محرم (ماه)
| ماه عزاداری شیعیان بر امام حسین(ع) | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نامهای دیگر | محرم الحرام |
| ماه قبل | ذیحجه |
| ماه بعد | صفر |
| در سنت دینی | |
| اعمال و آیینها | برگزاری عزاداری برای امام حسین(ع) |
| دعاها | خواندن زیارت عاشورا |
| احکام شرعی | حرمت جنگ و افزایش دیه |
| از ماههای حرام | میباشد |
| مناسبتها و وقایع | شهادت امام حسین(ع) و یارانش، شهادت امام سجاد(ع)، اسارت بازماندگان واقعه کربلا |
| سنتهای عرفی | برگزاری مراسم مختلف عزاداری |
محرم یا مُحَرَّمُ الحَرام نخستین ماه سال هجری قمری است که در فرهنگ شیعه، بهعنوان ماه عزاداری برای امام حسین(ع) و شهدای واقعه کربلا شناخته میشود. شیعیان هر سال در دهه نخست این ماه به برگزاری آیینهای عزاداری از جمله سیاهپوشی و قرائت زیارت عاشورا میپردازند و در برخی مناطق، این آیینها تا اربعین (۲۰ صفر) ادامه دارد. بر اساس روایات، امامان شیعه در این ماه ماه اظهار اندوه میکردند و پیروان خود را به یادآوری واقعه کربلا سفارش میکردند.
از مهمترین وقایع ماه محرم میتوان به شهادت امام حسین(ع) و یارانش در سال ۶۱ق، آتشزدن کعبه در سال ۶۴ق، شهادت امام سجاد(ع) در سال ۹۵ق و تخریب حرم عسکریین(ع) در سال ۱۴۲۷ق اشاره کرد.
بر اساس شریعت اسلامی، محرم یکی از چهار ماه حرام است و آغاز جنگ در آن جایز نیست. همچنین در صورت وقوع قتل در این ماه، یکسوم دیه کامل به دیه افزوده میشود.
نامگذاری
امام رضا(ع) در حدیث ریان بن شبیب:
محرم همان ماهى است كه اهلِ جاهلیت در زمان گذشته ظلم و قتال را به خاطر احترامش در آن حرام مىدانستند و اين امت، نه حرمت اين ماه را نگه داشتند و نه حرمت پیامبرش را، در اين ماه ذريّه او را كشتند و زنانش را اسير كردند و داراییاش را غارت كردند...[۱]
مُحَرَّمُ الحَرام یا مُحَرَّم نخستین ماه سال هجری قمری[۲] و یکی از چهار ماه حرام در اسلام است[۳] که بر اساس شریعت اسلامی، جنگ در آنها حرام است.[۴] علت این نامگذاری، حرمت جنگ و خونریزی در این ماه دانسته شده است.[۵] این حرمت در دوران جاهلیت نیز مورد توجه بوده است.[۶]
ماه عزاداری شیعیان
ماه محرم در فرهنگ شیعه، ماه سوگواری برای امام حسین(ع) و یاران او در واقعه کربلاست. این واقعه در دهم محرم سال ۶۱ق رخ داد و از مهمترین رخدادهای تاریخ اسلام بهشمار میرود.[۷] شیعیان هر سال در دهه نخست این ماه به برگزاری مجالس عزاداری میپردازند و در برخی مناطق، این آیینها تا اربعین حسینی (بیستم صفر) ادامه مییابد. از آیینهای رایج میتوان به برگزاری مجالس سوگواری، پوشیدن لباس سیاه و سیاهپوش کردن اماکن مذهبی اشاره کرد.[۸] هرچند برگزاری جشن و مراسم شادی در این ماه از نظر فقهی حرام دانسته نشده است، بسیاری از شیعیان از برگزاری آن خودداری میکنند.[۹]
بر اساس روایات، امامان شیعه در این ماه حالت اندوه داشته و پیروان خود را به یادآوری واقعه کربلا سفارش کردهاند.[۱۰] همچنین میرزا جواد ملکی تبریزی از عالمان شیعه نیز نیز بر اظهار حزن در دهه نخست محرم، خواندن روزانه زیارت عاشورا و پرهیز از برخی لذتهای حلال در این ایام سفارش کرده است.[۱۱]
احکام شرعی
- حرمت جنگ:به فتوای فقیهان آغاز جنگ در ماه محرم حرام است؛[۱۲]با این حال، در صورت حمله دشمن، دفاع از مسلمانان واجب شمرده میشود.[۱۳]
- افزایش دیه: در فقه اسلامی، اگر قتل در یکی از ماههای حرام، از جمله محرم، رخ دهد، به دیه مقرر یکسوم دیه کامل افزوده میشود.[۱۴]
- «چون ماه محرم فرا میرسید، کسی پدرم [ امام کاظم(ع)) ] را خندان نمیدید و اندوه و حزن پیوسته بر او غالب میشد تا روز عاشورا. آن روز، روز مصیبت و حزن و گریه او بود.
قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۵۴۰.
وقایع مهم ماه محرم
- شهادت امام حسین(ع) و یارانش در کربلا در سال ۶۱ق و اسارت خانوادهاش[۱۵]
- حمله سپاه یزید بن معاویه به مکه و آتشزدن کعبه در سال ۶۴ق
- شهادت امام سجاد(ع) در ۱۲ [۱۶] یا ۲۵ محرم[۱۷] سال ۹۵ق
- تبعید امام جواد(ع) از مدینه به بغداد در سال ۲۲۰ق[۱۸]
- تخریب حرم عسکریین(ع) در سال ۱۴۲۷ق توسط گروههای تکفیری[۱۹]
- درگذشت حضرت آدم(ع)،[۲۰] شهادت حضرت یحیی(ع)،[۲۱] تولد حضرت ابراهیم(ع)[۲۲] و حضرت موسی(ع)[۲۳]
اعمال ماه محرم
| اعمال ماه محرم | |
| شب اول | خواندن دعایی خاص به هنگام رؤیت هلال ماه محرم[۲۴]
|
| روز اول |
|
| شب دهم |
|
| روز دهم (عاشورا) |
|
| روز بیست و یکم |
|
پانویس
- ↑ شیخ صدوق، الامالی، ۱۴۱۷ق، ص۱۹۲.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۸۸-۱۸۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۴۵.
- ↑ علامه حلی، منتهی المطلب، ۱۴۱۲ق، ج۱۴، ص۱۸.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۸۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۴۶.
- ↑ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۲.
- ↑ «از چه وقت لباس مشکی بین مسلمانان رواج پیدا کرد»، وبسایت اسلامکوئست.
- ↑ «حکم جشن عقد و عروسی در ایا محرم»، خبرگزاری رسا.
- ↑ شیخ صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۱۲۸.
- ↑ ملکی تبریزی، المراقبات، ۱۴۱۶ق، ص۲۵-۲۶.
- ↑ علامه حلی، منتهی المطلب، ۱۴۱۲ق، ج۱۴، ص۱۸.
- ↑ امام خمینی، استفتائات، ج١، ص۵۱۵.
- ↑ شیخ مفید، المقنعه، ۱۴۱۰ق، ص۷۴۳-۷۴۴؛ شهید ثانی، الروضة البهیه، مجمع الفکر الاسلامی، ج۴، ص۴۹۱؛ امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم، ج۲، ص۵۵۷.
- ↑ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۲.
- ↑ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶.
- ↑ مفید، مسار الشیعة، دارالمفید، ص۴۵.
- ↑ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.
- ↑ خامهیار، تخریب زیارتگاههای اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۲۹ و ۳۰.
- ↑ مرعشی نجفی، حوادث الایام، ص۵۱ (نسخه الکترونیکی).
- ↑ مرعشی نجفی، حوادث الایام، ص۲۶ (نسخه الکترونیکی).
- ↑ مرعشی نجفی، حوادث الایام، ص۴۶ (نسخه الکترونیکی).
- ↑ مرعشی نجفی، حوادث الایام، ص۳۳ (نسخه الکترونیکی).
- ↑ سید ابن طاووس، الاقبال، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۳۱.
- ↑ سید ابن طاووس، الاقبال، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۴۱.
- ↑ سید ابن طاووس، الاقبال، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۴۲.
