مقاله نامزد خوبیدگی

اولین مسلمان

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

اولین مسلمان نخستین فردی که به پیامبر اسلام ایمان آورده است. اولین مسلمان‌بودن، افتخار و فضیلت‌ به شمار می‌آمده است. شیعیان حضرت خدیجه را اولین زنِ مسلمان و امام علی(ع) را اولین مردِ مسلمان می‌دانند. این مطلب در منابع تاریخی اهل سنت نیز آمده است.

بر اساس گزارش‌هایی که در برخی از منابع اهل سنت آمده، ابوبکر نخستین مرد مسلمان معرفی شده است، رسول جعفریان، تاریخ‌نگار معاصر شیعه، طرح چنین ادعایی از سوی برخی از اهل سنت را برخاسته از درگیری‌های مذهبی مسلمانان دانسته که منشا تاریخی ندارد.

اهمیت و جایگاه

نخستین مسلمان به اولین نفری اشاره دارد که به پیامبر اسلام ایمان آورد. اولین مسلمان بودن افتخار و فضیلت محسوب می‌شد.[۱] براساس برخی منابع، پیامبر(ص) اولین مسلمان بودن امام علی(ع)‌ را فضیلتی برای او دانسته است.[۲] برخی صحابه که ادعای اولین مسلمانی داشته‌اند نیز به این مسئله مباهات کرده‌اند.[۳]

خدیجه(س) نخستین زن مسلمان

مورخان درباره اینکه حضرت خدیجه نخستین زن مسلمان است، اختلافی ندارند.[۴] برخی از آنان از وی به عنوان نخستین مسلمان(از زنان و مردان) نیز یاد کرده‌اند.[۵] ابن اثیر مورخ اهل سنت، اجماع مسلمانان را بر این دانسته که حضرت خدیجه اولین ایمان‌آورنده به پیامبر(ص) بوده است.[۶]

به گفته یعقوبی تاریخ‌نگار قرن سوم، حضرت خدیجه اولین زن ایمان‌آورنده و حضرت علی(ع) اولین مرد ایمان‌آورنده به پیامبر(ص) است.[۷]

علی(ع) نخستین مرد مسلمان

براساس روایات، پیامبر اسلام، امام علی(ع) را اولین مسلمان، اولین مؤمن[۸] و اولین فردی که او را تصدیق نمود، توصیف کرده است.[۹] شیخ طوسی روایتی از امام رضا(ع) نقل کرده که امام علی(ع)‌ را اولین ایمان‌آورنده به پیامبر اسلام معرفی می‌کند.[۱۰] گفته شده اجماع شیعه بر این اجماع دارد که امام علی(ع) اولین مرد مسلمان بوده است.[۱۱]

علامه مجلسی[۱۲] و خصیبی نویسنده شیعه قرن چهارم، امام علی(ع) را اولین مسلمان دانسته‌اند.[۱۳] همچنین محمد بن جریر طبری،[۱۴] شمس‌الدین ذهبی[۱۵] و دیگران[۱۶] از مورخان اهل سنت نقل‌هایی بر اولین مسلمان بودن امام علی(ع)‌ نقل کرده‌اند.

گزارش‌های دیگر

برخی اهل سنت نقل‌های را ذکر کرده‌اند که براساس آن ابوبکر[۱۷] یا زید بن حارثه اولین مسلمان بوده‌اند.[۱۸] مقریزی تاریخ‌نگار اهل سنت در کتاب «إمتاع الأسماع» ابوبکر را اولین مسلمانی دانسته که اهلیت حمایت و کمک به پیامبر اسلام را داشته است.[۱۹] ابن‌ حجر در کتاب «الإصابة» اولین مسلمان از کودکان را امام علی(ع)، از زنان خدیجه، از موالی زید بن حارثه و از بندگان را بلال حبشی دانسته او ابوبکر را اولین مرد آزاد می‌داند که مسلمان شد.[۲۰] با این حال محمد بن جریر طبری از محمد بن سعد نقل کرده که ابوبکر پس از ۵۰ نفر اسلام آورد.[۲۱]

به‌گفته رسول جعفریان، تاریخ‌نگار معاصر شیعه، اینکه برخی منابع تاریخی، ابوبکر را نخستین مسلمان دانسته‌اند، از لحاظ تاریخی، زمینه‌ای نداشته و برخاسته از نزاع‌های مذهبی میان مسلمانان است.[۲۲]

