه طهرانی درباره اسرار واقعه
به گفته سید محمدحسین حسینی طهرانی عالم شیعه قرن ۱۴ق، یکی از اسرار ولادت امام علی در کعبه، وعده الهی برای پاکسازی کعبه از بتها و پلیدی‌ها به برکت این مولود است. اما رمز دقیق‌تر و عمیق‌تر این واقعه، بازتعریف حقیقت توجه به کعبه است. از این منظر، توجه واقعی به کعبه، توجه به نور امام علی(ع) است که در آن متولد شده، نه توجه صرف به ساختمان و سنگ‌های آن؛ چرا که تمرکز بر ظاهر خاکی به تنهایی می‌تواند خود نوعی عبادت بت‌وار باشد. بنابراین، روح مجرد انسان باید به سوی آن نور مجرد توجه کند، زیرا هر جنسی به جنس خود ملحق می‌شود: نور به نور و خاک به خاک.[۲۶]
تک‌نگاری‌ها
آثاری درباره ماجرای تولد امام علی(ع) در کعبه نوشته شده است که برخی از آنها عبارت‌اند از:
- «علی ولید الکعبه»، نوشته محمدعلی اردوبادی: این کتاب هم به‌صورت مستقل و هم در ضمن موسوعة العلامة الاردوبادی منتشر شده است. ترجمه فارسی آن «یگانه مولود کعبه» نام دارد.
- «ولید الکعبه»، اثر سید محمدرضا حسینی جلالی: این کتاب چندین رساله و مقاله درباره تولد امام علی(ع) در کعبه را در بردارد و در سال ۱۳۸۳ش منتشر شده است.
- «المولود فی بیت الله الحرام علی بن ابی‌طالب اَم حکیم بن حزام»، اثر سید نبیل حسنی: نویسنده در این کتاب تلاش کرده اثبات کند که مولود کعبه از فضائل اختصاصی امام علی(ع) است. و آن را زبیر بن بکار و عمویش مُصعَب بن عبدالله به‌جهت دشمنی با امام علی(ع) برای حکیم بن حزام جعل کرده‌اند.[۲۷]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۳۴۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۵.
- ↑ امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۳۷-۴۳.
- ↑ امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۶، ص۴۴-۵۱.
- ↑ مرعشی نجفی، شرح احقاق الحق، مکتبه آیت الله مرعشی، ج۷، ص۴۸۶-۴۹۱
- ↑ گروه پاسخ به شبهات، «آیا بر اساس منابع شیعه و اهل سنت امیرمؤمنان علیه السلام در کعبه به دنیا آمده اند؟»، سایت مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصرعج.
- ↑ سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، ۱۴۰۱ق، ص۲۰.
- ↑ ابن صباغ، الفصول المهمة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۷۱
- ↑ حلبی، السیرة الحلبیة، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۲۲۶.
- ↑ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۴۸۳.
- ↑ گنجی شافعی، کفایة الطالب، ۱۴۰۴ق، ص۷۰۷
- ↑ ابن مغازلی، مناقب الامام علی بن ابی‌طالب، ۱۴۲۴ق، ص۵۸-۵۹؛ ابن حاتم شامی، الدر النظیم، ۱۴۲۰ق، ص۲۲۵.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرائع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۱۳۵.
- ↑ شیخ صدوق، معانی الاخبار، ۱۴۰۳ق، ص۶۲.
- ↑ شیخ صدوق، الأمالی، ۱۳۷۶ش، ص۱۳۲.
- ↑ نک: محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امیرالمؤمنین ،۱۳۸۹ش، ج۱، ص۷۸.
- ↑ طبری، تحفة الابرار، ۱۳۷۶ش، ص۱۶۵-۱۶۴.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۵، ص۹.
- ↑ مفید، الارشاد، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۵.
- ↑ قرشی اسدی، جمهرة نسب قریش و اخبارها، ۱۳۸۱ق، ص۳۵۳.
- ↑ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۳۸۷؛ مرتضی عاملی، الصحیح من سیرة النبی، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۱۶۰
- ↑ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۳۸۷؛ مرتضی عاملی، الصحیح من سیرة النبی، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۱۶۰
- ↑ ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی‌طالب - طبع المکتبة الحیدریة، ج۲، ص۲۴
- ↑ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة،ناشر: مکتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي (ره)، ج، ص؛ http://www.imamalinet.net/fa/Article/View/93528/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87-
- ↑ امینی، الغدیر،۱۴۱۶ق، ج۶، ص۲۹.
- ↑ https://www.saghaei.net/shams/bio.html
- ↑ حسینی طهرانی، امام شناسی، ۱۴۲۵ق، ج۱، ص۱۱۷؛ مقام امیرالمؤمنین و کیفیت ولادت آن حضرت در خانه، وبگاه مکتب وحی.
- ↑ حسنی، المولود فی بیت الله الحرام، ۱۴۳۳ق، ص۹۹-۱۰۴.