- ↑ سید ابن طاووس، الاقبال، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۴۳.
- ↑ «اعمال روز اول ماه محرم کلیات مفاتیح الجنان با ترجمه استاد حسین انصاریان»، سایت انصاریان.
- ↑ سید ابن طاووس، الاقبال، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۹۲.
یادداشت
- ↑ خدایا، تویی معبود ازلی و این است سال نو، در این سال از تو درخواست میکنم حفظ شدنم را از شیطان و قدرت و غلبه بر این نفس فرمانده به گناه و مشغول بودن به آنچه مرا به تو نزدیک میکند، ای صاحب بزرگی و رأفت و محبت، ای تکیهگاه کسی که تکیهگاهی ندارد، ای اندوخته کسی که اندوختهای ندارد، ای پناهگاه کسی که پناهگاهی ندارد، ای فریادرس کسی که فریادرسی ندارد، ای پشتوانه کسی که پشتوانهای ندارد، ای گنجینه کسی که گنجی ندارد، ای نیکو آزمایش، ای بزرگ امید، ای توان ناتوانان، ای نجاتبخش غرقشدگان، ای رهانندهی هلاک شدگان، ای نعمت دهنده، ای زیباکار، ای فزونبخش، ای نیکوکار؛ تویی که برایت سجده کرد، سیاهی شب و روشنی روز و تابش ماه و شعاع خورشید و خروش آب و صدای برگ درختان، ای خدا شریکی برای تو نیست. خدایا ما را بهتر از آنچه گمان میکنند قرار ده و از ما آنچه را نمیدانند بیامرز و به آنچه از ما میگویند سرزنشمان مکن، خدا مرا بس است، معبودی جز او نیست، بر او تکیه کردم و او پروردگار عرش بزرگ است، به او ایمان آوردیم. همهچیزها از جانب پروردگار ماست و یادکنندگان به یاد نیاورند مگر صاحبان خرد، پروردگارا دلهای ما را بعد از آنکه هدایتمان فرمودی منحرف مکن و از نزد خود رحمتی به ما ببخش، همانا تو بخشندهای.[۲۸]
- ↑ ترجمه: خداوند اجر ما را به سبب مصیبتی که از حسین به ما رسیده بزرگ گرداند و ما و شما را از کسانی قرار دهد که در کنار ولیِّ دمِ (خونخواه) او، امام مهدی از خاندان محمد(ع)، به خونخواهی او برمیخیزند.
منابع
- امام خمینی، سید روحالله، تحریرالوسیله، قم، دارالعلم، ۱۳۷۹ش.
- خامهیار، احمد، تخریب زیارتگاههای اسلامی در کشورهای عربی، قم، دارالاعلام لمدرسة اهلالبیت(ع)، ۱۳۹۳ش.
- سید ابن طاووس، علی بن موسی، الاقبال بالاعمال الحسنة، تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم، چاپ اول، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.
- شهید ثانی، زینالدین بن علی، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، قم، مجمع الفکر الاسلامی، بیتا.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح فضل الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- علامه حلی، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، تهران، کتابچی، چاپ ششم، ۱۳۷۶ش.
- مرعشی نجفی، سید مهدی، حوادث الایام: گاهشمار تاریخ شیعه، ترجمه علی عطائی اصفهانی (نسخه الکترونیکی منتشر شده توسط مؤسسه فرهنگی-اسلامی شبکة الامامین الحسنین(ع)).
- مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق، اسعد داغر، قم، دار الهجرة، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
- مفید، محمد بن محمد بن نعمان، المقنعه، قم، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.
- مفید، محمد بن محمد، الارشاد، تصحیح مؤسسة آلالبیت، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
- مفید، محمد بن محمد، مسار الشیعه، تحقیق شیخ مهدی، نجف، دارالمفید، بیتا.
- ملکی تبریزی، میرزاجواد، المراقبات اعمال السَّنَة، قم، مؤسسة دار الإعتصام للطباعة و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- «از چه وقت لباس مشکی بین مسلمانان رواج پیدا کرد»، وبسایت اسلامکوئست.
- «حکم جشن عقد و عروسی در ایا محرم»، خبرگزاری رسا.