ترتیبِ اسلام‌آورندگان

ابن‌اثیر، مورخ اهل سنت، خدیجه(س)، علی(ع)، زید بن حارثه و ابوبکر[۲۳] و علامه مجلسی، علی(ع)، خدیجه(س) و جعفر بن ابی‌طالب را به‌ترتیب، نخستین ایمان‌آورندگان به پیامبر(ص) معرفی کرده‌اند.[۲۴]

پانویس

  1. مروجی طبسی، «امیرمؤمنان(ع) و پیشتازی در اسلام»، ص۷۲.
  2. ابن‌عقده کوفی، فضائل أمیرالمؤمنین علیه‌السلام، ۱۴۲۴ق، ص۲۴.
  3. ابن قتیبة، المعارف، ۱۹۹۲م، ص۱۶۹.
  4. حسینی، «نخستین مومن و آگاهانه‌ترین ایمان»، ص۴۸.
  5. بلاذری، انساب الأشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۴۷۱؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۱۵؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۵۴۶؛ ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۴۱۰؛ صالحی دمشقی، سبل الهدی، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۳۰۰.
  6. ابن‌اثیر، الکامل، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۵۷.
  7. یعقوبی، تاریخ الیعقوبی،‌ دار صادر، ج۲، ص۲۳.
  8. ابن شهر آشوب، مناقب آل أبی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۶.
  9. صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۸۴.
  10. شیخ طوسی، الأمالی، ۱۴۱۴ق، ص۳۴۳.
  11. حسینی، «نخستین مومن و آگاهانه‌ترین ایمان»، ص۴۸.
  12. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۶، ص۱۰۲.
  13. خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۵۰.
  14. طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۳۱۰.
  15. ذهبی، تاریخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۲۸.
  16. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۰۹۰.
  17. طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۳۱۵؛ ابن‌عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۹۶۵.
  18. بلاذری، أنساب الأشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۴۷۰.
  19. مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۳۴.
  20. ابن‌حجر، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۸۴.
  21. طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۳۱۶.
  22. جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام سیره رسول خدا، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۳۵.
  23. ابن‌اثیر، أسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۳۰-۱۳۱.
  24. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۶، ص۱۰۲.

منابع

  • ابن‌اثیر جزری، علی بن محمد، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
  • ابن‌اثیر جزری، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، ۱۳۸۵ق.
  • ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق: عادل احمد عبدالموجود، علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
  • ابن‌خلدون، عبد الرحمن بن محمد، تاریخ ابن‌خلدون، تحقیق خلیل شحادة، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
  • ابن‌سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق: محمد عبد القادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
  • ابن‌شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی‌طالب علیهم‌السلام، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
  • ابن‌عبدالبر، یوسف بن عبد الله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  • ابن‌قتیبة، عبدالله بن مسلم، المعارف، تحقیق: ثروت عکاشة، قاهرة، الهیئة المصریة العامة للکتاب، چاپ دوم، ۱۹۹۲م.
  • ابن‌عقده کوفی، احمد بن محمد، فضائل أمیر المؤمنین علیه‌السلام، محقق و مصحح: عبدالرزاق محمدحسین حرز الدین، قم، دلیل ما، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق: سهیل زکار، ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
  • جعفریان، رسول، تاریخ سیاسی اسلام سیره رسول خدا، قم، انتشارات دلیل، ۱۳۸۰ش.
  • حسینی، سید کرم حسین، «نخستین مومن و آگاهانه‌ترین ایمان»، مجله صراط، شماره۱۰، آبان۱۳۹۲ش.
  • خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، البلاغ، ۱۴۱۹ق.
  • ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام، تحقیق: عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم، دارالثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
  • صالحی دمشقی، محمد بن یوسف، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
  • صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم، محقق و مصحح: محسن بن عباسعلی کوچه باغی، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، تحقیق: محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، دارإحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
  • مروجی طبسی، «امیرمؤمنان(ع) و پیشتازی در اسلام»، مجله فرهنگ کوثر، شماره۷۵، پاییز۱۳۸۷ش.
  • مقریزی، تقی الدین، امتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، تحقیق: محمد عبدالحمید نمیسی، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
  • یعقوبی، احمد بن أبی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، چاپ اول، بی‌تا.