یادداشت
- ↑ «رَبِّ إِنِّي مُؤْمِنَةٌ بِكَ وَ بِمَا جَاءَ مِنْ عِنْدِكَ مِنْ رُسُلٍ وَ كُتُبٍ وَ إِنِّي مُصَدِّقَةٌ بِكَلَامِ جَدِّي إِبْرَاهِيمَ الْخَلِيلِ (ع) وَ إِنَّهُ بَنَى الْبَيْتَ الْعَتِيقَ فَبِحَقِّ الَّذِي بَنَى هَذَا الْبَيْتَ وَ بِحَقِّ الْمَوْلُودِ الَّذِي فِي بَطْنِي لَمَّا يَسَّرْتَ عَلَيَّ وِلَادَتِي» پروردگارا! من به تو و به پيامبرانی که از سوی تو برانگیخته شدند و به کتاب‌هایی که از سوی تو فرستاده شده ایمان دارم و سخنان نیایم حضرت ابراهیم خلیل را تصدیق می‌کنم و همانا او این خانه را ساخت، پس به حق آن کس که اين خانه را بنا نهاد و به حق جنینی که در شکم دارم تو را قسم می‌دهم که ولادتش را برمن آسان گردان.
- ↑ خداوند بر اساس صریح آیات قرآن از هر گونه صفات و ویژگی‌های مخلوقات منزه است و شبیه و مانند هیچ چیزی نیست. (سوره شوری، آیه ۱۱ و سوره توحید، آیه۳) و اگر در قالب شعر و مانند آن تعابیری این گونه به‌کار می‌رود به معنای شبیه ساختن خداوند به مخلوقات مادی نیست.
منابع
- ابن‌صباغ مالکی، علی بن محمد، الفصول المهمة فی معرفة الأئمة، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۲ق.
- ابن‌مغازلی، علی بن محمد، مناقب الامام علی بن ابی‌طالب، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۲۴ق.
- امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم، مرکز الغدیر، ۱۴۱۶ق.
- حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۲ق.
- حسنی، سید نبیل، المولود فی بیت الله الحرام علی بن ابی‌طالب اَم حکیم بن حزام، کربلا، العتبة الحسینیة المقدسه قسم الشئون الفکریه و الثقافیه، ۱۴۳۳ق/۲۰۱۲م.
- حسینی طهرانی، محمدحسین، امام‌شناسی، مشهد، علامه طباطبایی، ۱۴۲۵ق.
- حلبی، علی بن برهان‌الدین، السیرة الحلبیة فی سیرة الأمین المأمون، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۰۰ق.
- محمدی ری‌شهری، محمد، دانش‌نامه امیرالمومنین علیه‌السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، قم، مؤسسه علمی فرهنگی‌دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸۹ش.
- سبط بن جوزی، یوسف بن فرغلی بن عبدالله البغدادی، تذکرة الخواص، بیروت، مؤسسة أهل البیت، ۱۴۰۱ق.
- شامی، یوسف بن حاتم، الدر النظیم فی مناقب ائمه اللهامیم، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۲۰ق.
- شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۰ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی، تهران، انتشارات کتابچی، ۱۳۷۶ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، معانی الأخبار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، قم، کتابفروشی داوری، ۱۳۸۵ش.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، ۱۴۱۴ق.
- طبری، محمد بن علی بن رستم طبری، بشارة المرتضی لشیعة المرتضی، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، مؤسسة النشر الاسلامی التابعه لجماعة المدرسین بقم المشرفه، ۱۴۲۰ق.
- طبری، عمادالدین حسن بن علی، تحفة الابرار، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۷۶ق.
- قرشی اسدی مکی، زبیر بن بکار، جمهرة نسب قریش و اخبارها، تحقیق: محمود محمد الشاکر، مطبعة المدنی، ۱۳۸۱ق.
- گروه پاسخ به شبهات، «آیا بر اساس منابع شیعه و اهل سنت امیرمؤمنان علیه السلام در کعبه به دنیا آمده اند؟»، سایت مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر عج، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۷ آبان ۱۴۰۳ش.
- گنجی الشافعی، محمد بن یوسف، کفایة الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب، تهران، دار أحیاء تراث اهل البیت(ع)، ۱۴۰۴ق.
- مرتضی عاملی، سید جعفر، الصحیح من سیرة النبی الأعظم(ص)، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۶ق.
- مرعشی نجفی، سید شهاب‌الدین، شرح احقاق الحق، قم، مکتبه آیت‌الله مرعشی، بی‌تا.
- مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دار الهجره، ۱۴۰۹ق.
- مقام امیرالمؤمنین و کیفیت ولادت آن حضرت در خانه، وبگاه مکتب وحی.
| آیات | آیه ولایت • آیه اولی‌الامر • آیه تطهیر • آیه مباهله • آیه صادقین • آیه خیر البریه • آیه اکمال • آیه تبلیغ • آیه انذار • آیه اخوت • آیه اطعام • آیه ود • آیه لیلة المبیت • آیه انفاق • آیه نجوا • آیه شاهد • آیه نصر • آیه سقایة الحاج • آیه ۲۰ سوره توبه • آیه علم‌الکتاب • آیه ۵۶ سوره مائده • آیه اهله |  | |||
|---|---|---|---|---|---|
| روایات | |||||
| القاب | |||||
| کتابها |
| ||||
| وقایع | مولود کعبه • لیلة المبیت • ازدواج با حضرت فاطمه • رد الشمس • واقعه غدیر • عید غدیر • مباهله • پنجتن • اصحاب کساء • خاتم‌بخشی • سد الابواب • ابلاغ آیات برائت • ماجرای تهنیت • ماجرای کسر اصنام • مناشده به غدیر | ||||
| وابسته | |||||